Derivaten deel 2: de tikkende tijdbom van 10 keer de wereldeconomie

Dacht u dat RBS verdronk in vage derivaten? Die €40 biljoen ($50 biljoen) van de SchotseBritse bank is slechts het topje van de ijsberg. In totaal is de financiële sector blootgesteld aan $710 biljoen ($710.000.000.000.000) aan derivaten. Dat lijkt niet alleen een onwerkelijk groot bedrag, het is tien keer de wereldeconomie.

Ook in de VS lijken ze zich inmiddels zorgen te maken. Daar hebben de vijf grootste banken gezamenlijk voor $281 biljoen aan derivaten in beheer, 16 keer de economie van de VS.

Welke derivaten?
De BIS houdt bij voor welke hoeveelheden financiële instellingen zijn blootgesteld aan derivaten.

Het overgrote deel komt dus voort uit Interest Rate Swaps (IRS). In het kort werkt een IRS als volgt: de deelnemers ruilen de rente die ze betalen op een of meerdere leningen. Dit kan qua speculatie interessant zijn als u een vast rentepercentage betaalt en een andere partij B een variabele rente, terwijl u ervan overtuigd bent dat de rente daalt. U spreekt af dat u de rente betaalt van B (en vice versa) en als de rente inderdaad daalt, bent u voordeliger uit.

Het grote probleem is dat de producten vaak niet zo simpel blijven. Er zijn eindeloze variaties, inclusief de onoverkomelijke hefbomen (u weet immers 100% zeker wat de rente gaat doen). Ook kunt u uw swap hedgen door een nieuwe deal met een derde partij te sluiten, etc. Gevolg is dat een enkele swap vaak effect heeft op de halve financiële wereld.

Is dat een risico?
Om de $710 biljoen even in perspectief te plaatsen. In juni 2008 was dit getal $672 biljoen. Dat scheelt ongeveer 50 keer de Nederlandse economie. Nadat de hoeveelheid derivaten na de crisis even daalde, steeg het dus weer vrolijk door naar all-time highs. All-time highs, klinkt dat niet bekend? Ja, hetzelfde als wat de beurzen in de VS met enige regelmaat weer halen.

Zolang er niets plotselings in de markt gebeurt is er ook niets aan de hand. Maar zodra er ergens een markt omvalt, grote economie in de problemen komt of een Amerikaanse beurs crasht dan komen de banken en daarmee onze economieën in serieuze problemen. Nog belangrijker is dat de risico's niet gelimiteerd zijn, in theorie loopt de sector dus een risico van $710 biljoen. 

Geen van de genoemde Amerikaanse banken, maar ook RBS en Deutsche Bank, kunnen gered worden, daar zijn ze simpelweg te groot voor. Probleem is echter dat de vijf grootste Amerikaanse banken ook bijna 50% van de Amerikaanse leningen beheren en dus niet mogen omvallen, ze zijn Too Big To Fail. En dat dilemma is een probleem.

Het is wachten op een uiteenspattende bubble
Alle beurzen in de VS staan op all-time highs, verschillende huizenmarkten vertonen symptomen van een bubble en er heerst grote wereldwijde onzekerheid op basis van oorlogen en torenhoge schulden. Het lijkt vragen om problemen en als dat zo is, wie gaan dan de banken van hun problemen afhelpen?