Ansichtkaart van een beerdiertje, voor u

Current Biology stuk over gelanceerde beerdiertjes

Ruimtevaart bewijst: mensen zijn weekdieren

Iedere afdeling heeft minstens één medewerker die al meerdere decennia alle efficiencykortingen, synergyslagen en andere verkapte ontslagrondes overleeft. Als het om echt extreme condities gaat kunt u echter nog veel leren van het Beerdiertje.

Nudisme tijdens een ruimtewandeling is niet langer science-fiction. Voor de bemanning van de space shuttle die eergisteren eindelijk met een vertraging waar zelfs de NS zich voor zou schamen richting het Grote Niets is vertrokken blijft het dragen van beschermende kleding aanbevolen, maar niet alle levende wezens zijn zo slap als Neil Armstrong's opvolgers.

spacekill
De Russen jekkelden in 1957 Laika als eerste zoogdier in een baan om de aarde. Voor Kudryavka, zoals de hond eigenlijk heette, was het letterlijk een enkeltje naar de sterren, en het dier werd ook meteen de eerste echte ruimtedode. De Amerikanen hadden al eerder met buitgemaakte V2 raketten wat fruitvliegjes en later ook apen de ruimte ingeschoten, maar die kwamen nooit in een baan om de aarde.

Hierna kregen zowel de Roden als de Nasa de smaak te pakken, en inmiddels is de lijst van ruimtedieren explosief toegenomen: katten, kikkers, cavia's, bacteriën, amoeben, een schildpad, spinnen, kippen-embryo's, C. elegans en zelfs een paar verschillende vissen maakten een oer-Google Earth-ervaring door.

De meeste soorten moeten zich daarbij achter aluminiumfolie en dik glas schuilhouden om niet door de kosmische straling tot een zielig hoopje verschraald DNA te worden gereduceerd. Slechts één diersoort pakte echter in plaats van zo'n ruimtehelm alleen wat zonnebrand in.

gammastraling, lekker warm
Beerdiertjes (Tardigrada) overleefden alle gevaren van de kosmos tijdens een missie van tien dagen in een ESA-ruimtesonde. Op een hoogte van bijna driehonderd kilometer vlogen ze rondjes om de aarde, waarbij ze het extreme ruimtevacuüm en de DNA-verpulverende kosmische straling onbeschermd te verstouwen kregen.

Bacteriën en korstmossen waren tot nu toe de enige organismen die zo'n ererondje konden navertellen. Alleen het voortbrengen van nageslacht ging niet zonder zonnebril: na bestraling met UV van onder de 280 nanometer kropen er geen Tardigrada meer uit het ei.

Dit beerdiertje woont in Chernobyl.

Beerdiertjes zijn moeilijker te mollen dan Jean-Claude van Damme, maar door hun grootte minder afschrikwekkend. De achtpotige beestjes halen maximaal een lichaamslengte van anderhalve millimeter, en bijna overal ter wereld woont wel een van de ongeveer duizend soorten van deze soortenwaaier, van diepzee tot de Himalaya.

Onderzoekers verzinnen al jaren steeds nieuwe verschrikkingen voor de doorgaans bacterie-etende diertjes, en verbazen zich dan wederom over hun extreme resistentie. Zesduizend bar, één kelvin, tien jaar zonder water, Tardigrada glimlachen erom. Bij ongure omstandigheden leggen ze hun stofwisseling plat en gaan in cryptobiose, een soort super-winterslaap.

gewoon, omdat het kan
'Waarschijnlijk hebben de beerdiertjes hun extreme stralingstolerantie te danken aan hun vermogen om langdurige droogte te overleven,' vertelt Ingemar Jönsson, de Zweedse ecoloog die het project leidde. 'Die eigenschap gaf een evolutionair voordeel, en helpt ze nu ook als we ze de ruimte inschieten. We weten echter nauwelijks iets over hoe ze precies voorkomen dat hun DNA onherstelbaar beschadigd raakt. Meer kennis daarover zou zeer relevant kunnen zijn voor bijvoorbeeld de geneeskunde.

Of het nodig was om daarvoor beerdiertjes te lanceren? Aan die beslissing zit ook een emotionele dimensie. Condities zoals het vacuüm kunnen we ook in het lab simuleren, maar bijvoorbeeld die complexe kosmische straling is al veel moeilijker. Maar het idee dat die dieren daarboven rondjes om de Aarde draaiden maakt het gewoon veel spannender.'

Als u die extreem resistente medewerker dus nog een keer definitief kwijt wilt, kunt u altijd even Jönsson bellen. Zo'n figuur moet men gewoon lanceren.