Er is geen kaas van te maken...

Dat ruimt lekker op

Men neme een Goudse burgemeester, een vuilverwerkingsbedrijf dat in Ghanese business gaat en Gouda voor de kosten laat opdraaien en een fijne vakantievilla voor de oude dag: de schijn van belangenverstrengeling is daar. Heren, mag dat borrelende Ghanese Goudse putje open?

Op kritische vragen over belangenverstrengeling inzake een vakantievilla van de Goudse burgervader, reageert het gemeentebestuur enkel met sefardische keelklanken. U heeft de afgelopen twee weken kunnen meelezen (hier en hier) hoe de burgemeester en zijn discipelen over elkaar buitelen om iedere schijn van belangenverstrengeling te ontkennen. Maar u kent de cliches. Dus u begrijpt als geen ander dat there ain’t such thing as a free lunch. Of, toepasselijker, it ain't over until the fat lady sings. Neuriet u mee?

Het project Elmina
Burgemeester Wim Cornelis (Pvda) besluit in 2003 enthousiast de Ghanese stad Elmina onder zijn hoede te nemen. Partijgenoot en wethouder Jaap Warners sluit zich snel bij hem aan. Een driejarig plan wordt in december van dat jaar door de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) goedgekeurd. In februari 2004 besluit de Raad jaarlijks € 8.300,- uit de post 'voorlichting afvalinzameling' te reserveren. Een bescheiden bijdrage.

Cyclus 
In Elmina treffen Cornelis en Warners een enorme bende aan. Wie is er beter geoutilleerd om deze vuilnisberg op te ruimen dan de per 1 juli 2003 verzelfstandigde vuilnisman Cyclus N.V.. Gouda bezit 23,5% van het geplaatste aandelenkapitaal. De overige aandelen zijn in handen van vijftien andere gemeenten. Maar why stop there? Omdat Elmina een rommeltje is qua plastic afval, vergt het geen bijzondere cognitieve vermogens om een nog ambitieuzer project te verzinnen: een plastic verwerkingsfabriek. De interesse van Cyclus is snel gewekt. Sinds 12 september 2003 is Jaap Warners naast wethouder ook lid van de Raad van Commissarissen (RvC). Dat deze benoeming wringt met de in 1997 op verzoek van de toenmalige kabinet-Kok I door de Commissie-Peters opgestelde Corporate Governance Code, is kennelijk niet aan de orde.

Het installeren van overheidscommissarissen is overigens toegestaan. Maar Wim Kok acht het desalniettemin ongewenst dat personen zoals Jaap Warners bij ondernemingen optreden waarbij zij zelf betrokken zijn geweest. Waarom? Omdat a priori een belangenverstrengeling optreedt. Volgens de wettelijke bepalingen is het namelijk de taak van de RvC om de directie in onafhankelijkheid te adviseren en het ondernemingsbelang te behartigen. Jaap Warners is per definitie niet onafhankelijk, zo illustreert ook de uitspraak van Cornelis bij Warners' benoeming: 'met gewichtige inbreng uit de overheid wordt tegemoet gekomen aan de wens tot behoud van zeggenschap en betrokkenheid uit de overheid en democratische controle'.

Ondernemingsbelang?
De investering wordt ondergebracht bij een Ghanese onderneming Cyclus Elmina Plastic Recycling Ltd. Cyclus NV heeft een meerderheidsbelang van 90%. Het minderheidsbelang van 10% is eigendom van een Ghanese partner. Al snel wordt Jaap Warners, inmiddels afgetreden als wethouder, managing director van Cyclus Elmina. Een onafhankelijke commissaris die zijn eigen financiële resultaten als managing director controleert. Ook burgemeester Wim Cornelis ziet blijkbaar geen enkele belangenverstrengeling. Hij en Warners zetten altruïstisch volle vaart achter het project van de plasticfabriek. Opmerkelijk wordt door oppercommissaris Hans Beltman in de jaarverslagen mooie woorden gewijd aan conformiteit van zijn RvC met de Code Tabaksblat inzake Corporate Governance. Paragraaf III.2 inzake onafhankelijkheid van de RvC is kennelijk niet geprint.

Vanhold Construction Ltd
De jaarverslagen van Cyclus N.V. maken geen gewag wie minderheidsaandeelhouder van Cyclus Elmina is. In de 'off the record' brievenbus vonden wij een interne presentatie. De minderheidsaandeelhouder is Vanhold Construction Ltd te Ghana. De directie wordt gevormd door de Ghanees Nana Paapa van Dyck.  Wie de aandeelhouders zijn, is onduidelijk. De statuten en het aandeelhoudersregister staan kennelijk in een Ghanese boom gekerfd, want enige officiële inschrijving kon niet eenvoudig worden gevonden. 

