Er zit een luchtje aan die bankencrisis in Bulgarije (2)

Terug naar Bulgarije, mogelijk het meest corrupte land van Europa. Dat heeft wel een mooi voordeel, wat men distress cost of capital noemt. Buitenlandse partijen zijn dan te huiverig om veel uit te lenen. Dat houdt de staatsschuld laag en de buffers van Bulgaarse banken lekker hoog. Die zijn mogelijk de gezondste van de EU. Toch was Bulgarije het toneel van de meest recente bank run van het Europese continent. Hoe is dat nu mogelijk?

Dit is deel twee in de serie over de Bulgaarse crisis, deel 1 staat hier.

Spagaat

Er zijn drie hoofdrolspelers. De eerste is Tzvetan Vassilev, die samen met zijn dochter Radosveta de Corporate Commercial Bank of Bulgaria (KTB) bestiert. De KTB is de derde bank van het land en heeft mogelijk de gezondste balans van alle Europese banken, maar toch zat toch in het oog van de bancaire storm. 

Die valt samen met een politieke crisis in de Balkanrepubliek. Twee weken geleden erkende de premier, de socialist Plamen Oresharski, dat er deze herfst maar nieuwe verkiezingen moesten komen. Dat zou twee jaar vroeger dan gepland zijn. Deze beslissing volgde op een jaar van sociale onrust.

Oresharski zit in een spagaat. Bulgarije is grotendeels afhankelijk van Russisch gas, dat nu via de Oekraïne wordt geïmporteerd. In het oosten van dat land ligt een groot deel van de Russische infrastructuur die de export van olie en gas naar Europa mogelijk maakt. Niet heel toevallig concentreert de huidige politieke crisis zich om dat gebied.

Putin heeft een ideetje om niet meer van de Oekraïne afhankelijk te zijn, om gas vanuit de Kaukasus naar Europa te krijgen. Hij is doende om een pijplijn over de bodem van de Zwarte Zee te leggen(de roze lijn), het zogeheten South Stream Project. Daardoor komt het Russische gas via meerdere routes Europa in en kan Putin die landen makkelijker tegen elkaar uitspelen.

South Stream

De Europese Unie probeert daarom dit project met man en macht tegen te houden, net als de Amerikanen. Het probleem is dat individuele landen er wil oren naar hebben, zoals Oostenrijk. Een paar weken geleden kondigde het aan door te gaan met het plan om de South Stream-lijn via de Balkan in Oostenrijk te laten eindigen. 

Sebastian Kurz, de pas 27-jarige Minister van Buitenlandse Zaken van dat land, zei in een interview dat hij het belangrijk vond om meerdere leveranciers te hebben. Daarmee ging hij rechtstreeks tegen Brussel in. Omdat Oostenrijk een van de weinige financieel gezonde landen van de unie is trad niemand ertegen op. 

Bulgarije is nu net de republiek waar die lijn aan de westkant van de Zwarte Zee aan land moet komen. De regering van Oresharski zou het project eigenlijk doorgang willen laten vinden, omdat het de inkomsten goed kan gebruiken. Ook is de energie-intensieve industrie van Bulgarije afhankelijk van geïmporteerde energie, dus een extra toevoer kan geen kwaad. Het parlement van Bulgarije stemde met het project in, zoals de meerderheid van de bevolking wenste. Dat was wel tegen het zere been van Brussel.

Dreigement

'Als wij iets zeggen, dan menen we het ook. Dat zullen we laten zien.'
José Barroso
Nu staat de republiek onder immense druk om toch te stoppen met project. Immers, als Bulgarije dwars gaat liggen, dan moet South Stream in zijn geheel worden geannuleerd. Brussel kan dan stoppen met de futiele pogingen om Oostenrijk in het gareel te krijgen, zonder Bulgarije, het startpunt van de pijplijn, gaat het hele feest toch niet door. 

José Barroso, voorzitter van de Europese Commissie  sprak in dat licht op 4 juni 2014 het volgende, ondubbelzinnige dreigement richting Bulgarije uit:

De Commissie zal ervoor zorgen dat alle energieprojecten in de EU, zoals South Stream, voor 100% aan Europese regels voldoen. We zijn een juridische procedure gestart tegen Bulgarije, om te laten zien dat als wij iets zeggen, we het ook echt menen. Andere landen zullen volgen, als sommige obstakels met betrekking tot de interne markt intussen niet worden verwijderd. De Europese Unie moet moet handelen en spreken als een, tegen onze leveranciers. Verdeeldheid is slecht voor de belangen van onze landen en de Europese interne markt.

Europese Liberalen

Bulgarije heeft hier geen gehoor aan gegeven. Omdat er deze herfst parlementsverkiezingen komen waarvan de uitkomst onzeker is, is de kans groot dat er een regering komt die de kant van Putin kiest. Dat mag niet gebeuren. Prompt ging het bergafwaarts met Bulgarije. Een derde hoofdrolspeler daarbij is ene Delyan Peevski.

Deze 34-jarige miljonair maakte zijn fortuin al aan het begin van deze eeuw, met telecom- en mediadeals. (Wat is dat toch met die succesvolle twintigers vandaag). Overigens is het mogelijk dat niet hij, maar zijn moeder Irena Krasteva feitelijk het zakenimperium leidt. Zoonlief zit evenwel samen met D66 en VVD in de liberale fractie van het Europees parlement.

Peevski is nogal controversieel. Op 29-jarige leeftijd ving hij zijn eerste bazooka-granaat op, met de gepantserde deur van zijn limousine. Hij wordt verdacht van vastgoedfraude, samen met zijn moeder, en hij weigert als politicus op te geven waar zijn vermogen met vage herkomst uit bestaat. Geen journalist die erover valt want Peevski is een beetje de Rupert Murdoch van de Balkan.

Met Vassilev heeft Peevski een langdurig conflict om geld. Onze bronnen zijn tegenstrijdig: het is niet duidelijk wie er geld van wie tegoed heeft. Het zou gaan om controle over de tabakshandel in Bulgarije. En als liberaal is Peevski de tegenstander van Oresharski. En ziedaar, binnen drie dagen komen zowel zijn politieke als zakelijke rivaal in ernstige problemen. Kan toeval zijn natuurlijk. 

Maar al deze figuren en belangen waren op 12 juni 2014 allang bekend. Het is een beetje schimmig allemaal, maar niets nieuws onder de Bulgaarse zon. Op 12 juni schrijft het IMF dat Bulgaarse banken 'liquide en solvabel zijn, met slechte leningen die ruimschoots worden gedekt door voorzieningen en eigen vermogen'. Dat kun je van weinig Europese landen zeggen.

Een week later gaat het mis en proberen paniekerige Bulgaren hun spaarcenten te pinnen. Morgen zetten we alle feiten van na 12 juni in een tijdlijn. Ieder mag daar zijn eigen conclusie uit trekken.