Gennady Timchenko van Gunvor en Southstream heeft een waardeloos jaar

Als er iemand niet kan wachten op het nieuwe jaar is het Gennady Timchenko wel, het miljardairsvriendje van Vladimir Putin. Eerst moet hij noodgedwongen zijn belang in oliehandelaar Gunvor van de hand doen. En vanochtend blijkt dat een enorm bouwproject voor een pijplijn over de bodem van de Zwarte Zee door het Kremlin wordt afgeblazen. Alsof dat niet genoeg is verdenken de VS hem ook nog eens van criminele activiteiten, maar dat zal niemand verassen. Wie is deze man?

Pijplijntrekker

Timchenko (rechts) wordt 62 jaar geleden in het Westen van Armenië geboren. Zijn jeugd brengt hij door op een basis in de DDR, zijn vader is immers Sovjet-militair. In 1976 gaat hij aan de slag als elektrisch ingenieur met olie en gas als specialisitatie. In 1991 verruilt hij Rusland voor Finland, waar hij zes jaar later samen met Zweedse zakenpartner Torbjörn Törnqvist oliehandelaar Gunvor opricht.

De geschatte rijkdom van Timchenko is nogal aan schommeling onderhevig. Toegegeven, in ondemocratische staten is het lastig na te gaan (in democratische overigens ook) maar de pogingen van Forbes over de jaren lopen nogal uiteen. 

Forbes zegt ons dat het aanneemt dat de vernieuwde banden met Putin de oliehandelaar geen windeieren hebben gelegd, maar helemaal zeker weten doet het Amerikaanse blad het eigenlijk niet. Dit moet de recente verachtvoudiging van het geschatte vermogen naar bijna US$ 16 miljard verklaren. Algemeen wordt aangenomen dat Rosneft, onder leiding van Igor Sechin, de Russische olie uit de grond pompt en Timchenko het met Gunvor verhandelt. Sechin, bovenaan rechts, was tijdens de KGB-periode van Putin in de DDR zijn vaste judomaatje.  

Sancties

Gunvor is de op drie na grooste oliehandelaar ter wereld. Naar eigen zeggen verscheept het per jaar voor US$ 91 miljard aan olie, uiteindelijk bedraagt de marge daarop een derde procent. De ellende begint op 20 maart van 2014. De Amerikaanse regering ziet in Timchenko een sleutelpersoon van Putin zijn regime en legt hem daarom sancties op. Gunvor moet zich van aandeelhouder Timchenko ontdoen om te claimen dat het niet onder het Amerikaanse sanctieregime hoeft te vallen. De oliehandelaar is er snel bij om te melden dat de kleine 50% die oprichter Timchenko in Gunvor heeft, aan de andere aandeelhouders is verkocht. Op de website ziet dat er zo uit:

Het moet vooral duidelijk zijn dat Timchenko niets meer met Gunvor te maken kan hebben. Kennelijk slagen de andere aandeelhouders erin om vlak na de invoering van de sancties Timchenko zijn belang over te nemen. Is dit een truucje om zich Obama van het lijf te houden, of heeft deze transactie daadwerkelijk plaatsgevonden? Gisteren zagen we nog dat een paar Letse bankiers met een soortgelijk optiecontract de complete EU een loer draaiden.  

Gunvor heeft als handelsbedrijf een enorme balans en op papier een dito omzet maar uiteindelijk is dat geld van kredietverstrekkers en afnemers. De laatste volledige cijfers die we kunnen vinden dateren van 2010. In dat jaar verscheept het bedrijf voor US$ 59 miljard aan olie, volgens deze folder is dat nu de genoemde US$ 91 miljard. Die cijfers zullen wel op elkaar aansluiten. 

Het is niet bekend hoeveel dividend Gunvor vorig jaar uitkeerde, maar in 2009 en 2010 was het steeds een kleine US$ 100 miljoen. Met een beetje fantasie is het belang van Timchenko in Gunvor dan minder dan een half miljard US$ waard. Dat bedrag zou het in korte tijd kunnen terugstorten, in ruil voor aandelen. Maar goed, dat is goochelen met cijfers van voor de Krim-crisis.

Afhankelijkheid

Verder heeft Timchenko een groot belang in het SouthStream-project. Als gevolg van het Russisch-Oekraïens conflict zoekt Moskou een andere manier om gas naar West-Europa te krijgen. Een ambiteus plan behelsde een pijplijn die vanaf de Kaukasus onder de Zwarte Zee door loopt en in Bulgarije aankomt. Dat land is voor 100% afhankelijk van Russisch gas, dus het zag deze deal wel zitten. Het zou zuidelijk Europa wel nog afhankelijker van Putin maken.

Wederom is Timchenko een sleutelfiguur: een consortium van bedrijven waar hij een belang in heeft mocht het gigantische project uitvoeren. Uiteindelijk zou de omzet tientallen miljarden euro's bedragen. 

Om het project te laten slagen zou de pijplijn ergens op de oostelijke Balkan aan land moeten komen. De EU probeerde al deze staten in het gareel te houden en te voorkomen dat een land mee zou werken met Putin. Uiteindelijk was het Bulgarije dat voor de verleiding van een deel van opbrengsen zwichtte en het op een akkoordje met Moskou gooide. 

Prompt ontstond er een bankencrisis in dat land en moest het Brussel om steun vragen. Sindsdien is Sofia koest en belooft het niet langer met Putin samen te werken. Tel daar de instortende olieprijzen bij op en het project is niet meer rendabel. Vannacht trok Putin de stekker eruit. Nu zoekt hij een alternatief via Turkije.

Als kers op de taart verdenken de Amerikaanse autoriteiten Timchenko sinds een maand ook nog eens van betrokkenheid bij corruptie en witwassen in de VS. In 2013 namen The Moscow Times en Forbes aan dat Timchenko zijn rijkdom met miljarden per jaar zou doorgroeien, dankzij zijn betrokkenheid bij de olie-export van Rusland. Inmiddels is het eind 2014 en durven we dat in twijfel te trekken.