Portugal valt weer eens om, door een enkele speculerende familie

Hé, Portugal is weer eens negatief in het nieuws. Dachten we dat het land er bovenop krabbelde, zien we toch weer omvallende banken en instortende beurskoersen. Net als bij andere crises geldt het brievenbus-paradigma: van de veroorzakers van de ellende is er altijd wel eentje met een fiscaal vriendelijk bv-tje op fietsafstand van 925. Hier is het niet anders.

De heilige geest

Portugal zit sinds het tot de euro toetrad al in de problemen. De staatsschuld bedraagt nu 129% van het natinaal inkomen en is stijgende. De stemming verbetert al een jaar en dat blijkt ook uit de beursgraadmeter, de PSI20. Na een piek begin april slaat de stemming om, maar waarom?

De problemen beginnen bij de BES Bank, van een van de rijkste familie van Portugal, genaamd Espírito Santo.De huidige matriarch is Maria do Carmo Moniz Espírito Santo Haar voorouders verdienden aan het begin van de vorige eeuw geld met loterijen. In dat kader faciliteerde het familiebedrijf ook speculatie in buitenlandse aandelen en derivaten, waarvoor klanten een rekening dienden te openen. Zo werd het steeds meer een bank. 

In de jaren ’30 werd een bancaire concurrent overgenomen en sindsdien is Banco Espirito Santo (BES) marktleider in de Portugees sprekende wereld. De aandelen daarin werden begin jaren ’80 naar een schimmig Luxemburgs bedrijf overgeboekt, waardoor het moeilijk is om de rijkdom van de familie precies in te schatten. In het conglomeraat zitten nu banken, hotels, ziekenhuizen en een belang in Portugal Telecom. Bij de laatste gaat het mis. 

De familie wordt wel als rijk ervaren, maar naarmate de crisis in Portugal langer duurt, wankelt het aanzien. In juni van dit jaar blijkt dat het eigen vermogen van de bank, €7 miljard groot en voor de helft in het bezit van Crédit Agricole, opgeblazen is. Er zit een gat in van €2,5 miljard en de Portugese autoriteiten onderzoeken op dit moment wat er precies mis is.

In Mediterrane landen hebben bedrijven, families en banken vaak kruisverbanden, waarbij er in besloten kring geld wordt geleend, aandelen worden uitgedeeld en functionarissen worden benoemd. Bij BES is dat niet anders.

Crisisstemming

Sinds 26 mei 2014 is de crisisstemming in Portugal weer terug. Er zijn wat onduidelijkheden rondom BES, maar plotseling begint daardoor de koers van het grootste telecombedrijf, Portugal Telecom (PT) in te zakken. 

Wat is het verband tussen banken en bellen? Op 27 mei blijkt dat PT voor €900 miljoen aan schulden van BES koopt. Dat is een vrij opmerkelijke transactie, al was het maar omdat PT daarmee bijna de helft van haar complete liquide reserve, ruim €2 miljard groot, aan een enkele bank toevertrouwt, nog wel eentje die duidelijk in de problemen zit. Uit de aandeelhoudersstructuur van PT blijkt wel waarom.

De familie Espirito Santo is de grootste belegger in PT en mag daarom commissarissen en directieleden benoemen. Die besluiten prompt om een totaal niet gerelateerde bank, BES, de helpende hand toe te steken. Eigelijk doet de familie dus een greep in de kas.

Dan begint de neerwaartse spiraal. De koers van PT daalt, omdat het een risico loopt door lening aan BES. Omdat de laatste aandelen in PT heeft, wordt die bank nog ongezonder waardoor het de lening aan PT moeilijker kan terugbetalen. De bank en de belwinkel zitten in een dodelijke omhelzing.

Nu blijkt dat de problemen al eerder begonnen, ergens begin dit jaar. Dat weten we, omdat uit bovenstaand staatje blijkt dat er nog een aandeelhouder is die meer dan 10% van de aandelen heeft. Dat is een Braziliaans bedrijf, onder leiding van het appellerende heerschap Nuno Rocha dos Santos de Almeida e Vasconcellos.

Brievenbus op de keizersgracht

Dat is een Braziliaanse ondernemer die zijn activiteiten bundelt in een andere holding, genaamd Nivalis Holding BV. Dat is toch geen Nederlandse vennootschap? Toch wel. Nuno… heeft een kekke, fiscaal vriendelijke bv op de gracht, om de hoek van de 925-redactieloft.

Dat betekent dat hij ook een fiscaal adviseur en accountant binnen fietsafstand zal hebben en inderdaad, die zijn er. 925 krijgt nu het exclusieve verhaal over de gelijktijdige ondergang van de grootste bank en telecommaatsschappij van Portugal, die de stabiliteit van het hele land in gevaar brengt. 

Het lijkt een beetje op het relaas van Darko Horvat uit Slovenië. Die leende geld bij een bank waar hij zelf aandeelhouder was. Daarmee kocht hij een casino in Vegas, dat vervolgens failliet ging. De verkopende partij was een miljardair op leeftijd, die door de verkoop van een sterfhuis tijd (en geld) had om de drie keer jongere Miss Oekraïne het hof te maken en te bezwangeren

Pijnlijke scheiding

Horvat en zijn Israëlische vrienden bleven met de brokken zitten en berokkenden de banken in hun respectievelijke thuislanden ernstige schade. De staatsschuld van Slovenië, een paar jaar geleden bijna niet bestaand begint nu onbeheersbaar te worden door de bankencrisis. 

We kennen alle ins en outs, omdat Horvat om fiscale redenen een bv op de Keizersgracht had waardoor het niet moeilijk voor ons was om het verhaal op te kunnen tekenen. Nederland als belastingparadijs, wij zijn er erg blij mee.

Dit is een soortgelijk verhaal als dat van Horvat, alleen beter, met een scheiding, een Angolese dictator, een vermogen van €300.000.000 en toch maar €140 aan inkomstenbelasting betalen en een zeer charmante B-actrice op leeftijd.