Advocaten verdienen aan: antieke kunstobjecten

Toegegeven. Als advocaat kun je in elke discipline geld verdienen. Neem dit bericht in de New York Times.

Hypothese
Stel, u heeft bij Christie’s een Egyptische sarcofaag gekocht voor $35.000. U wilt deze schenken aan het Rijksmuseum voor Oudheden. Of misschien weer laten veilen via Sotheby’s.  Helaas. Mede door nieuwe Amerikaanse regelgeving wordt uw artefact geweigerd door musea en veilinghuizen als u geen track & trace heeft. Bovendien is de kans groot dat u door een advocaat wordt gesommeerd om het ‘onrechtmatig verkregen cultureel erfgoed’ aan de rechtmatige eigenaar te retourneren. De wereld van kunstverzamelaars is in paniek.

Strenge eisen
Amerikaanse veilinghuizen en musea hanteren strengere eisen over de track & trace van een kunstartefact. Een bronzen ‘Cao Ye’ spiegeltje uit de Han Dynasty moet nu tot 1970 herleidbaar zijn. Dit is vastgesteld door de Amerikaanse Association of Art Museum Directors die het jaar 1970 hebben gebaseerd op de in dat jaar overeengekomen United Nations Convention on Looted Antiquities.

Een verzamelaar moet nu tot 1970 terug kunnen aantonen wat de ‘route’ van het artefact is. Deze maatregelen zijn genomen om de handel in illegale antieke kunstobjecten tegen te gaan.  Het neveneffect hiervan is dat verzamelaars die stukken willen schenken of verkopen het steeds moeilijker krijgen. Zij kunnen slechts claimen dat de artefacten vaak in goed vertrouwen van handelaren zijn aangeschaft, maar bewijs ontbreekt vaak. De regels zijn bovendien rigide waardoor ook voor musea vreemde situaties ontstaan. Zo is dit topstuk van het Metropolitan museum in New York de facto onverhandelbaar. De beeltenis uit de Mexicaanse Olmec cultuur heeft een track & trace tot 1972. Niet 1970.

Nederland
In Nederland is de tendens tot meer transparantie over afkomst geleidelijk zichtbaar. Vanaf 2010 is er jaarlijks een symposium met als titel ‘Herkomst Helder’ dat wordt georganiseerd door de Nederlandse Museumvereniging. Aanvankelijk gericht op de transparantie ten aanzien van geroofd bezit tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar in de komende editie van 2012 ook steeds meer nadruk op de internationale handel in geroofd cultureel erfgoed. Nederlandse musea hebben per definitie te maken met de 1970-eis van de Amerikaanse musea.

Reukloos gas
Strenger toezicht op de afkomst van artefacten riekt naar reukloos gas. Nederlandse musea zijn voor een groot deel afhankelijk van rijke verzamelaars. Maar zonder duidelijke track & trace over de herkomst, zullen de kleitafeltjes met spijkerschrift geweigerd worden. Is dat erg? Nee. Is het erg dat advocaten proberen de kunstobjecten naar de rechtmatige eigenaar te retourneren? Ook niet. Het is wel vervelend voor de kopers te goeder trouw. Misschien dat daarom een openbaar register in Nederland handig is. De Association of Art Museum Directors heeft zo’n database. Verzamelaars te goeder trouw registreren hun object. Wordt het niet geclaimd door de rechtmatige eigenaar, dan ontstaat een volwaardig eigendomsrecht voor de verzamelaar.