Nog even over dat kerstdiner van u:

De lever: hoeksteen onder ieder geslaagd kerstdiner

De lever is het grootste gebouw van het industrieterrein van uw lichaam. Het is uw keuken, het is uw laboratorium: hij maakt jusovergoten kerstkalkoen tot pure hersenbrandstof, en neutraliseert de vloeibare gifstoffen waarmee u tracht uw schoonfamilie te overleven. 

Het is dat er achter de ribben onder uw rechtertepel (voor de kijkertjes thuis links) een enorm buikorgaan hangt, maar anders had u die jaarlijkse religieus getinte aanslag op uw lichamelijke gezondheid niet overleefd. Met zo'n 1200 tot 1500 gram is de lever, of zoals de Latinisten onder u zullen zeggen de hepar, het zwaarste orgaan in de buikholte: een massieve homp weefsel die u zich het best kunt voorstellen als een kunstzinnig gesculpteerde leverworst vol bloedvaten en galwegen, met een paar weefselstrengen opgehangen aan de achterwand van de bovenbuik.

U hebt wat u eet

De lever is een fijn orgaan om te hebben, maar een lekker lomp orgaan in zijn specificaties. De kleffe alleskunner is zo'n cruciale spil in uw stofwisseling dat niemand hem veel langer dan 24 uur kan missen (hoewel een chirurg bij een verder gezond persoon zonder al te grote problemen tot 75 procent kan wegsnijden, waarna het overgebleven deel in een paar maanden weer aanzwelt om hiervoor te compenseren. Dit trucje werkt helaas maar één keer).

Als een enorme chemische fabriek zorgt de lever er permanent voor dat alle voedsel- en afvalstromen zo prachtig samenspelen als een door Mariss Jansons geleid Concertgebouworkest dat Mahler 2 speelt. Dyssonante metabolieten worden gedempt, onschadelijk gemaakt en uitgescheiden richting het riool, terwijl de lieflijke tonen van de stofwisselingsbiochemie nog wat worden aangezet.

Oliefilter, katalysator en uitlaat in één
Uw lever doet het allemaal braaf. Suikers uit uw voeding worden herverpakt en opgeslagen als glycogeen (een soort dierlijk zetmeel, ofwel aardappel), de vetten worden verwerkt, ammonia dat vrijkomt bij het verteren van eiwit wordt omgezet in ureum dat u vervolgens met het badwater kunt laten weglopen, de ijzer- en koperhuishouding wordt geritseld, de benodigdheden voor het stollen van bloed worden gesynthetiseerd en het immuunsysteem krijgt nog wat coaching over het mollen van troep uit de darm.

Waar andere organen stoppen gaat uw lever door

Ondertussen maken de levercellen gal, een krachtige vetoplosser die de hardnekkigste vetzuren uit uw broodje berehap temt en hun opname in de darm mogelijk maakt. Deze 'groene zeep' houdt bovendien het aantal inwendige bacteriën onder controle, en is meteen de vloeistof waarmee allerlei gifstoffen worden geloosd.

Kortom: in de bovenbuik is alles onder controle.

Tot u in de nabijheid van een omgezaagd sparretje aan tafel gaat.

Voor de meesten is kerst een vrije dag, maar uw lever werkt tijdens (en na) de overvloedige diners overuren waar zelfs de grootste vakantiedrukte op Schiphol mager bij afsteekt. Een ferme jarige-Heilandhap stut immers op de unieke combinatie van binge-drinking  en binge-eating.

Meerfrontenoorlog met cranberrycompôte
Kerstdiners zijn doorgaans geen model-balansmaaltijden, maar ondersteunen eerder het business model van de Weight Watchers. Vet wordt bij de bereiding niet geschuwd, en als uw galwegen deze olieplas uit de Deepwater Horizon-klasse proberen op te moppen door een extra sloot gal in de darm te knijpen is het niet vreemd dat eventueel al in de galblaas aanwezige galsteentjes bij zo'n overactiviteit de afvoerpijpjes ingeknepen worden, en u daarbij op krampende pijnaanvallen in uw rechterflank trakteren.

Ook als de darmvertering geen problemen oplevert is er werk aan de winkel, want die 15 megajoule moet tenslotte ergens heen, en maar een heel klein deel kan als extra warmte worden geloosd. Aangezien een lever maximaal zo'n 70 gram glucose kan opslaan betekent zo'n gezelligheidsschranspartij dat uw lever enorme hoeveelheden glycogeen richting uw spieren verscheept, om daar maximaal zo'n 500 gram als reservebrandstof op te slaan.

Tenslotte komt ook de chemokar met gillende sirene de garage uitgestormd, want de meeste kerstfamilies zijn alleen te overleven bij gratie van enige tientallen grammen pure ethanol. Een klein gedeelte van die alcohol komt er ongegeneerd weer uit: 0.7 procent wasemt u uit, bijvoorbeeld in het blaaspijpje van de Rijkspolitieagent (waarbij u weer 0.1 procent uitzweet en 0.3 procent in de urine verzamelt), maar bijna 99 procent moet door de levercellen in acetaldehyde en verdere afbraakproducten worden omgezet, met een gemiddelde snelheid van iets minder dan één glas per uur (8.5 gram pure alcohol).

Chemisch reinigen terwijl u slaapt
Een 925-mentaliteit kent de lever niet, want zelfs tegen de tijd dat u weer veilig tussen andere halfbeschonken verkeersdeelnemers door naar uw bed bent gelaveerd gaat die 3-ponds klont door met het opruimen van de troep. Al die metabole arbeidsvlijt heeft eigenlijk maar één nadeel: de lever is ook verantwoordelijk voor het afbreken van caffeïne. Toch lijkt het niet zinnig om uw grootste vriend kapot te zuipen, alleen om meer plezier van uw koffie te hebben.