[925 Bankiers Top50] Proloog: bankenunie, waarom ook alweer?

Nog twee weken en we hebben een Bankenunie. Feest! Of niet? Op zich klinkt het goed: de ECB gaat toezicht houden op álle Europese banken. Zo voorkomen we dat de rotzakken in krijtstreep ooit nog eens een overheid schade berokkenen met hun gespeculeer. Of zoiets. Op 4 november 2014 zijn de nieuwe regels van kracht is de kredietcrisis voorgoed voorbij. Helaas zit hier toch een addertje (of beter: een meterslange python) onder het gras. Dubieuze Zuid- en Oost-Europese bankiers hebben nu juist onbeperkt toegang tot uw pensioenpot en belastinggeld. 

925 Bankiers Top50

Daarom komen we met de 925 Bankiers Top50: wie gaan er met uw centjes aan de haal? Tot het einde van het jaar presenteren we dagelijks een Europese bankier waar u tot dan toe waarschijnlijk nog nooit van had gehoord. Alle Nederlanders zijn nu hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden van alle Europese banken, of die rechtmatig zijn aangegaan of niet. Gerrit Zalm staat nu dus net zo ver bij u vandaan als een Griekse of Portugese bankier. Tijd dat u de laatsten leert kennen. Hoe zien ze eruit? Hebben ze een beetje knappe vrouwen (of mannen)? Hoe rijk zijn ze precies, en is dat geld wel eerlijk verdiend?

Bij een bankenunie betalen alle burgers voor de fouten van enkelen. Het officiële riedeltje luidt: nooit meer zal een bancair faillissement u in de portemonnee raken. Dat is een belofte die lastig te rijmen is met de feiten. Hieronder horen we Jeroen Dijsselbloem het bij de NOS nog eens herhalen. 

Het niet hoeven opdraaien voor de schulden van anderen wordt als iets innovatiefs gepresenteerd. Toch is dit bij de stichting van de Europese Gemeenschap van Kolen en Staal in 1950 meteen al geregeld. In het verdrag van Rome van 25 maart 1957 bekrachtigen de aanwezige regeringsleiders het nog maar eens:

’...De lidstaten zijn niet aansprakelijk voor de verbintenissen van centrale overheden, regionale, lokale of andere overheden, andere publiekrechtelijke lichamen of openbare bedrijven van een andere lidstaat en nemen deze verbintenissen niet over, onverminderd de wederzijdse financiële garanties voor de gemeenschappelijke uitvoering van een specifiek project.'

Kredietcrisis

Duidelijk. Maar het Verdrag van Rome is helaas bij het grofvuil gezet, een noodzaak om op korte termijn iets tegen de kredietcrisis te doen. De financiële wereld twijfelde eraan of zwakke eurolanden als Griekenland, maar ook Italië en Frankrijk, hun torenhoge schulden wel konden terugbetalen. 

Die onrust lijkt weg te ebben terwijl de indicatoren enkel verslechteren. Zo stijgt de staatsschuld van Griekenland gewoon verder. €240 miljard steun uit Europa later blijkt dat deze maar niet onder de 170% wil dalen. Griekenland is niet meer te redden. Vervolgens dumpen beleggers oude obligaties, waarvan de koers vervolgens daalt en waardoor de Griekse yield omhoog schiet. Dat is duidelijk zichtbaar in de piek van de rente, tussen 2009 en 2012.

Dat betekent dat het exploderen van de schuldquote en het inzakken van het verttrouwen in Grieks schuldpapier gelijke tred moeten houden. Tussen 2009 en 2012 gebeurt dat ook. In 2013 blijkt dat het steunpakket voor Griekenland geen effect heeft gehad. Toch daalt de yieldcurve vanaf dat moment, waardoor het geluid dat de crisis over is voorzichtig (maar onterecht) de kop op steekt. Maar waarom stijgt de Griekse staatsschuld tegelijk met het vertrouwen van de financiële markten, van begin 2012 tot een week geleden?

