Wetenschap bewijst: voor iedere oplossing bestaat een probleem!

Top wetenschap buiten Nature, volgens Nature

Beste ontdekkingen van 2009 volgens de NY Times

Science vond dit belangrijk nieuws

Top-10 wetenschappelijke knallers

Ook het afgelopen jaar hebben onderzoekers weer ijverig gezocht naar innovatieve oplossingen voor pregnante ergernissen zoals irritante malariamuggen, tectonische activiteit en het vel op uw chocolademelk. Wat waren de Grote Ontdekkingen van 2009, en wat kunnen we verwachten voor 2010?

Gelukkig pompt de overheid uw zuurgedoneerde belastingknaken niet alleen in asfalt, ambtenarenborrels en de Afghanistan-missie, maar investeert Nederland jaarlijks ook een paar miljoen in stofjassen en veiligheidsbrillen. En dat loont: ook vorig jaar hebben wetenschappers weer massa's Naturepapers volgeschreven over moeilijke zwaartekrachtdeeltjes, griepvaccins en manieren om electriciteit uit koffiedrab op te wekken. Dit jaar kon men nog een Nobelprijs binnentikken met oud onderzoek naar ribosomen en telomeren, maar voor de prijswinnende onderwerpen van de komende jaren leest u met de redactie van 925 mee voor een tour langs de top 10 van 2009.

Varkensgriep lijkt net griep!
Geen enkel wetenschapsitem haalde zulke hoge kijkcijfers als de H1N1-griep. Achteraf lijkt al die media-aandacht overdreven, maar op het moment van uitbreken was de exotisch 'Mexicaans' gedoopte griep een reële bedreiging. Voor virologen was het in ieder geval smullen: niets is mooier dan een natuurlijk experiment. Na de wat laf verlopen SARS-uitbraak kunnen de gezondheidsofficials weer jaren schrijven aan nieuwe protocollen over de beste manieren om nare virussen in toom te houden. Tip van een insider: houd komend jaar de Nipah virussen in de gaten.

IJsjes eten op de maan
De vraag was ernstig: wordt het roomijs of kunnen we ook sorbet maken? Wetenschappers hadden elkaar al decennia virtueel de hersens ingeslagen over de vraag of er water op de maan is. Het antwoord kwam in 2009: door twee ton raket met ruim 7000 km/h de maanbodem in te rammen kon de NASA eindelijk zien dat er ijs in de maanbodem zit. Goed nieuws voor de dorstige lunonaut die zijn whiskey op de straalmotor heeft laten liggen, want de ijsklontjes zijn ongeveer 40 graden Kelvin.

14 procent langer leven
Het eeuwige leven is alweer een stapje dichterbij gekomen. Eerder beschreven we al de dieetmethode om het aardse bestaan wat te rekken, maar nu blijkt er ook een pilletje te zijn tegen de dood. Rapamycine, een middel dat gebruikt wordt als onderdrukker van het immuunsysteem, blijkt het leven van muizen bijna met 14 procent te verlengen. Voorlopig is het middel nog te gevaarlijk voor dagelijks gebruik, maar met een beetje mazzel pakt u straks tien jaar extra door dagelijks een capsule te slikken.

De come-back van gentherapie
Na een paar onfortuinlijke pogingen waarbij gentherapie kankers veroorzaakte in de behandelde patiënten maakte de behandelingsvorm in 2009 een mooie rebound. Voor verschillende zeldzame ziekten werden mensen succesvol behandeld met een stuk DNA dat de ziekmakende fout in het genetisch materiaal herstelde. Het doodverklaarde onderzoeksgebied heeft goede hoop voor 2010.

Pluripotente stamcellen kunnen bijna alles!
Dat stamcellen hip zijn kan u niet gemist hebben, maar afgelopen jaar maakte ze nog veel hipper. Met nieuwe foefjes slagen labwerkers er nu in om iedere derderangs lichaamscel om te toveren in een Superman-achtige unit. Stamcelonderzoekers gaan in 2010 proberen deze cellen in te zetten bij het repareren van allerlei lichamelijke mankementen, en misschien zelfs tegen kaalheid.

Zeespiegelstijging vooral door smeltend ijs
Dat Hans Brinker binnenkort vingers tekort komt wisten we al, maar waar al dat water precies vandaan kwam bleef onduidelijk. Komt het doordat het zeewater uitzet als het opwarmt, of is het vooral het smeltwater uit de poolkappen? Het antwoord is eenduidig: smeltende sneeuw zorgt voor 2 millimeter zeespiegelstijging per jaar, het door de stijgende temperatuur uitzetten van het water veroorzaakt maar 0.3 mm.

Leeg bierflesje beter dan vol
Tenminste, als u de schedel van een belager wilt splijten. Zwitserse onderzoekers bewezen dat een volle halve literfles bij een lagere botsingsenergie breekt dan een lege, en dus minder schade kan aanrichten, en wonnen daar de alternatieve Vredesprijs mee. Een menselijke schedel blijkt overigens nog altijd sneller te breken dan een vol bierflesje, dus ook in dronken toestand bent u een geduchte tegenstander.

Eindelijk een Röntgenlaser van 130 meter lang
Lasers zijn inmiddels zo mainstream dat zelfs de politiekorpsen ze kunnen aanschaffen, maar echte geeks gaan toch voor de 130 meter lange Linac Coherent Light Source. Vergeet die sputterende Large Hadron Collider: door deeltjes vanuit de drie kilometer lange deeltjesversneller te laten botsen genereert de LCLS een überlaserstraal in het Röntgenspectrum, waarmee het mogelijk is om heel precies naar chemische reacties te kijken. Verder weten de wetenschappers nog niet precies waar het ding handig voor is, dus in 2010 gaan ze lekker experimenteren. We zijn benieuwd.

Slapen goed tegen vaatziekten
Dat de horizontale positie allerlei voordelen heeft wist u al, maar nu kunt u eindelijk uw baas aftroeven als hij moppert over uw binnenkomst rond 10:52: slapen houdt de bloedvaten gezond. Een uur per dag extra helpt om uw risico op beroertes en hartaanvallen te verkleinen. Dat kan zo de CAO in.

Tetris voorkomt posttraumatische stress
Zat u ook achterin die Deltavlucht? Hopelijk bent u direct na Jasper's heldenactie vol op het persoonlijke amusementssysteem losgegaan. Om het risico op posttraumatische stress te verkleinen blijkt het spelen van Tetris vlak na de traumatische beleving goed te werken. Waarschijnlijk geeft het computerspelletje een overbelasting van het deel van de hersenen die de ervaringen in een trauma zou willen omzetten, waardoor dat niet meer kan gebeuren. Of het spelen van Doom 3D ook helpt wordt nog uitgezocht.

En de poedelprijs: Koe met naam geeft meer melk
Belangrijk nieuws voor lactose-addicten: noem uw uierdragende dames Bertha, Therèse of Chantal. Als melkvee zich een nummer voelt in de organisatie gaat de productiviteit namelijk omlaag, ontdekten onderzoekers uit Newcastle. Ze wonnen er een Ig Nobel prijs mee, de meest prestigieuze alternatieve wetenschapsprijs ter wereld. Voor 2010 geeft dit meteen een goed voornemen: noem uw secretaresse voortaan bij de naam.