Kredietcrisis? Zelfs Dijsselbloem lijkt het niet meer te snappen

Onze MinFin heeft de Tweede Kamer toch niet verkeerd voorgelicht? Vorige week gaf hij nog zulke vage en ontwijkende antwoorden op doodnormale kamervragen dat er wel iets niet zal kloppen, dachten we; en ziehier...De Parex-soap wordt vervolgd.

Wat is loos?
Een paar jaar geleden kreeg Letland, sinds 2014 het jongste lid van de eurozone, miljarden uit Europa. Dat geld was bedoeld om enkel en alleen één specifieke bank, Parex, te redden. Die club adverteert in het Russisch en heeft enkel kantoren in Letland, Rusland en Zwitserland. Bijzonder handig, want met name de Russische medemens kan zo via Letland zijn eerlijk verdiende stapeltjes contanten elders stallen. Maar een echt Europese bank kunnen we het niet noemen. 

Boze tongen menen dat het geen toeval is dat deze club met bakken tegelijk sponsorgeld aan de premier doneerde en vervolgens een voorkeurs- behandeling kreeg
Parex nam dat zwarte geld aan en ging er gewoon mee bankieren. Tijdens de kredietcrisis bleek dat de directie verkeerde beleggingsbeslissingen had genomen en de club ging failliet. Het Russische zwarte geld stond daardoor op de tocht. Niemand weet waarom, maar Parex moest en zou door de EU gered worden. Boze tongen menen dat het geen toeval is dat deze bank grote bedagen aan sponsorgeld aan de premier doneerde, om vervolgens een voorkeursbehandeling te krijgen. Dat heet state capture, een zeer schadelijke vorm van corruptie. 

Letland kreeg een lening van de EU om de bizarre redding uit te voeren. Het Europese noodgeld hoeft de Letse regering pas eind 2014 terug te betalen, dus ruim na de onherroepelijke toetreding tot de eurozone, op 1 januari van dat jaar. Een gedeelte van die miljarden kwam van de EBRD, de Europese ontwikkelingsbank.

Daardoor had de Letse regering voldoende geld om een bevriende bankier te redden, met geleend geld. Tegelijkertijd liep daardoor de staatschuld op. Vervelend, want in de drang naar uitbreiding had Brussel besloten dat Letland erbij hoorde, dus de staatsschuld van het land moest met trucjes kunstmatig verlaagd worden. Daarom werd het Letland toegestaan een gedeelte van die schuld gewoon niet in de boeken op te nemen: creatief boekhouden dus. Zo is ook Griekenland de euro ingerommeld.

Kamervragen

Daarbij mag een land een land een lening van een ander land negeren als die aan bepaalde criteria voldoet. Die liggen vastgelegd in de statistische standaard ESA95, waar we maar even niet te diep op in moeten gaan. 

Eerdere kamervragen van de CDA-ers Van Hijum en Omtzigt gingen onder meer daarover. Waarom zou je schulden, die er overduidelijk zijn, eigenlijk mogen wegstrepen? Dat is makkelijk, stelde Dijsselbloem, dat heeft te maken met de Europese regels: namelijk die ESA95-standaard. Dit zijn de vragen die Omtzigt en Van Hijum vandaag instuurden:


Geen hond die dat handboek van 214 pagina's uit 2000 gaat napluizen, dus het zal wel kloppen, toch?

Op een paar nachtbrakende CDA'ers na dus. Dijsselbloem heeft kennelijk ongelijk: ESA925 stelt dat Letland die schulden juist wél in de boeken had moeten opnemen. De staatsschuld van dat land is dus kunstmatig laat gehouden, om de illusie staande te houden van een verrijking van de eurozone. Onze MinFin heeft in zijn achteloosheid het Parlement dus mogelijk verkeerd voorgelicht. Daarom gaat het CDA de nieuwe kamervragen indienen. De screenshots hierboven komen uit dat document, hieronder staan de vragen integraal. 

Waarom is dit erg?

