Het Lijk van Lodewijk: waarom stemmen in Amsterdam geen zin heeft

De gemeente Amsterdam heeft een problematische schuld die mogelijk in de miljarden loopt. Amsterdamse politici vegen financiële debacles echter liever onder het tapijt, zo ook Wethouder van Financiën Pieter Hilhorst. In 2014 zet hij namelijk de traditie van zijn voorganger Lodewijk Asscher voort, die ook niet dol was op bestuurlijke openheid. Vandaag presenteert 925 exclusief de documenten waar dat uit blijkt. Stemadvies: thuisblijven.

Herinnert u zich het nieuws van oktober 2012 nog? De boekhouding van de gemeente Amsterdam is een waanzinnige chaos. De voorganger van Hilhorst is Lodewijk Asscher, die in 2012 werd weggepromoveerd naar de Haagse politiek. De genoemde verliezen en onrechtmatige uitgaven vonden onder zijn politieke verantwoordelijkheid plaats. Nu moet er zelfs in Havana aan de Amstel wel eens financiële verantwoording worden afgelegd. Met welke techniek kan het hoofdstedelijke college van B&W zich onttrekken aan de plicht om deze weinig fraaie feiten aan de kiezer te presenteren?

Lijk van Lodewijk

Hoewel Hilhorst deze methode sinds zijn aantreden ook heeft toegepast, was het Lodewijk Asscher die hem ontwikkelde en perfectioneerde. Daarom heeft de laatste het verdiend dat hij de naamgever wordt en spreken we voortaan van Het Lijk van Lodewijk. Het enige benodigde materiaal voor een succesvolle toepassing ervan is een oorlogsvoorraadje Tipp-Ex. De kern van de techniek is, dat financiële rapporten alleen worden gepresenteerd als de inhoud niet al te schadelijk is voor de politiek verantwoordelijke. Het werkt als volgt.

Ziehier de pagina van de gemeente, waarop alle jaarverslagen tot 2009 te vinden zijn. Die van de jaren erna kunt u met google wel vinden, maar ze staan niet in dit lijstje. Geen idee waarom eigenlijk niet. In 2009 zien we op de allerlaatste pagina het nawoord van de accountant; dat is bij elk jaarverslag, van een overheid of niet, het geval. In 2009 stelt de accountant dat hij de jaarrekening goedkeurt, omdat alle uitgaven rechtmatig zijn, en de vermelde cijfertjes ook wel kloppen. Hij zet nog wat vraagtekens bij de grondpositie van de gemeente, maar die zijn niet zo groot dat er geen goedkeuring kan worden gegeven. Deze jaarrekening is dus dik in orde.

Bij de eerdere en latere jaarrekeningen zouden we dit document dus ook moeten kunnen vinden. Gewoon de pdf van het betreffende jaar openen, helemaal naar beneden scrollen en lezen maar, net als bij 2009. Toch? En nu zien we welke truc Asscher heeft verzonnen. Als er in de accountantsverklaring zulke nare dingen staan, dat hij ze liever niet aan de kiezer wil tonen, dan vervangt hij deze door lege velletjes. Valt niet op, toch? In 2005, 2006 en 2007 liep de accountant tegen zoveel fouten en malversaties aan, dat er nooit een goedkeuring zou mogen volgen. Welke dat zijn, staat verstopt onder de witte pagina’s onderaan de betreffende pdf’s, waar de kritische burger dus eigenlijk een accountantsverklaring had mogen verwachten.

Verborgen documenten

In totaal is er in deze drie rampjaren voor meer dan een half miljard verlies geleden, of onrechtmatig besteedt. Omdat Asscher die rapporten, die bol staan van blunders en onrechtmatigheden, niet aan de burger wilde presenteren doen wij het wel voor hem. De gemeente Amsterdam heeft alles in het werk gesteld om publicatie ervan te verhinderen. Om ze te verkrijgen zijn we van het kastje naar de muur gestuurd. Maar goed, een kuchende regenjas, een donker steegje, een insider, u kent 925 wel.

