Felix Rottenberg: 'Samsom toch net iets te corrupt voor zelfs PvdA'

Wat is eigenlijk het grote verschil tussen Diederik Samsom en Lodewijk Asscher? Dat is waar ze op het partijkantoor ter Herengracht nu over bakkeleien. Beide heren geven geld uit dat niet bestaat, of dat in ieder geval (nog) niet verdiend is. En beide heren hebben de bijzondere gewoonte om tekorten weg te strepen op een manier waar ze bij Enron wel pap van zouden lusten. Er is toch een verschil. De methode-Asscher houdt in dat men met vastgoedspeculatie vooral politieke successoren in eigen land kapotmaakt, terwijl Samsom erin slaagt om verliezen van maffiabanken af te wentelen op willekeurige verpleegsters en pensionado's in andere Europese landen. Maar Samsom - en met hem Jeroen Dijsselbloem - zijn zo intelligent om wetten te wijzigen, zodát ze die niet hoeven te overtreden. Dat gaat zelfs Rottenberg echt te ver. 'Mannen als Samsom en Dijsselbloem ... geloven nog steeds dat de PvdA het op deze manier redt. Dat ís niet zo!' laat een geëmotioneerde Havist optekenen

De methode-Asscher
Laten we eens kijken hoe de twee scholen binnen de PvdA precies functioneren. De crux van álle financiële malversaties is dat een koper van een goed niet begrijpt dat er iemand benadeeld wordt. Het gekochte is namelijk veel minder waard dan de genoemde aanschafprijs. Met allerlei trucjes moet die discrepantie verborgen worden gehouden, anders faalt de transactie. Een louche autoverkoper bijvoorbeeld zal een roestig barrel vooral aan de buitenkant laten glimmen, in de hoop dat een omaatje niet snugger genoeg is om onder de motorkap te kijken. Is ze eenmaal van het terrein af en zakt ze dan door de assen, dan is het haar probleem.

Asscher gebruikt de 'hear-no-evil-see-no-evil-truc'. Dat gaat zo. Hij was ooit wethouder in Amsterdam, verantwoordelijke voor de gemeentelijke boekhouding. Die is een puinhoop, omdat het ambtenarenlegioen van spreekwoordelijk lage kwaliteit is en omdat de stad veel meer uitgeeft dan er binnenkomt. Daarom worden er winsten uit vastgoedspeculatie ingecalculeerd en alvast uitgegeven. Daartoe worden leningen uitgeschreven. Breekt er ineens een vastgoedcrisis aan met veel leegstand, dan hebben we een probleem. Maar de gemeente Amsterdam bedacht een oplossing. U kunt het spelletje 'Asscher' thuis naspelen. 

Pakt u een willekeurige jaarrekening uit het lijstje van de gemeente, bijvoorbeeld 2010 en begint u bij de inhoudsopgave. 

Helemaal achterin zit een controleverklaring, zo mogen we aannemen. Doorscrollen naar pagina 629 maar en inderdaad, daar staat een krabbel van de hoofdstedelijke bonenteller. Kennelijk is dat de procedure, een jaarlijkse goedkeuring bij de cijfers. Maar dat zou beteken dat de jaarrekening van 2005 (of 2006, 2007 en 2012) een soortgelijke indeling moeten hebben, toch? Neem 2005.

Interessant. Er is dus wel een onafhankelijke controle, maar het verslag daarvan is niet aan het document toegevoegd. Op de plek waar dat document te vinden zou moeten zijn vinden we enkel witte pagina's. Dat geeft ons het donkerbruine vermoeden dat daar allemaal rottigheid instaat die het college van B&W voor de burger liever verzwegen wil hebben. Een cover-up dus. Bellen en mailen heeft geen zin, geen burger of journalist mag de betreffende documenten opvragen. Dat betekent dat we een fles jenever en sherry moeten kopen om een archivaris te paaien. We spreken af in een donkere parkeergarage zodat hij ons de ontbrekende pagina's, die we van Asschier niet mogen lezen, kan toestoppen. Wat valt daar te lezen?

