925 Bankiers Top50: #49 Angelos Filippidis

Wapenfeit: Steelt €500 miljoen van eigen bank en vlucht bij verdenking naar het Verre Oosten. Toch meteen op borgtocht vrijgelaten: andere verdachte van fraude heeft intussen een topbaan bij de overheid gekregen

Wie: Angelos Filippidis

Waar: Griekenland

Was: Directeur van Hellenic Postbank TT

Is nu: Na twee weken cel directeur van 'Thinking Positive Consult' 

Quote: 'De Griekse recessie: enkel de dieren kennen nog menselijkheid'

Financieel: Had tijdens arrestatie omgerekend maar €10.269 aan contanten bij zich

Quizvraag. Een bankier wordt door Justitie opgebeld: of u een verklaring heeft voor die €500 miljoen die op onverklaarbare wijze uit de kas van uw gefailleerde bank is verdwenen. U bent niet verdacht, maar komt u svp eventjes op de koffie. De bankier bedenkt zich geen moment en propt zijn private stash (die bewaart hij voor precies dit soort situaties altijd achter een schilderij) in de zak, laat het hoofd tot de oren in de bontkraag van een zwarte regenjas zakken en verdwijnt laat op de avond van 7 januari 2014 in de duisternis. Vaarwel Akropolis in de steigers, op naar Manilla.

Drie dagen later trapt de politie van Istanbul de deur van een hotelkamer in op een van de bovenste verdiepingen van dit glazen hotel (in het midden) aan het Taksim plein. Onze bankier was zo onverstandig om met een bekend mobiel nummer te bellen. De potige Turken van het arrestatieteam hangen de onfortuinlijke gevallen CEO ondersteboven, eens kijken wat eruit valt. Geen wapens of andere contrabande, enkel wat contanten. Hoeveel?

Budgetvlucht

Het antwoord zou u kunnen tegenvallen: 315 Turkse Lira, 5.615 Euro, 1.005 Engelse Pond, 18.090 Hong Kong Dollar, 220 Zwitserse Frank en 1.514 US Dollar. Na een leven lang hard bankieren is dat wat er op het goedkope hoteltapijt ligt. De woordvoerder van de Turkse politie belt 925 met trots nog eens terug om het te melden: waar de Griekse hermandad faalde in de opsporing, slaagden de Turkse collega's.

Helaas waren dezelfde Turken wel zo flauw om de verdachte niet even op het vliegtuig terug te zetten. Daarom stapt #49 van de 925 Bankiers Top50 zélf op een budgetvlucht naar huis (maar de contanten bleven in Istanbul als bewijsmateriaal). In Athene stond de lokale arm der wet - met handig opgetrommelde pers - hem op te wachten: daar komen al deze foto's vandaan.

Waarom moeten we deze man kennen, wat ging er fout met Hellenic Postbank en waarom is het ironisch dat juist de Turken Angelos in diens bontkraag grepen? Als we dat weten begrijpen we ook waarom Grieken zo vaak failliet gaan (het is inmiddels de zesde keer) en hebben we hopelijk wat meer begrip voor de situatie. Daarvoor moeten we meer dan een eeuw terug in de tijd. Griekenland bestaat begin 1890 nog maar net. Ook staat er nog een Ottomaans Rijk op de kaart. Dat verliest de grip op de Balkan maar houdt Kreta nog wel bezet.

Overigens is een reeks oorlogen met de voormalige overheersers de reden achter de meeste van de zes Griekse faillissementen. Tijdens deze parlementsvergadering van 1893 bijvoorbeeld moet de Griekse premier de teleurstellende woorden uitspreken: 'Helaas, heren, is het mijn plicht u ervan op de hoogte te brengen dat we failliet zijn'. 
Sinds 1834 is dit de derde keer. De belangrijkste crediteuren zijn dan Rusland, Nederland, het VK en Frankrijk. Een ECB die schulden opkocht of noodsteun verleende was er nog niet, dus weg is weg.

Griekse eenwording

Kreta komt in 1893 eeuw voor de zesde keer in opstand tegen het Turkse schrikbewind. De leider heet Elfherios Venizelos. Wie zich in de Griekse crisis heeft verdiept zal deze achternaam kennen, want dit is een van de slechts drie families die de republiek nu politiek domineren. Het onafhankelijke Griekenland komt Kreta te hulp maar verliest het van de sterkere Turken. Na een interventie van de Westerse machten moet Griekenland de hereniging met Kreta voorlopig uitstellen en Turkije een forse schadevergoeding betalen: daar is Grieks faillissement nummer 4.

Uiteindelijk lukt het Venizelos toch om de Turken te verslaan en 1910 wordt hij daardoor zelfs premier van het herenigde Griekenland. De aanwezige Turken en hun instituties worden in maart van 1897 van het eiland verjaagd waardoor er maar een bank overblijft en dat is Hellenic Postbank TT (HPT). Deze draait al sinds ongeveer 1850, maar krijgt op 16 december 1900 dus het monopolie van Kreta.

Dat klinkt raar maar is het niet. Kreta kende destijds twintig stedelijke centra met elk een postkantoor. Net als de Postbank van Nederland regelden deze het betalingsverkeer, tezamen met de post. Vanaf 1902 neemt HPT ook spaargeld aan. In het jaarverslag van 1915 staat het mooie bedrag van 1.180.000 drachme aan spaargeld in de boeken en in 1928 is dat zelfs 259.659.000 drachme. 

Hyperinflatie

In 1929 gaat Griekenland gebukt onder de crisis van dat jaar, de kosten van - wederom - een verloren oorlog met de Turken en de opvang van anderhalf miljoen Grieken die door Turkije zijn verdreven. Het land gaat voor de vijfde keer failliet. Een manier om de schulden te dempen is hyperinflatie.