Orwelliaans

Marktpartijen weten sinds 2012 dat Nederland en andere relatief gezonde landen wel bijspringen als er bank of land instort. Dat is met zoveel woorden te lezen in het oprichtingsverdrag van het ESM, het Europees Stabiliteitsmechanisme. De Nederlandse tekst van het verdrag is hier te vinden. In het kort mag dat fonds zelfstandig geld lenen om probleemlanden bij te staan, aldus artikel 21 van dat verdrag.

Het gevaar bestaat het ESM, een zelfstandig fonds, zijn eigen leningen niet kan terugbetalen omdat bijvoorbeeld Portugezen of Spanjaarden verzaken. Het kampt dan met een verlies. Het feit dat er een nieuwe contractpartij is toegevoegd aan het Europese schuldencircus zegt op zich dus niet zoveel. Waarom zijn marktpartijen dan toch zo enthousiast over dit fonds? Dat blijkt wel uit artikel 8.

Het staat er echt: als het ESM in de problemen komt, mag de directeur van dat fonds elke individuele lidstaat opbellen en verplichten om de verliezen van anderen te dekken, zulks binnen zeven dagen. Het is onherroepelijk, dus we komen hier nooit meer vanaf.

De oprichting van dit fonds is eind 2011 al aangekondigd. Vanaf dat moment weten beleggers en speculanten dat hoogrentend schuldpapier van elk Europees land even veilig is als dat van Duitsland of Nederland: gaat het fout, dan springen de laatsen bij. Dat is de verklaring voor de relatieve rust van de afgelopen drie jaar. 

Het Orwelliaanse aspect van de bankenunie is dat er nu een probleem wordt opgelost dat eerst niet bestond. Tot ongeveer 2009 stond Nederland niet garant voor de problemen van andere landen. Om de crisis te temperen veranderde dat. De vernieuwing van de bankenunie zit hem erin dat nu eerst de aandeelhouders en obligatiehouders van de probleembanken worden aangesproken. Alleen was dat precies de oude manier van faillissementen afwikkelen, zoals we dat voor 2009 ook al deden. 

Hypotheek

Het verschil tussen 2009 en 2014 zit hem in het bovengenoemde artikel van het ESM, dat is toch echt nieuw. Gaat het helemaal verkeerd, dan moet de Nederlandse belastingbetaler wel bijspringen, binnen zeven dagen. Nederland staat voor grotere bedragen garant dan eerst, maar waant zich veiliger dankzij de temende woorden van Dijsselbloem. 

De keerzijde van de bijbehorende relatieve kalmte is dat er nu een hypotheek op de Nederlandse economie rust ter grootte van enkele honderden miljarden. Dat is het aandeel waar Nederland (met ruim 5% van het Europese nationaal inkomen) voor garant staat. Maar wie helpen we daarmee? Wie zijn de belanghebbenden van die Europese broederbanken?

Met een aantal van deze markante persoonlijkheden hebt al kennis kunnen maken in ons pamflet Het Euro Evangelie. Neem de familie Aleotti, aandeelhouders in het Italiaanse Banca Monte dei Paschi. Met een balans als een gatenkaas is er geen twijfel over dat deze club gaat instorten. Het ESM en de ECB beschikken over allemaal instrumenten om dat nu te voorkomen. Fijn voor de Aleotti's, maar hebben ze echt steun nodig?

Dat valt te bezien. En die centjes, zijn die legit? Valt ook tegen. De Aleotti's zijn middenmoters in de 925 Bankiers Top50. Er zijn honderden zo niet duizenden van deze schelmen maar we presenteren de rijkste, knapste en slimste. Tot de kurken knallen krijgt u er elke dag een. En onze bankiers? Die doen dat elke dag, van uw geld. Morgen maakt u kennis met een Griekse bankier, een dame, en een knappe wel te verstaan. Daarna gaan we naar Litouwen, waar zakelijke geschillen tussen bankiers ontaarden in schietpartijen in de boardroom. Over twee weken keren we pas weer terug naar de Middellandse Zee. Uiteindelijk eindigen we daar ook, bij de absolute mastermind onder de Europese bankiers.