De AEX is belachelijk overgewaardeerd (wait for the crash...)

Met het gevaar voor Negative Nancy uitgemaakt te worden doen we het toch. De aandelenmarkt is op dit moment zwaar overgewaardeerd, bij het belachelijke af. Omdat het kan gaan we een beetje expontieel rekenen, maar we houden het bij wat er op een bierviltje past. 

Dubieuze figuren
Laten we de AEX-index van het afgelopen jaar er eens bijpakken. 

Over drie cijfers moeten we het wel eens zijn. De AEX sloot gisteren vlak onder de 500, op 490. Op vrijdag 17 oktober 2014 werd het dieptepunt van deze twaalf maanden gehaald op 376, precies een jaar geleden was dit 405. 

Laten we voor het gemak aannemen dat de risicovrije rente 0,5 bedraagt, het rendement op een marktportefeuille zeven procent en dat de bèta van de AEX precies één is. Dan zitten we in een periode die de schrijvers van het lezenswaardige boek 'Manias, Panics and Crashes' tot 'derde fase' hebben gebombardeerd.

Uit een grafiek van de Dow Jones over de eerste helft van de vorige eeuw zijn makkelijk vijf fasen te destilleren. In de eerste is er sprake van een normale situatie. Dan slaat het overdreven optimisme toe en stijgen koersen bij gelijkblijvende intrinsieke waarde. In de derde fase bereikt de manie zijn maximum. 

Daar zit meteen een onherroepelijk kantelpunt. Veel beleggers doen namelijk met geleend geld mee met de hype. Zodra die over dat kantelpunt is, moeten deze gedwongen verkopen om aan hun verplichtingen te voldoen. Het kaartenhuis stort onherroepelijk in. In de vierde fase proberen dubieuze figuren het tij nog te keren maar het is te laat. In de vijfde fase hebben zijn de aandelen naar hun intrinsieke waarde gezakt. De koersen kunnen weer stijgen, als daar een fundamente reden voor is. In deze grafiek is dat eind 1944, als duidelijk is dat Duitsland de Oorlog verloren heeft. Deze vijf fasen zijn zo verspreid over de periode van 1914 tot 1944. 

Optimist
Nogmaals, deze gedachte komt uit het genoemde boek maar zo gek is het allemaal niet. Laten we eens naar een recentere grafiek van de AEX kijken. We maken gebruik van de cijfers van optimist Ivan Snurer van Beleggers Belangen. Grappig genoeg bereikt hij met dezelfde data een tegenovergestelde conclusie. 

In 2000 zien we eenzelfde piek. Hier waren het onze banken en belanghebbenden als Nina Brink, die toch nog probeerden aandelen voor een goede prijs weg te zetten, ook al was een flinke koersdaling onvermijdelijk. Nadat de AEX inzakt, vanaf de piek van 700, zijn er toch wat momenten waarop deze weer omhoog veert - zonder enige reden. 

Een duidelijke vijfde fase is hier niet zichtbaar. Centrale banken zetten de geldkraan open, zodat we met geleend geld een nieuwe, nog grotere zeepbel uiteen kunnen laten spatten. De vijfde fase van Dotcom-crash valt samen met de tweede fase van de kredietcrisis, tussen 2004 en 2008. De afwikkeling van de ene crisis valt dus samen begin van de volgende.

Groeiverwachting
Beter wordt het niet, met de jaren. Het is nog lang niet duidelijk of we uit de schuldencrisis zijn, maar de beurzen anticiperen er alvast op. Laten we aannemen dat het niveau van de AEX op 376 een juiste afspiegeling van de werkelijkheid was; niks onterecht optimisme, die crisis is helemaal klaar en voorbij. 

Stel dat de AEX één groot aandeel is. Door te beleggen in de index - en dat kan - koopt u een aandeel in de NV Nederland. Op 14 oktober 2014 staat uw aandeel op een koers van 376, hebben we gezien. Het bizarre is dat de kwartaalwinsten in die periode gelijk zijn gebleven. 

Kortom, bij dezelfde te verwachten dividenden stijgt de koers met 30 procent. Wat zou er in de reële economie moeten gebeuren om dat te rechtvaardigen?

Nieuwe aarde
Het kan natuurlijk zo zijn dat wanneer de ellende eenmaal voorbij is, we weer massaal meer gaan consumeren waardoor bedrijven meer verkopen. Ze gaan hogere winsten maken, keren daardoor hogere dividenden uit en dat is wat de koerswinst veroorzaakt. 

Om, in een simpel DCF-model de recente stijging van de AEX te rechtvaardigen is een groei van dertig procent in het uitgekeerde dividend nodig. Bij zo'n cijfer bedraagt het inkomen per Nederland in 2031 het hondervoudige van wat het nu is. Shell stoot dan twee maal zoveel broeikasgassen uit als alle inwoners en bedrijven van de EU bij elkaar, inclusief Shell zelf. Elke Nederlander eet dagelijks een derde van zijn of haar gewicht in vlees.

Elk jaar produceert onze petrochemische industrie vijfentwintig keer het gewicht van alle Nederlanders in plastic tasjes. We doden en exporteren jaarlijks 500 miljard dieren, waardoor de atmosfeer in Nederland op die van Venus begint te lijken. Van de veertig miljoen Polen die de wereld rijk is hebben wij een vierde binnen onze grenzen. Deze mensen drinken de helft van hun gewicht in bier, elke dag opnieuw. Groningen en de Noorzee hebben we binnen een half jaar leeggeboord op gas. De files zijn ongeveer tien keer zo lang als ons wegennet. Enz enz. 

Dat is een logische verlaring voor de recente koersstijging, of we hebben te maken met 'tamelijk' hoge waarderingen op de aandelenmarkten. Wij gokken op het laatste. Als er van 2014 op 2015 geen noemenswaardige stijging van winsten of dividenden is geweest (net als in de vijftien jaar ervoor maar dat terzijde) dan is de koerswinst enkel te verklaren door een toename van de vraag.

Die is het gevolg van de recente monetaire verruiming. Deze gaat de komende twee maanden versneld worden. Ergens in de periode na dat moment en voor het geplande einde van Mario Draghi zijn opkoopprogramma is het feest voorbij. Met andere woorden: tussen juli 2015 en augustus 2016 GermanWinged de AEX zichzelf richting de 200.

Maar dat is slechts een voorspelling.