Usual suspect: de tennisleraar.

Current Biology: waarom vrouwen rondneuzen

Darwin wil dat vrouwen vreemdgaan

Monogamie is mooi, maar kan onaangenaam uitpakken. Een beetje aanrommelen kan daarom evolutionair een bittere noodzaak zijn, zeggen biologen.

Natuurlijk doet úw vrouw het niet, maar zo'n één op de veertig kids heeft een andere biologische vader dan de maatschappelijke pappa. Zuur voor de veronderstelde trotse man in kwestie, maar in sommige gevallen kan genenshoppen door de dames wel de soort redden.

In fruitvliegje is nu bewezen dat eeuwige trouw de soort op een short-track richting roemloos uitsterven duwt. In een experiment waarbij de dames van 48 fruitvliegjeskolonies ofwel lekker rondwipten, ofwel geforceerd monogaam waren stierf 40% van de eenzijdige procreanten binnen 15 generaties uit.

Sex met meerdere mannen mag dan een flinke energetische investering zijn, toch was al langer duidelijk dat voor individuele moeders de balans gunstig kan uitslaan. Risicospreiding op de genenmarkt is een veelgehoord argument, en in complexere soorten komen daar nog voordelen bij die het schimmig houden van vaderschapsbanden soms meebrengen, zoals bescherming tegen agressie van vreemde mannetjes.

Nu is in de fruitvliegjes dus ook aangetoond dat veelmannerij voor de hele soort positieve effecten kan hebben. Door de genen flink te husselen beschermen de dieren zich namelijk tegen stukken egotrippend DNA.

100% dochtergen
Het genoom van fruitvliegjes bevat op het vrouwelijk geslachtschromosoom namelijk een potentiëel gevaarlijk stuk informatie dat de man-vrouw verhoudingen van het kroost kan ombuigen. Mannen met een speciaal X-chromosoom verneuken de boel danig, doordat ze alleen maar dochters krijgen.

Eigenlijk is vooral het X-chromosoom in kwestie een ultieme zwartrijder. Dit asogen bevat namelijk de kracht om te voorkomen dat het mannelijke Y-chromosoom in spermacellen terecht komt, en daarmee heeft het een gigantisch evolutionair voordeel ten opzichte van normale, solidaire X-chromosomen.  

Door verschillende mannen in de Bijbelse zin des woords te leren kennen voorkomen fruitvlieggrietjes dat het vrouwmakende X-chromosoom de kans krijgt de populatie compleet te feminiseren. Het helpt dat de mannen met het egotrippende chromosoom veel minder vruchtbaar zijn: bij de vorming van de geslachtscellen wordt de helft van de spermatozoën in die vaders weggegooid omdat ze een Y bevatten, waardoor hun sperma de helft minder cellen per picoliter bevat.

Een beetje rondneuzen is dus verstandig, als het om bananenvliegjes gaat. Om meteen de vertaalslag naar de mens te maken is uiteraard wetenschappelijk gezien volledig onverantwoord.

voorkomen beter dan genezen?
Toch toont de fruitvliegstudie weer een manier waarop de evolutie probeert om manieren te verzinnen om gratis meeliften te bestrijden. In principe komt de remedie echter na de kwaal: pas als zo'n op zichzelf gericht stuk DNA de kop opsteekt is het volgens Darwin voordelig om een beschermingsmechanisme te ontwikkelen.

In mensen is een dergelijk dochtersgen niet bekend, en is de kans op een meisje net iets minder dan 50% (waarschijnlijk omdat de spermatozoën met een Y-chromosoom, dat veel kleiner is dan het X, net iets sneller richting de eicel kunnen zwemmen). U weet dus wat u kunt zeggen als uw eega met Darwiniaanse argumenten aankomt als u haar met de tennisleraar betrapt.