In het geval van de Letse Parex bank gaat het in dit dossier om een weggestreepte schuld van 66 miljoen
Nu is het al jaren gebruikelijk om staatsschulden gewoon weg te strepen. Bij Letland blijkt dat ze dan later in het jaar gewoon terugkeren. In dit dossier gaat het om een weggestreepte schuld van €66 miljoen. Dat is peanuts op Europees niveau dus waar maken we ons druk om?

Parex staat niet op zichzelf. Een Italiaanse bank, de Cassa Depositi e Prestiti, doet precies hetzelfde, maar dan met het duizendvoudige bedrag. Deze bank is volledig gecontroleerd door de regering in Rome. Als de bank geld leent van spaarders en doorstort naar de centrale overheid, dan blijft die schuld uit de boeken van de overheid zelf: het is immers een schuld van een 'onafhankelijke' bank. Rome geeft wel een garantie af voor CDP.

Als Italië zijn schulden niet meer kan betalen, dan heeft CDP een probleem. Die schuld is echter gegarandeerd door dezelfde faillerende overheid. Italië geeft dus een bankgarantie af over zijn eigen schuld, en via de Dijsselbloem-methode (het verkeerd interpreteren van ESA95) mag Italië het geleende geld uit het huishoudboekje van de overheid houden.

CDP haalt op deze manier elk jaar ongeveer €20 miljard aan spaargeld uit de markt, om dat door te storten aan lagere overheden. De staatsschuld van Italië neemt dus elk jaar met zo'n een procent van het nationaal inkomen toe, en dat al zo'n tien jaar lang. Dat land is dus veel en veel ongezonder dan het lijkt. Het rapporteert een staatsschuld van 130% van het nationaal inkomen, terwijl onze schatting op basis van enkel deze casus eerder 134% zou zijn.

Topje van de ijsberg

België doet hetzelfde. Het privatiseerde Belgacom, maar bleef verantwoordelijk voor de uitbetaling van alle toekomstige pensioenen van de werknemers, voormalige ambtenaren. De contante waarde van die bedragen is ongeveer €5 miljard: dat is het bedrag dat iemand die gepensioneerden in de toekomst zal moeten uitkeren en dat daarom is het een schuld. 

De overheid garandeert die uitbetaling, en neemt die verplichting dus op zich. Door een onjuiste invulling van ESA95 blijft dit bedrag uit de berekening van de Belgische staatsschuld. Die is officieel 105% maar had op 106% moeten staan. In Slovenië speelt er iets soorgelijks: de overheid staat voor €2 miljard garant voor de schulden van een energiebedrijf dat in de problemen zit, en waar het zelf aandeelhouder van is. De regering rapporteert een staatsschuld van 72% maar 80% is realistischer: enzovoort.

Die overheden geven helaas geen volledige inzage in hun schaduwboekhouding. Van elke hebben we maar een aantal losse cases tot onze beschikking. In het geval van Letland kwamen de geheime documenten, die het bestaan van deze verborgen schuld aantoonden, naar buiten door een klokkenluider voor wie het inmiddels onmogelijk is om nog in Letland te verblijven. Dit soort informatie krijgt met moeite daglicht te zien. Die miljoenen van Letland zullen dus het topje van de ijsberg zijn.

Parlement verkeerd voorlichten

Bij elk van de eurolanden heeft 925 wel een reden waarom de schuld wat procentjes hoger moeten zijn. Aangezien onze Dijsselbloem voorzitter is van de Eurogroep, nemen we aan dat als zelfs hij ESA95 verkeerd interpreteert en toepast, zijn collega's uit Rome, Riga en Lubljana dat ook zullen doen. De schuldencrisis is dus veel groter dan hij lijkt, terwijl iedereen in de waan verkeert dat het herstel is aangebroken.

Die paar Europese parlementariërs die dit begrijpen worden, als dit klopt, nog verkeerd voorgelicht door hun eigen MinFin ook. We kunnen enkel hopen dat de CDA'ers het bij het verkeerde eind hebben.

