‘Nomura hielp Letland probleemschulden te verhullen’ [Baltische Banken 3]

Terug naar Letland, het jongste lid van de eurozone. De voormalige Sovjet-republiek heeft flink moeten bloeden voor het faillissement van een van haar banken, terwijl daar vooral Russisch spaargeld op stond. De EBRD droeg een steentje bij, maar moest zo een verlies nemen van €57 miljoen. Volgens een kuchende regenjas had Letland een geheime verplichting om dat verlies te compenseren, als het eenmaal tot de eurozone was toegelaten. Net als Griekenland werd Letland zo dus gezonder voorgesteld dan het was, bij de toetreding. Vandaag laten we de documenten zien waar dat uit blijkt. De uiteindelijke, onvermijdelijke conclusie is dat Nederlands belastinggeld gebruikt wordt om een Russische witwasbank te herkapitaliseren. We verdienen er nog aan ook.

Leest u voor de achtergrond van dit dossier eerst deel 1 en deel 2

Wikileaks 

Het gaat hier om Parex Banka, een spaarbank uit Riga die in 2008 staatsteun kreeg. Letland had destijds twee miljoen inwoners en twintig banken. Toch had alleen Parex al een half miljoen rekeninghouders. Als 925 Letland bezoekt, meldt een ingevoerde econoom ons dat dit vooral Russische spaarders betrof, die hun geld buiten de reikwijdte van de Russische fiscus wilden houden. Deze claim klopt ook met een bericht dat we van Wikileaks hebben ontvangen.

De Amerikaanse ambassadeur in Letland deelde daarin zijn zorgen met de Amerikaanse president. Letland was volgens hem een witwas-lokaal voor dubieuze Russische partijen. Dat bleek, volgens de ambassadeur, al uit de slogan van een van de Letse banken, in het Russisch, en niet in het Lets: ‘Letland. Net iets dichterbij dan Zwitserland.’

De bank in kwestie is Parex Bank, het eigendom van twee etnisch Russische oligarchen. Door een reeks slechte beleggingen, en deals waarbij ze zichzelf verrijkten, ten koste van de Russische spaarders, stort de bank in 2008 in, net als andere Letse banken. Tot de verbijstering van de Letse bevolking wordt deze bank, en daarmee de rekeningen van de Russische spaarders, gered. De banken waar het geld van gewone Letten op stond mochten wel omvallen.

Om de redding van Parex te financieren gaf de EU Letland een noodlening van €7,5 milljard, wat gelijk staat aan 40% van het BNP van het land. Dit bedrag zit nu in de staatsschuld, en zal moeten worden terugbetaald door de lokale belastingbetalers die hun eigen spaargeld wél zagen verdampen. Deze redding leidde dan ook tot gewelddadige rellen in Riga, omdat de Letse belastingbetaler nu moet opdraaien voor de dekking van Russisch spaargeld.

Europese ontwikkelingsbank

In 2009 steekt ook de EBRD, de Europese ontwikkelingsbank, een helpende hand toe. Deze bank, die voor €744 miljoen is gefinancierd met Nederlands belastinggeld, kocht voor €82 miljoen een kwart van de aandelen in Parex. De EBRD heeft ons tot op heden niet duidelijk willen maken waarom nou precies Parex gered moest worden, terwijl banken met Lets spaargeld wel mochten instorten. In het contact hield de EBRD een slag om de arm, wellicht kan ze later meer informatie geven.

Kort na de redding gaat Parex alsnog failliet. De bank werd gesplitst in Reverta, dat fungeert als bad bank, en Citadele, dat een doorstart mag maken. Na de sanering schrijft de EBRD haar investering in Reverta af, en houdt het nog een belang van 25% in het aandelenkapitaal van het afgeslankte Citadele. De EBRD maakt zo dus een pijnlijk verlies.

Nu kunnen we ons afvragen, waarom de EBRD Europees en ook Nederlands belastinggeld riskeerde in deze deal. Volgens een Letse bron is het antwoord simpel. De Letse overheid was verplicht om de waardeloze aandelen in 2014, dus nadat het tot de eurozone was toegelaten weer terug zou kopen. Dat zou blijken uit geheime documenten. Een Letse activist publiceerde deze in 2009 op een website waarin de rare gang van zaken rond Parex aan het publiek kenbaar werd gemaakt.

