Portugese bankencrisis: het echte verhaal (2)

Soms worden we bij 925 een beetje moe van de verzachtende woordjes die collegajournalisten gebruiken. Portugal heeft ineens 'financiële problemen', of banken worden plotsklaps 'noodlijdend', zoals nu de Banco Espirito Santo. Doe er een kwootje bij van hoogleraar in iets financieels Jaap Koelewijn, over de complexe leningen die de bank op de balans heeft staan en er is zowaar een stukje duiding naar de lezing toe. Als we een klein beetje dieper graven komen we erachter dat de nieuwe Portugese crisis compleet is toe te schrijven aan twee hebzuchtige Portugese bankiers die niet vies waren van een gokje. Laten we het beestje dus gewoon bij de naam noemen. De rekening van zo'n €5 miljard zal de argeloze niet-Mediterrane Europeaan in de maag gesplitst worden, met gebruik van wat nauwelijks te bevatten financiële hocus pocus.

Leescht eerst deel één (optioneel)

Opportunistische scheiding

Banken worden namelijk niet zomaar 'noodlijdend' door 'problemen' die uit de lucht komen vallen. Er is altijd sprake van menselijk mismanagement, die we op het spoor kunnen komen door wat feiten achter elkaar te leggen. Feit 1: de faillerende bank heeft aandelen in Portugal Telecom (PT), het lokale equivalent van ons KPN. Feit 2: in februari 2014 besluit de ravissante Alexandra Maria Mascarenhas, een 45-jarige Braziliaanse B-actrice, haar man Nuno Vasconcellos te dumpen. Feit 3: begin juli 2014, een uur voor aanvang van de vrijmibo, trekt de 925-redactie €100 euro uit de flappentap om een boekhouder van een Amsterdams trustkantoor te fêteren. Zo krijgen we informatie waaruit blijkt dat na 6 juli 2014, Portugal onvermijdelijk in een nieuwe bankencrisis zal geraken. Feit 4: ét voilà, op 4 augustus 2014 trekt Portugal inderdaad een paar miljard euro uit de lege staatskas en is de bankencrisis daar.

Wat heeft dat allemaal met elkaar te maken? Laten we met nummer 2 beginnen. Mevrouw Mascarenhas, zo’n €200 miljoen waard wegens een erfenis is begin dit jaar nog getrouwd met zakenman Nuno Vasconcellos, die een familiekapitaal beheert van de orde van grootte van dat van zijn vrouw. Sinds begin 2013 heeft hij wat verkeerde beleggingsbeslissingen genomen waardoor het in jaren opgebouwde kapitaal wel eens compleet kon verdampen. Dat zit opgebouwd in een bedrijf genaamd RS Holding. Om niet meegesleurd te worden in zijn val breekt Maria het huwelijk op en staat manlief 'hij was voor zijn werk zoveel van huis'  er alleen voor.

Hoe we het precies weten houden we voor onszelf, maar we krijgen de nuttige tip om eens te graven in deze Amsterdamse bv. Daar zouden de centjes van Nuno namelijk in zijn ondergebracht. Na het lezen van het weinig verkwikkende werkje weten we in ieder geval zeker dat die tip juist is. RS holding en Nivalis zijn dezelfde partij. 

 

Die genoemde Braziliaanse vennootschappen (Ongoing Strategy Investments, OSI) betreffen de Braziliaanse telecom-activiteiten van Nuno. Die moeten met Portugal Telecom, PT, fuseren tot marktleider in de Portugeessprekende wereld, onder aanvoering van Nuno.

Over the counter

Op de investor relations-pagina van PT is makkelijk te vinden dat Nuno een belang van ietsje meer dan 10% heeft, en wel via tussenholding Nivalis uit Amsterdam. Nuno deed een OTC (over-the-counter)-transactie met een andere partij, in plaats van dat hij de stukken van de beurs kocht. Die transactie wordt ook weer netjes in het jaarverslag van Nivalis genoemd. Het belang van 10% en een heel klein beetje heeft overigens een fiscale achtergrond: bij een belang van 10% of meer bestaat er onder de Portugese wet deelnemingsvrijstelling. Omdat het een Amsterdamse BV betreft wordt het dividend weer fiscaal vriendelijk naar Brazilië overgeboekt en dat verklaart de aanwezigheid in de Bijlmer. 

Hoe gaat het eigenlijk met Nuno zijn belangrijkste bv? Niet zo best. Als Nuno per jaar €30 miljoen aan fiscaal vriendelijk dividend mag incasseren, moet hij door de verdampende beurskoers van PT bijna het dubbele afschrijven. 

Overigens wordt dat verlies nog wel verzacht door die fiscale constructie. Waar gewone beleggers over hun inkomsten steeds meer belasting betalen krijgt Nuno juist geld toegeschoven van de Portugese overheid, wat blijkt uit de tekst en het kasstroomoverzicht waarin de belastingaanslag juist negatief is (witholding tax).

Het probleem met deze bv is dat er een banklening is afgesloten met eerst Deutsche en later Nomura, waarbij de investering in PT het onderpand vormde. Door de verliezen daalt het eigen vermogen met 20% per jaar en zo raakt de solvabiliteit in gevaar. 

Derivatencontract

Om die lening toch te krijgen heeft Nuno aan Nomura moeten beloven dat die aandelen PT door de bank geconfisceerd kunnen worden en dat alle dividenden uit PT naar de bank en niet naar Nuno gaan. Zo'n derivaat, een share swap is een forse toezegging van de kant van Nuno. Daarom is het een indicatie van solvabiliteitsproblemen van zijn kant, volgens sommigen is dat de reden dat zijn vrouw zijn wankele bv op afstand van haarzelf wilde zetten.

Nuno heeft dus een balans met een lening, waar een belegging in PT tegenover staat. Dat is een onprettige combinatie, want de koers van het Portugese belbedrijf stort in. Dat komt simpelweg door een afname van de lokale inkomsten met zo'n 5% per jaar, aldus het jaarverslag. Niets vreemd, de economie van Portugal krimpt en ons eigen KPN heeft hetzelfde probleem. Het resultaat is echter dodelijk.

Uit het aandelenregister van PT blijkt dat Nuno niet de enige is die in de mangel zit. Er is nog een belegger, met om fiscale redenen een belang van net iets meer dan 10%.

En is klaarblijkelijk Espirito Santo Bank (ESB), de club die vandaag noodsteun kreeg. Net als Nuno (via RS Holding/Nivalis) heeft ESB de aandelen PT geactiveerd, maar door de inzakkende koers wordt het bezit elk jaar afgewaardeerd (de genoemde impairment). 

Credit squeeze

Uit bovenstaand kasstroomoverzicht kunnen we opmaken dat Nuno een lening van €105 miljoen heeft kunnen doorrollen met als onderpand de aandelen PT (en het derivaat). Die aandelen vertegenwoordigen, ondanks de inzakkende koers, nog steeds zo'n €130 miljoen aan waarde.

ESB, met hetzelfde belang, zit ook in zo'n squeeze. De vraag hoe pijnlijk dat is, hangt af van de leningen die er tegenover staan. En ESB heeft het een stuk bonter gemaakt dan Nuno, zo blijkt uit deel 3, en zal dus een hoop meer averij hebben opgelopen. Gelukkig voor de miljonairs achter ESB gaat het hier om een bank uit Europa, in tegenstelling tot de beleggingsmaatschappij van Nuno. Dankzij het begrip 'solidariteit' kunnen de eersten de kosten van dit akkefietje compleet bij de belastingbetalers van andere landen leggen en rest er voor de blutte Nuno niets anders dan zich uit te leven op Tinder.