Follow the leader 1.0

Current Biology artikel over de evolutie van leiderschap

Geboren leider of volgzame loonlijster?

Werken is leuk, maar anderen laten werken is misschien nog wel leuker. Gelukkig is de meerderheid van uw medemensen slaafs knikvee, en leert u van 925 hoe u handig gebruikt maakt van de miljoenen jaren evolutie van leiderschap en groepsgedrag.

Leuk experiment voor de koffiepauze: zet al uw medewerkers op de binnenplaats met een simpele opdracht om rond te lopen, en maximaal een armlengte van elkaar verwijderd te blijven. Het resultaat is een wirwar van kantoorkoala's die rustig rondkrioelen, zonder significant van plaats te veranderen.

Bij de lunch herhaalt u het experiment, maar nu gaat u zelf in de kluwen meestappen, waarbij u langzaam richting de parkeerplaats loopt. Voilá: de hele kluit koerst glooiend met u mee. Subtiel leiderschap, prachtig groepsgedrag.

wolf en makke schaapjes
Iedereen die ooit met collega's heeft geluncht weet hoe diep volgdrang in de menselijke psyche is geëtst. Terwijl iedereen in principe nog prima zit staat één nijvere schermprof op, en binnen drie seconden stiefelen ook de andere vijf met hun dienbladen richting de lopende band van de spoelkeuken.

In alle soorten waar coördinatie een evolutionair voordeel oplevert ontstaan automatisch leiders en volgers. Een schaap heeft in een kudde minder kans door een wolf tot hors d'oevre te worden gebombardeerd, en een eenzame Eskimo heeft minder voortplantingskansen dan een noordpoolse grouphugger.

Arctisch groepsgedrag

Banale verschillen tussen groepsleden kunnen bepalen wie welke vioolpartij speelt. Als u bijvoorbeeld altijd eerder honger hebt dan uw kamergenoot bent u waarschijnlijk de leider als het om het bepalen van het lunchmoment gaat, en in het algemeen geldt dat degene met het grootste incentive of het meest autonome karakter de club leidt.

presidentiëel DNA
Obama's leiderschap is gedeeltelijk aangeboren. In proeven met stekelbaarsjes blijkt dat sommige stekelbaarsjes steeds toonaangevend zijn, terwijl andere visjes in ieder gezelschap de gewillige volgelingen zijn.

Ook bij mensen blijkt baasdom gedeeltelijk erfelijk bepaald. Extraverte mensen zijn vaker de leider van een groep, en ook veelpraters krijgen vaak de rest achter zich aan, onafhankelijk van de kwaliteit van hun geklets – via het zogenaamde 'babbel-effect'.

Voor de introverte wannabe-überbaas is er gelukkig nog hoop: beetje extra spiermassa doet wonderen. Onelinerkoning Schwarzenegger heeft aan zes woorden per dag genoeg, en is toch de baas van de tiende economie van de wereld, een mooie illustratie van het effect van sociale dominantie op leiderschap.

informatie-asymmetrie
Kennis is tot slot de laatste troef waarmee u zich een leidende positie kunt binnenloodsen. Oude olifantenvrouwtjes doen hetzelfde als ze hun troep naar verafgelegen waterbronnen sturen, en haviken vliegen bij hun trektochten achter de ervaren groepsleden aan.

Ook mensen kiezen in veel gevallen voor oudere en dus ervaren leiders als het om richtinggeving bij kennisvergende problemen gaat, terwijl bij riskante of fysieke situaties leeftijd helemaal niet meespeelt. We zijn ook enorm goed in het inschatten van de expertise van groepsleden, en kiezen dan ook vaak automatisch de best toegeruste baasjes.

en een snufje blufpoker
Mocht u het dus nog ooit tot dictator (in de Romeinse zin van het woord) willen schoppen, kijk dan naar Geert voor de vuistregels: wees opvallend, groot en sterk, praat veel, schop naar beneden en zorg dat u pretendeert meer te weten dan de anderen. En doe vooral ook alsof u weet waar u heengaat, dan volgt de rest vanzelf.