Dat blijkt wel uit de balans van HTP. In heel 1937 bijvoorbeeld worden er 86.828 nieuwe spaarrekeningen geopend, wat betekent dat de bank een op de 500 Grieken in dat jaar als nieuwe klant mocht verwelkomen. Toch bedraagt de post 'spaargeld' aan het begin van 1938 niet minder dan €2,6 miljard drachme, tienduizend keer zoveel als tien jaar daarvoor. Het moge duidelijk zijn dat de koopkracht van het spaargeld niet evenredig is toegenomen. (*)

Na de Oorlog en een dictatuur die pas in 1974 eindigt (na een militair conflict met de Turken om Cyprus) wordt Griekenland weer een stabiele democratie. Zeven jaar later komt het bij de EG en heeft het een achterstand ten opzichte van de oprichters van dertig jaar. Daardoor kan het gebeuren dat de bank HTP in 2006 nog een staatsbedrijf was, al jaren onmogelijk in de rest van de unie.

In datzelfde jaar mag HTP zichzelf een geldscheppende instelling noemen. Zo krijgen we de slechts denkbare combinatie. Een bank met zwakke, staatsgestuurde interne controle mag onbeperkt leningen uitgeven in een land dat drijft op schuld sinds het zichzelf de verkeerde muntunie in wurmde. De linkse regering, die later de schuld zou krijgen van het opleuken van de Griekse cijfers mag in 2007 een directeur benoemen voor HTP en dat wordt onze vriend Angelos Filippidis. 

Vriendjespolitiek

Als CEO start hij een programma om de bank klaar te maken voor de toekomst. Het risicomanagement moet verbeterd worden en de buffers moeten groeien om een eventuele crisis het hoofd te bieden. Helaas is HTP daarmee veel te laat. Inmiddels blijken de andere directeuren zich schandelijk te verrijken. Het eerste wat zijn mededirecteuren doen is uit de kas graaien. Ze verschaffen voor €6 miljoen leningen aan zichzelf, waar ze luxegoederen mee kopen. De rente op die leningen is lager dan wat de Griekse overheid zelf moet betalen. 

In 2010 krijgen ze door dat de bank, binnen drie jaar na de beursgang, gaat vallen. De hoofdoorzaak is het verschaffen van leningen aan kredietonwaardige bedrijven en particulieren. Om de pijnlijke situatie te vermijden dat ze als debiteur in de boedel vallen van hun eigen bancaire faillissement storten de directieleden hun eigen kredietjes snel terug: zo loopt die post terug van €6 naar €3 miljoen. Filippidis wordt ook ontslagen, hoewel hij pas twee jaar in functie is. 

2010 is ook het laatste jaar dat HTP ooit nog een jaarrekening zou publiceren. De bank gaat ten onder, samen met de €4,5 miljard aan noodsteun die de Griekse overheid verschafte. Filippidis geldt als een slachtoffer, of een soort falende held. Hij wilde zijn bank immers versterken met een moderniseringsprogramma dat buiten zijn schuld te laat kwam. 

Foutmarge van 50%

In 2013 blijkt echter dat hij stiekem geld doorsluisde naar bevriende partijen. Die schulden, van naar schatting €500 miljoen, stonden dus niet op de balans van HTP tijdens het faillissement. Het laatst bekende eigen vermogen bedroeg een kleine €1 miljard. Wie de balans van een Griekse bank leest moet dus rekenig houden met een foutmarge van 50%. Voor Filippidis eindigde het met bovenstaand tafereel.

Maar nu. In 2010 staat het Griekse bankwezen op instorten. De overheid richt een fonds op dat banken moet bijstaan. Een van de falende maar consumerende bankdirecteuren uit het vorige overzicht, Anastasia Sakellariou, wordt tot hoofd van het fonds benoemd. Net als andere directieleden van HTP, zoals Filippidis, wordt ze nu verdacht van een fraude die bij haar benoeming nog niet bekend was. Daarom heeft de rechter besloten dat ze ontslagen is van rechtsvervolging en gewoon haar taak kan blijven uitoefenen: het bestrijden van een crisis die ze zelf veroorzaakte, met Europees belastinggeld.

Ondanks de mislukte vluchtpoging (wellicht tot schuldbekentenis te bestempelen) beslist de rechter binnen twee weken na diens arrestatie dat Filippidis niet vluchtgevaarlijk is en wordt hij op borgtocht vrijgelaten. De zaak van Sakellariou, #50 in onze lijst is geseponeerd. Zo hebben de Grieken zichzelf een genant schandaal bespaard, waarbij het Openbaar Ministerie een recentelijk benoemde topambtenaar zou moeten aanklagen.

Wie wil weten wat Filippidis nu zoal doet kan hem volgen op zijn Facebook-pagina. 

Daar windt hij zich op over de aanpak van de crisis door de regering. Vooral armen worden getroffen, aldus de man die zelf een half miljard achterover drukte. 'Enkel de dieren kennen nog nog menselijkheid' staat er op deze post te lezen. Als vrij man heeft hij een nieuw consultancybureau opgericht genaamd 'Thinking Positive Consult'.

Terwijl onze #49 een vorkje prikt in de Pizza Pizza Bar van Athene vragen we ons een ding af. Waarom krijgt een bank met een eigen vermogen van minder dan €1 miljard een injectie van het vijfvoudige? Wie bedenkt dat? Dat is nummer #48 van de 925 Bankiers Top50.

(*) Wij danken Spiros Latsis en zijn Eurobank Ergasias voor deze cijfers en historische duiding