Mocht het u duizelen door al die cijfer: het gaat hier inderdaad om meer dan € 345 miljoen. Per jaar! In 2007 is het niet beter. Door onder meer onrechtmatigheden in het aanbestedingsbeleid en onterecht betaalde uitkeringen zit er een fout in de jaarrekening, die voor het gemak maar wordt afgerond op € 100 miljoen. Sinds 2010 lukte het Asscher wel om een fatsoenlijke jaarrekening op te stellen, maar toen zat hij al met een been in Den Haag. Zijn opvolger Pieter Hilhorst had geen flauw benul van gemeentelijke financieën en paste op dag een al de 'Asscher' toe: een jaarrekening naar de gemeenteraad toesturen met witte pagina's op de plek waar normaal gesproken een accountantscontrole zit. En vervolgens maar hopen dat het niemand opvalt

De methode-Samsom/Dijsselbloem
Partijgenoot Diederik Samsom zal al in de Haagse antichambre van Brussel, alwaar er grotere dossiers spelen. In 2012 mag hij met Mark Rutte een kabinet samenstellen, waarin Jeroen Dijsselbloem Minister van Financiën wordt. Asscher heeft met succes een half miljard aan onrechtmatige bestedingen in Amsterdam onder het tapijt geveegd en wordt op Sociale Zaken gezet. Helemaal zijn ding, want in Amsterdam is juist een groot gedeelte van het verdwenen geld naar onterechte uitkeringen gegaan. Samsom en Dijsselbloem moeten alleen met honderden miljarden goochelen, een andere orde van grootte.

In Den Haag is de eurocrisis dan (en nu) hét trending topic. Neem de externe schuld van Griekenland, die sinds en dankzij de euro is verviervoudigd naar € 417,5 miljard. In de twee eeuwen voor de invoering durfde immers niemand het land meer dan € 100 miljard te lenen, gegeven de bijzondere boekhoudmethode aldaar. Bankiers en speculanten besloten om dat bedrag in ruim een half te decennium te verviervoudingen, wat het faillissement van ons bankwezen, maar ook Griekenland en eigenlijk de hele euro inhield.

Hoe praten we dat recht? Dice bedenkt een truc, waarvan we het bestaan toevallig kennen. Het ene na het andere Europese land valt om en Nederland is zo lief om voor de schulden van de eurobroeders garant te staan. Dat betekent dat landen een hogere staatsschuld hebben, als ze instaan voor banken en landen waarvan er geen twijfel is dat die gaan vallen. Een garantstelling waarvan het honderd procent zeker is dat die ingeroepen gaat worden, is namelijk een verplichting en die moeten we bij de staatsschuld van het land optellen. 

Dat bedenken wij niet, dat staat in sectie 4.3, ESA925, het statistisch handboek van de EU. We komen erachter dat Letland, dan het jongste euroland, wat problemen heeft. Er zit een witwasbank (slogan: 'Letland. Net iets dichterbij dan Griekenland') die zo vriendelijk is om zwart geld in Rusland aan te nemen. Dat wordt weer naar Zwitserland verscheept, waar een collegabank het onder eigen naam op een rekening zet. Zodoende kan de Rus met groene vingers anoniem blijven voor zowel de politie in bijvoorbeeld Nederland alsmede de eigen fiscale opsporingsautoriteiten. Voor deze dienst wordt openlijk reclame gemaakt, doen ze niet eens moeilijk over (bovenste alinea, derde bullet)

Toen deze club een miljard of tien van letterlijk tienduizenden sportschooltypes met bontjas en pitbull op de balans had staan, viel de bank om. Bummer

De directie van de bank was zo slim om de eigen overheid om te kopen, zodat deze te hulp schoot met belastinggeld. Het idee was dat de overheid het spaargeld van de Russische zwartspaarders zou aanvullen, zodat die geen verlies leden. De Letse overheid was alleen zelf bankroet, dus werd de gang naar de internationale kapitaalmarkt gezocht. Alleen wilde niemand een lening verstrekken voor deze bizarre deal. Letland dreigde failliet te gaan, de directie van bank deed alvast extra dikke skiesokken aan. De leden (zie onder) gingen er vanuit dat ze binnen enkele dagen door hun spaarders met beton aan de enkel afgezonken zouden worden in de Daugava, de rivier die door hoofstad Riga stroomt.

