‘Southtream-project wordt opgeheven om Putin te boycotten’

Interessant geopolitiek nieuws van een bron die ingevoerd is in wat men op de Haagse NSS-top bespreekt. Het Southstream-project, waarmee Rusland met Europees geld zijn transportnetwerk voor olie en gas wilde versterken, wordt mogelijk afgeblazen. Dat heeft ook gevolgen voor Nederland.

Kaspische Zee

Wat is hier aan de hand? Putin reageert de laatste maanden een beetje ongesteld, zullen we maar zeggen, en dat heeft een reden. Hij zit geopolitiek ernstig in de knel. Het onderstaande kaartje verklaart waarom. Daarbij is het belangrijk om te beseffen dat de Kaspische Zee al decennia een belangrijke bron van Russisch olie en gas is. Recentelijk is er daar nog veel meer aangetroffen. Dat wordt op zee gewonnen, en vervolgens via pijplijdingen (groen) over land naar andere gebieden getransporteerd (Opklik voor groot).

Tot het instorten van de USSR maakte het niet zoveel uit welk land de grondstoffen doorvoerde; ze vielen toch onder het gezag van Moskou. Azerbeidzjan en Turkmenistan – what’s in a name – hebben het op een akkoordje gegooid met Turkije, en daarmee het westen, om Rusland een hak te zetten.

Kaspisch zwart goud wordt sinds 2007 niet meer exclusief via Russisch grondgebied getransporteerd, maar inmiddels ook door de Baku-Tblisi-Ceyhan-lijn (BTC) die bij de Turkse grens met Syrië in de Middellandse Zee uitkomt. Vanaf daar wordt het met tankers naar West-Europa gebracht. Omdat Azerbeidzjan en Turkije niet aan elkaar grenzen, moest ofwel Armenië ofwel Georgië de olie over het eigen grondgebied doorvoeren om deze opzet mogelijk te maken. Het laatste land stemde toe, en doorbrak daarmee het Russisch monopolie op Kaspische energie. Als dank kreeg het een Russische invasie cadeau. Daarbij staakten de Russische grondtroepen hun opmars op een paar kilometer van de BTC-lijn, wat we toch als een boodschap mochten opvatten.

Southstream

Meteen daarna startte Putin het Southstream-project. Een gigantische pijplijn moet de westelijke Kaukasus, dus het Russische deel, verbinden met Bulgarije. Daarmee heeft de BTC er dus een concurrent bij. De Nederlander Marcel Kramer leidt het project: daarvoor was hij directeur van Gasunie. Miljardair Gennady Timchenko, een vriendje van Putin, mag het allemaal voor een miljard of 20 bouwen. Tot de oplevering in 2020 is de enige manier waarop Putin Kaspisch olie en gas naar Europa kan vervoeren de infrastructuur aan de westelijke kaukasus.

Olie en vloeibaar gas worden daar ingescheept in tankers die door de Turkse Bosporus varen. Een andere manier is om het per pijplijn naar het oosten van de Oekraïne te brengen, dat het doorpompt naar Europa. Rusland verkoopt elk jaar 10 miljoen vaten olie, en verdient daar €130 miljard per jaar mee. 80% gaat naar de EU. Die handel verloopt dus via tankers door de Bosporus, of via de installaties uit de Sovjet-tijd in het oosten van de Oekraïne. Dat land keert zich van Moskou, en zo is Rusland voor zijn rijkdom afhankelijk van export door staten waar het een slechte relatie mee heeft. Dat verklaart wellicht waarom Putin een beetje geïrriteerd doet over de ontwikkelingen in de Oekraïne.

Als Southstream gerealiseerd is, heeft Rusland een nieuwer en veiliger exportkanaal, en ook eentje die makkelijker dicht te draaien is als een klant vervelend doet. Southstream is een Nederlands bedrijf, gevestigd aan de Amsterdamse Parnassusweg, met dus een directeur van Gasunie aan het hoofd. Dat bedrijf heeft ook een aandelenbelang in Nordstream, dat via Leningrad olie en gas naar Duitsland moet vervoeren. Net als bij Southstream is het daarbij de bedoeling dat tussenliggende, anti-Russische landen  uit de aanvoerlijnen worden weggehaald. Nederland investeert hier via Gasunie, voor 100% staatsbezit, dus doelbewust in mee. Gazprom, dat een belang van 49% heeft, benadrukt echter dat hiermee vooral de Europese energiezekerheid is gediend.

Bijrol voor Gasunie

Timchenko kreeg juist gisteren te horen dat hij de lucratieve bouwopdracht, bedoeld om de Oekraïne te omzeilen, zou krijgen. De VS willen de miljardair na de invasie van de Krim echter boycotten, en volgens onze bron gaan de Europese regeringsleiders daarin mee. De andere aandeelhouders in Southstream zijn het Italiaanse ENI, het Franse EDF en het Duitse Wintershall. Tot voor kort was hun vriendschap met Putin nog dik in orde, blijkens deze foto met de directeuren van die bedrijven.

Het lijkt erop dat ze nu, onder druk van hun respectievelijke overheden, hun bijdrage aan Southstream stopzetten. Dit project was juist bedoeld om de Oekraïne te benadelen, en sinds de recente crisis zou dat een duidelijk signaal naar Putin zijn, aldus onze bron.

Nederland heeft voornamelijk een potentieel belang in Southstream. Het jaarverslag van 2012 meldt enkel nog enkel nog een verlies. Er zijn wel meer buitenlandse brievenbusmaatschappijen in Nederland, maar in dit geval zou er ook een echt kantoor in Amsterdam komen, met echte banen. Southstream heeft nu al 27 werknemers in Nederland, waarvan er vier meer dan een miljoen verdienen. Kramer is daar een van. 

Als er bij Nordstream iets soortgelijks gebeurt, zijn de gevolgen voor Nederland ernstiger. Dit project vergt een investering van $14 miljard, en wordt grotendeels gefinancierd door banken. Het eigen vermogen bedraagt 30%. Daarvan is 9% door de Nederlandse overheid gestort, en dat bedrag van €285 miljoen staat dan mogelijk op de tocht.