Hier is de afkeuring van 2005. Hier van 2006. Hier van 2007. Wie ze rustig doorleest, ziet wel waarom Asscher ze wegmoffelde onder een berg Tipp-Ex. Het gaat om honderden miljoenen aan fouten. In 2007 blijkt bijvoorbeeld dat er een stadsdeel is dat een achterstand van tien jaar heeft op de erfpachtadministratie. Joost mag weten welke dat is. Die erfpacht is ook een melkkoe van de gemeente, want als er ergens anders een tekort optreedt, mag de huizenbezitter ervoor bloeden. Dat de begroting dat schuiven met geld niet toestaat, is dan van ondergeschikt belang. Als de accountant er wel over struikelt, gaan zijn bevindingen direct naar het archief onder het bureau. Een accountsverklaring bestaat meestal uit een of twee velletjes, maar alleen al in 2007 bestaat deze uit niet minder dan 49 pagina’s met boekhoudkundige ellende.

Maar goed, Asscher is weg, in comes Hilhorst. Die zit met een nare erfenis uit het verleden waar hij eigenlijk ook niet zoveel aan kan doen. Amsterdam heeft een miljardenschuld, die gedurende meerdere jaren is aangegaan met het idee dat die kon worden terugverdiend met grondpolitiek. Nu staat Amsterdam zo vol met lege kantoren dat dat geen haalbare kaart meer is. Hilhorst moet echter wel verslag doen over de jaren 2012 en 2013 en openheid geven over de wankele balans van de gemeente. Wat nu?

Hilhorst doet een Lodewijk

In 2008 zaten er geen witte pagina’s meer in de gemeentelijke jaarrekening, zodat we dachten dat de Lijk-van-Lodewijk-methode niet meer werd toegepast. Helaas. Om de een of andere reden gaat het altijd mis in Amsterdam. Simpelweg een jaarrekening presenteren en goed laten keuren is al teveel gevraagd. 2011 is de laatste jaarrekening met een goedkeurende verklaring. In 2012 volgt er wederom een onthouding. De reden? De accountant maakt zich grote zorgen om de grondposities van de gemeente, en vreest dat deze voor te hoge bedragen in de boeken staat. De ermee corresponderende miljardenschuld staat wel als een huis. Oeps.

Hilhorst grijpt terug op de methode-Asscher. 2012 bevat geen goedkeurende accountantsverklaring meer. Er wordt wel vermeld dat er uitgerekend gaat worden hoeveel overmatige schuld de gemeente nu heeft. Dat cijfer zal pas na de gemeenteraadsverkiezingen van 2014 aan de burger worden gepresenteerd. Omdat de eindbalans van 2012 op dit moment dus onbekend is, weet niemand nu wat de beginstand van de gemeente van 2013 is, laat staan 2014.

Hilhorst schermt nog wel met een ‘rekeningresultaat’ over 2012 dat €63,3 miljoen positief is. Dat klinkt een beetje als 'winst', maar dat is het niet. Over de miljardenschuld rept hij immers met geen woord. Als de gemeenteraadsverkiezingen, maar de Europese ook, voorbij zijn krijgen we eindelijk te horen wat er financieel na 31 december 2011 is gebeurd. Over de financiële gebeurtenissen in de 27 maanden tussen die datum en de verkiezingen van morgen kan de Amsterdamse kiezer enkel in het duister tasten. Zo wordt rekenschap geven over gevoerd beleid voor de zittende macht wel erg makkelijk. 

Als het straks komkommertijd is wordt de eerste jaarrekening van Hilhorst gepresenteerd. Dan vallen ook alle financiële lijken uit de kast, die het gevolg zijn van het beleid van Asscher. Voor het komende college van B&W zit er dan niets anders op dan te bezuinigen en lasten te verzwaren. Gelukkig zijn de verkiezingen dan net voorbij.