Als een duveltje uit een doosje kwam de EU met € 7,5 miljard noodsteun over de brug, waarvan de helft ook echt werd aangesproken. Europa garandeerde het zwarte geld van de Russen, wat bijvoorbeeld Nederland € 200 miljoen heeft gekost. Door deze schadeloosstelling waren ze niet meer boos en verdwenen ze met het zwarte geld richting Oeral. De directie van de witwasbank kon opgelucht ademhalen. De Letse regering beloofde de schade op de eigen bevolking te verhalen, bijvoorbeeld door salarissen van leraren en verplegers te halveren. En ja, die worden dan boos.

De Letse regering beloofde met deze austerity de gift aan de Russen terug te betalen, als het eenmaal in de euro zat. Zo was uitbreiding van de EU gegarandeerd en zou niemand last hebben van deze zogeheten Parex-fraude, al is het schandaal zo opzichtig dat zelfs de Europese commissie er onderzoek naar doet. 

Nu is er een probleem. Letland wil de arme Russische zwartspaarders helpen en sluit daarvoor een lening af bij onder meer Nederland. Wij hebben zelf een begrotingstekort, dus wij moeten het ook weer lenen. En dat doen we. Maar Letland heeft nu een verplichting om Nederland terug te betalen, dat kan niet anders. Hoe houden we dit uit de boeken, om te voorkomen dat Letland in problemen komt met de toetredingscriteria van de eurozone?

Het antwoord vinden we in de kamervragen naar aanleiding van dit relaas. Zo weten we trouwens ook dat het allemaal waar is. En dat Letland inderdaad een hogere staatsschuld heeft, die volgens het ESA95-handboek gewoon netjes in de cijfers vermeld moeten worden, net zoals Asscher de controleverklaring van de accountant aan de gemeentelijke jaarrekening had moeten nieten. Vrager Pieter Omtzigt van het CDA wijst er fijntjes op dat dit allemaal netjes in sectie 4.3 staat. Het antwoord van Dijsselbloem was nogal verassend. 

'Paragraaf 4.3 is komen te vervallen'

Kortom, een overheid, waar dan ook in Europa, kan zich onbeperkt garant stellen voor schulden zonder dat iemand ook maar weet wie er uiteindelijk voor gaat opdraaien. We zien de schulden dus wel verdwijnen bij banken, we weten niet welke overheid ervoor moet opdraaien. Neem bijvoorbeeld de jaarrekening van BNP Paribas in 2010. De Franse bank stond op het punt € 12,5 miljard te verliezen aan Griekenland. 

Kijken we drie jaar later, dan is deze post compleet verdwenen. 

Nu weten we dat van de Griekse schuld een bedrag van € 290 miljard is herverdeeld. Bij wie die in de boeken staat? Bij niemand, want de wet die verplichtte om een dergelijke schuld netjes te melden, is weggepoetst. In het geval van Letland zijn het de genoemde leraren en verplegers die de klos zijn, in Griekenland zijn het bejaarden die mogen betalen, door een lager pensioen en een hogere waterrekening

Als dit anders was aangepakt, dan zouden we rond 2011 hebben moeten erkennen dat de Europese grootbanken sinds 2008 niet een keer maar twee keer gered waren. Dan zouden we in Amsterdam en Parijs rellend de straat op zijn gegaan, waar dat nu in Athene en Riga gebeurt. De sociaaldemocraten slagen erin de dubbele bankenredding, toch lastig uit te leggen aan de hun kiezer, met een wetswijziging te verdijsselbloemen. 

Kennelijk ging dat zelfs Rottenberg te ver. Een beetje jokkebrokken, ok, maar wat Samsom en Dijsselbloem doen, dat kan natuurlijk echt niet. Zij slopen verpleegsters en oma's, waar Asscher vooral de carrière van Pieter Hilhorst voortijdig heeft laten knakken. Voor Rottenberg is dat kennelijk een essentieel verschil.