De ultieme overwinning van de psychopaat

U kent de psychopath-in-suit? Iconische prototypen zijn natuurlijk Hannibal Lecter, Ted Bundy en Patrick Bateman. Maar er zijn verschillende, minder gewelddadige, verschijningsvormen. Ook bij uw onderneming en niet minder destructief.

Een korte omschrijving: psychopaten zijn erg vriendelijk en hebben vaak een managementpositie. De psychopaat deelt mensen om hem heen in twee categorieën. Allereerst de beschermheren. Dit zijn personen met veel macht die hem een status van onschendbaarheid geven. De tweede groep zijn de pionnen: de lager in de organisatie geplaatsten. Zij hebben geen macht, zijn vaak ondergeschikt maar zorgen ervoor dat de incompetenties van de psychopaat niet aan het licht komen.

Macht, prestige en seks
Veel gedrag lijkt normaal maar is het niet: bijvoorbeeld door in bijzijn van collega’s zeggen dat iemand dik is geworden. De psychopaat kan geweldig liegen en fantaseren. Zoekt constant allianties. Heeft vaak de beste ideeën, maar in essentie is hij egoïstisch, manipulatief en onverantwoordelijk. Hij levert zelden goed werk. Deze eigenschappen worden gemaskeerd doordat de psychopaat een goede toneelspeler is. De kans is groot dat hij fraude pleegt, steelt en dit rechtvaardig vindt. Hij heeft weinig voor de organisatie en is daarom in staat ernstige conflicten in de onderneming te creëren. 

Psychopaten zijn uit op macht, prestige en seks. Seksuele intimidatie vormt dan ook regelmatig een groot probleem. De psychopaat vindt het bijna altijd noodzakelijk om anderen verbaal pijn te doen. Het geeft hem een kick, soms zelfs een erotiserende kick. Iemand pijn doen betekent een bepaalde macht. Werknemers in zijn directe omgeving branden op, worden ziek of nemen zelfs ontslag.

Stockholmsyndroom
Interessant is de reactie van een afdeling die door de psychopaat in zekere zin wordt gegijzeld. Als een psychopaat maar voldoende tijd krijgt, is hij in staat een afdeling samen te stellen met personen die zich schikken conform het Stockholmsyndroom. Een paradoxale situatie: dagelijks gemanipuleerd en gediffameerd worden door de psychopaat en hem jegens buitenstaanders gelijktijdig in bescherming nemen door een veelal niet (meer) bestaande vaardigheid overdreven te belichten. De absolute controle van de psychopaat over het werk geeft de personen het idee dat zij in een basisbehoefte bevredigd worden: inkomen, voorwaardelijk respect. Een verleidelijk handvat om de niet te winnen strijd uit de weg te gaan. Het betekent de ultieme overwinning van de psychopaat.