Comfortabel is dat Nano Ato Arthur, bekende van Wim Cornelis, tevens voormalig burgemeester van Elmina, Chief van het Komenda-Edina-Eguafo-Abrem (KEEA) district en momenteel regional minister, de districtsraad overtuigde 10ha grond ter beschikking te stellen. Lokale tegenstanders werden natuurlijk afgeraden te procederen, om investeerders niet af te schrikken. In dit verband is interessant om te weten of Ato Arthur de minister is die zijn handtekening zette onder de bouwovereenkomst voor de privé villa van Wim Cornelis, zoals het AD bericht.

Dat Ato Arthur mogelijk met dubbele petten zaken 'fixt' zou naar Nederlandse maatstaven kunnen neigen naar belangenverstrengeling. Maar goed, Afrikaans gebruik. In Ghana moet je namelijk mensen omkopen actief persuaderen om iets gedaan te krijgen. De kritische lezer zou zich kunnen afvragen of dit wellicht de toegevoegde waarde is van Vanhold Construction Ltd. Volgens de presentatie van Cyclus is deze onderneming verantwoordelijk voor 'juridisch advies', 'sales' en overbrugt men 'cultural differences'. Ik ben nieuwsgierig om te weten of belastinggeld is gebruikt om zaken te 'regelen' waardoor lokale corruptie in stand wordt gehouden.

De jaarrekening
Bestudeert men de jaarrekening van Cyclus, dan valt op dat in 2009 een voorziening wordt genomen om de gehele investering in de plasticfabriek als lening van Cyclus N.V. aan Cyclus Elmina af te boeken van het resultaat. Reden: oninbaarheid van de vordering. Deze voorziening van € 1,2 miljoen is voor Cyclus omvangrijk. Het maakt circa 14% van het eigen vermogen uit. Dergelijke enorme rigoureuze voorzieningen vinden doorgaans alleen plaats als al volstrekt helder is dat de vordering oninbaar is, bijvoorbeeld omdat de debiteur failliet is. Dat is bij Cyclus Elmina niet het geval. Als reden geeft Cyclus zelf tegenvallende resultaten als gevolg van de economische crisis. De vraag is of dat klopt. Analisten verwachten in 2015 dat de internationale plasticmarkt door het dak zal gaan, met name in emerging markets zoals Afrika. 

Daarnaast is de fabriek pas geopend in november 2008. Binnen een paar maanden kan geen juiste analyse gemaakt worden over de omvang van de crisis of de opbrengsten. Vermoedelijk was bij de opening van de fabriek al zonneklaar dat het project een bleeder zou zijn. De tandem Cornelis-Cyclus spelen graag voor Sinterklaas. Door in 2009 de voorziening te nemen op de hele investering kan het jaar daarop worden betoogd dat er 'een bescheiden winst' is geboekt. Ridiculous, off course.
Het is aannemelijker dat de accountant geweigerd heeft de door Cyclus opgestelde jaarrekening goed te keuren met zo'n enorme oninbare vordering. Logisch, want geen enkele accountant laat zo'n vordering op de balans staan. Hupsakee, weg ermee. Een 'voorziening' nemen is dan een aardig rookgordijn. In de komende jaren kan het verlies beetje bij beetje worden afgeboekt, zonder dat iemand het opvalt. Een interessante vraag is of de voorziening op initiatief van de accountant of van Cyclus heeft plaatsgevonden.

Apotheose
In bovengenoemde smeltkroes van schijn van belangenverstrengeling, megalomaan project, een financieel fiasco, schimmige vennootschappelijke constructie en een onduidelijke financiële voorziening, koopt de burgemeester twee percelen en bouwt een villa. In het AD van 25 januari 2011 geeft hij ootmoedig toe geen bouwvergunning te hebben gehad 'omdat hij al zolang wachtte'. Ook heeft hij twee functies in Ghana die niet op de lijst van nevenfuncties in Gouda staan.
Afgezien van het feit dat het onbehoorlijk is om als burgemeester zonder vergunning te bouwen, terwijl je eigen burgers attaqueert met lasten onder dwangsom in vergelijkbare situaties, smaalt hij zelfingenomen dat hij 'blij is dat de krant mijn stukken over Elmina wil inzien'. Alsof inzage door een journalist of raadslid deze complexe zaak direct verheldert. De verloren 1,2 miljoen belastinggeld is bijna 10% van het totaal dat Gouda komende periode moet bezuinigen. Ondanks oproepen hiertoe vanuit de oppositie krijgt niemand werkelijk inzicht in de gang van zaken omdat een onafhankelijk BING-onderzoek door een meerderheid van de gemeenteraadsleden wordt tegengehouden.

Zelden heeft een gemeentebestuur haar burgers zo hard en schaamteloos recht in het gezicht uitgelachen.

Shame!