Deze activist heeft naar eigen zeggen bedreigingen naar diens leven ontvangen van de betrokkenen. Onder druk van de Letse overheid heeft hij/zij de klokkenluiderssite offline moeten halen, en is hij/zij uitgeweken naar een ander land. De belangen waren immers groot: de Russische maffiosi wilden hun spaargeld beschermd zien, de Letse overheid heeft zich onder dubieuze druk laten verleiden tot een bankenredding en er moest nog Europees geld in ook. De documenten die betrekking hebben op de redding zijn daarom nergens meer te vinden. Totdat een persoon, anders dan de genoemde activisti, 925 in de wc van een McDonalds in een niet nader te noemen Zuid-Europees land aanklampt, en ons deze documenten toestopt

Nomura

Daarin geeft zakenbank Nomura advies aan de EBRD en de Letse overheid over de oplossing van hoofdpijndossier Parex. Uit pagina 3 van het advies blijkt dat de Letse overheid de waardeloze aandelen weer moet terugkopen van EBRD voor €57 miljoen. Dat is precies het verschil tussen de investering van EBRD in Parex, €82 miljoen groot, en het aandelen die de EBRD in Citadele heeft gekregen, met een waarde van €25 miljoen. Anders gezegd: de investering levert de EBRD een verlies op van €57 miljoen, maar de Letse overheid moet dit in compenseren als het eenmaal in de Eurozone zit. Daarnaast krijgt de EBRD hiervoor een vergoeding van €38 miljoen.

Dat betekent, dat Letland €95 miljoen meer staatsschuld heeft dan het bij Eurostat heeft opgegeven. Nu kunt u vinden dat dat bedrag wel meevalt. Bedenkt u zich daarbij wel, dat onze bronnen zich een enorme moeite hebben moeten getroosten om dit document op de redactie van 925 te krijgen. Dit soort acties zijn zeg maar goed voor de transparantie, maar niet voor iemands carrière. Het is dus waarschijnlijk dat er nog veel meer van dit soort side letters bestaan, bij Letse banken, maar ook bij die van andere Eurolanden. Vergeet niet wat Goldman Sachs bij Griekenland deed. Dat er een document van een geheime transactie opduikt ter waarde van €95 miljoen, betekent dat er waarschijnlijk nog veel meer van dit soort overeenkomsten zijn.

Nomura geeft aan dat er inderdaad een advies in deze kwestie is gegeven. Het wil niet op de inhoud en de afwikkeling ingaan, omdat het een geheimhoudingsplicht heeft. Nomura gaf aan dat het in elke kwestie een soortgelijk antwoord zou hebben gegeven, zijnde: geen commentaar. De EBRD zegt dat deze, feitelijke put-optie niet bestaat en verwijst enkel naar eigen het jaarverslag. Nu is dat zo summier, en levert het zoveel vragen op zich op, dat dat document een eigen artikel verdient.

Bankroof

Eigenlijk is dit complexe verhaal een ordinaire bankroof met een spectaculaire omvang van €7,5 miljard. Omdat deze via ondoorzichtige leningen en geheime afspraken is verlopen, is deze voor de meeste media maar weinig sexy. Daarom leest u er zo weinig over. De vraag is nu, wat dit financieel gezien voor de betrokkenen betekent. De grote verliezer is de Letse belastingbetaler, die de schuld mag terugbetalen die is aangegaan om Parex te redden. De grote winnaars zijn zowel de Russische spaarders, als de oprichters van Parex, Valerijs Kargins en Viktors Krasovickis, voortaan K&K.

De Russische spaarders vielen dankzij de redding namelijk onder het Europese depositogarantiestelsel; hun rekeningen zijn gered. K&K mogen ook in hun handen knijpen. Dankzij de Parex-constructie zijn ze miljardair geworden. Alleen hadden ze, zonder Europese redding, aan tienduizenden Russische zakenmannen  van bedenkelijk allooi moeten uitleggen dat hun zuurverdiende spaargeld was verdampt. Dat zou geen leuke boodschap zijn geweest om te brengen, zullen we maar zeggen.

Nederlands belastinggeld

En de Nederlandse belastingbetaler? Als de genoemde vergoeding van €38 miljoen niet wordt uitgekeerd, hebben we er geen verlies, maar ook geen winst op gemaakt. Als deze verplichting wel bestaat, verdienen we nog aan ook, over de rug van de gewone Let. Het eindresultaat van al deze transacties, is dat Nederland, via haar aandeel in de EBRD, direct deelneemt in het eigen vermogen van Citadele, de opvolger van Parex. Zou deze haar leven hebben gebeterd, en geen dubieus Russisch spaargeld meer aantrekken?

Dat valt te bezien. De website van Citadele meldt in het Russisch dat de bank kantoren heeft in bovenstaande plaatsen. Inderdaad, allemaal oude Sovjet-republieken, en een filliaal in Zürich. Deze ‘Zwitserse’ bank biedt daar фидуциарные услуги aan, wat ‘fiduciary services’ via correspondentbanken betekent. Dat komt erop neer, dat een Rus zijn spaargeld op een rekening van Citadele zet, waarna deze het doorstort naar Zwitserland.

Vervolgens belegt deze bank onder eigen naam het geld in andere Europese landen. De winsten daarop gaan naar Stanislav de spaarder, maar diens naam blijft geheim. Hij kan zijn zwarte geld zo legaal investeren in elk land in de eurozone, en als het fout gaat valt hij nog onder het Europees depositogarantiestelsel ook. Dit is allemaal mogelijk gemaakt met Europees en ook Nederlands belastinggeld, want zonder redding had Citadele niet bestaan. Stanislav zou zijn centjes dan ergens anders moeten stallen, in Rusland bijvoorbeeld.

Fijn he, die euro?