Hieronder de nog te stellen kamervragen:

 

2014Z13412

Vragen van het lid Omtzigt (CDA) aan de ministers van Financiën en van Buitenlandse Zaken 

over de Parex-bank (ingezonden 15 juli 2014)

1

Herinnert u zich dat u schrijft “De put optie is niet opgenomen in de nationale rekeningen van 

Letland, omdat dit een garantie is en garanties volgens ESA95 niet worden meegeteld in de 

nationale rekeningen“? 1)

2

Klopt het dat indien de verkoop van de Parex-bank met een put optie geboekt wordt als 

garantie, de opbrengst zou leiden tot verlaging van de staatsschuld?

3

Heeft u kennisgenomen van de publicatie “ESA95 manual on government deficit and debt 

Securisation operations undertaken by general government (Part V)” van de Europese 

Commissie uit 2003, waarin precies uitgelegd wordt hoe omgegaan moet worden met 

ingewikkelde contracten zoals securitisatie en put opties?

4

Heeft u kennisgenomen van paragraaf 4.3 van deze publicatie waarin staat: “For instance a 

put option could give the right to sell back to government assets in some occasions (“non-
performing” assets, no possibility of resale). Other kinds of financial derivatives would also 

be covered by this provision, such as “credit default swaps” where government is “seller of 

protection” for assets previously transferred to a specific entity or, more simply, under the 

form of a swap contract in which government would pay or receive the difference of the 

initial price of an asset and the price at which it would be realised by the securitisation unit.

In any case, where the government originator (or another government unit) enters into a 

derivative contract such that it could possibly bear final risks on behalf of the securitization 

unit, the transaction should be classified as government borrowing”?

5

Klopt het dus dat volgens de ESA95 regels, de verkoop met put optie dus geclassificeerd 

moet worden als een lening en dat Letland de ESA95 niet correct heeft toegepast en op die 

wijze dus een te lage schuld heeft gepubliceerd waardoor het gemakkelijker de eurozone kon 

binnenkomen?

6

Bent u bereid om bij Eurostat en de Europese Commissie na te vragen of zij de nationale 

rekeningen van Letland zal herzien of nadere uitleg zal vragen over deze put optie, die niet 

vermeld werd in de nationale rekeningen van Letland?

7

Deelt u de mening dat dit soort put opties kan leiden tot verkeerde nationale rekeningen en 

zelfs tot een verkeerde voorstelling van zaken over begrotingstekorten en staatsschulden en 

verkeerde besluiten over bijvoorbeeld maatregelen bij excessieve tekorten, en dat dit soort 

contracten gewoon openbaar dienen te zijn?

8

Bent u bereid om nogmaals bij de EBRD navraag te doen naar alle transacties die hebben 

plaatsgevonden in Parex, Citadele en Reverta, inclusief aandelen en opties en de datum van 

de transacties, en het resultaat van de navraag aan de Kamer te sturen, omdat deze van belang 

kan zijn voor de juistheid van statistische gegevens op basis waarvan belangrijke besluiten 

genomen zijn zoals het toelaten van Letland tot de eurozone?

9

Indien de put optie transacties via de EBRD niet openbaar zijn en Letland ze niet juist 

in de boeken zet, op welke wijze kunnen parlementariërs en het publiek zich er dan van 

vergewissen dat zij de juiste cijfers te zien krijgen op basis waarvan zij besluiten dienen te 

nemen over zaken als toelating tot de eurozone?

10

Was de Europese Commissie op de hoogte van de put optie toen zij in 2010 toestemming gaf 

voor de herstructuringsoperatie van Parex?

11

Op welke wijze wordt op dit moment gecontroleerd of landen ingewikkelde financiële 

transacties op de juiste wijze verantwoorden in hun nationale rekeningen?

12

Heeft u enige informatie waaruit afgeleid zou kunnen worden dat EU-landen de afgelopen 10 

jaar zaken niet volgens ESA95 in hun boeken verantwoord hebben? Zo ja, kunt u daarover 

dan meer informatie verschaffen?

1) Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2013-2014, nr. 2508