OXFAM Novib, Dolf Jansen slaan plank mis, multinationals krijgen wél blauwe envelop

Daar konden we op wachten, deze lezersvraag. Wat vinden wij van de nieuwe campagne van OXFAM Novib, met een rol voor Dolf Jansen? Kern van het betoog: ook grote bedrijven moeten een blauwe envelop krijgen. Gebeurt nu niet, arme landen lopen zo € 100 miljard aan belastinginkomsten mis en daar hadden ze een hoop mee kunnen doen, zoals arme kindjes in ontwikkelingslanden naar school sturen. Dus, doe aangifte!

Leuk gedaan. Maar het is een misvatting dat bedrijven geen blauwe envelop krijgen: de vraag is hoe hoog de aangifte gaat zijn. Laten we dat eens verduidelijken met het teakhout-voorbeeld dat een bevriende fiscalist ons eerder gaf. Om diens anonimiteit te garanderen zijn de landen een klein beetje gefingeerd, maar het idee zal u duidelijk zijn. 

Ontwijken is geen ontduiken
Er zijn voorbeelden te over van compleet fout geld dat zich in Nederland nestelt, met alle corrumperende gevolgen van dien. Maar daarnaast is er ook een legale stortvloed van geld, vooral afkomstig van bekende namen als Ikea. Op wat esthetische misdaden na hebben de Zweden niks verkeerd gedaan, dus het feit dat geld van dit bedrijf door Nederland stroomt, maakt het niet meteen crimineel. Dat is even een belangrijk onderscheid. 

Nu naar een constructie met teakhout en een legale vorm van belastingontwijking via Nederland. Een fiscaal adviseur in Nederland heeft hierbij een Noorse investeerder als belangrijke adviesklant. De Noren bezitten een reeks aan aandelen in internationale bedrijven, waaronder een teakhoutbos in Nicaragua. Waarom Noren bomen in Midden-Amerika bezitten? Teakhout kan als bouwmateriaal worden gebruikt. Investeerders kopen dan een lap grond, planten er bomen en kappen en verkopen die na twintig jaar tegen de hoofdprijs. Dit kan vanuit een pensioenfonds, bijvoorbeeld, een logische investering zijn. 

Dubbele belasting
Nu bestaat het gevaar dat de investeerders dubbel worden belast. De belastingdienst in Oslo zal het fonds willen aanslaan voor de wereldinkomsten, want net als in Nederland moeten belastingplichtigen hun wereldinkomen opgeven. De sterkste schouders dragen in progressieve landen immers de sterkste lasten. Nicaragua zal de investeerder óók willen belasten, want het maakt winst uit een teakhoutbos dat op haar grondgebied staat. De regering van Nicaragua moet zorgen voor wegen, straatverlichting en rechtszekerheid om het teakhoutbos winstgevend te laten zijn dus het is logisch dat het profiterende partijen aan wil slaan, of ze nu uit eigen land of uit Noord-Europa komen. 

Individuele bedrijven (die in dit voorbeeld te maken hebben met een specifieke relatie tussen Nicaragua en Noorwegen) moeten nu maar hopen dat de twee landen een belastingverdrag hebben afgesloten. Als de investeerder pech heeft wordt hij door beide partijen belast. Maar het kan ook zo zijn dat hij door niemand wordt belast. Een slimme adviseur zal de investeerder erop wijzen dat Nicaragua een wet heeft, die het voor buitenlandse bedrijven mogelijk maakt om geen belasting over de winst te betalen. Nicaragua is een arm land met veel werkloosheid en hoopt door lage belastingen aantrekkelijk te zijn voor investeerders uit Europa. Een simpel formulier aanvragen is al genoeg, om heffing door Nicaragua te voorkomen. 

Deelnemingsvrijstelling
Noorwegen heeft echter ook een wet, die een slimme fiscale adviseur uit zijn hoofd zal kennen. Bij twijfel over welk land er zal mogen heffen, besluit de Noorse fiscus in de regel meestal eenzijdig dat het andere land mag heffen, als dat een ontwikkelingsland is. Door van heffing af te zien, biedt Oslo de ruimte voor Nicaragua om wel een aanslag op te leggen en is het rijke Noorwegen solidair met het armere Nicaragua. We zouden dit als een soort ontwikkelingshulp kunnen zien. Daarnaast heeft Nederland deelnemingsvrijstelling, waardoor het mogelijk is om belasting van de ene groepsmaatschappij naar de andere over te boeken. 

In dit geval zal het teakhoutbos statutair in Nederland gevestigd worden, zodat er gebruik gemaakt kan worden van deelnemingsvrijstelling. De fiscaal adviseur verzoekt de fiscus in Nicaragua om niet te heffen, gebruik makend van een wet die buitenlands kapitaal moet aantrekken. Vervolgens kijkt de adviseur de Noorse fiscus lief aan en wijst hij erop dat Nicaragua arm is: zodoende zal ook Noorwegen geen aanslag sturen. Dankzij de Nederlandse deelnemingsvrijstelling is ook de belasting in Nederland nul en zodoende hoeft de Noorse investeerder praktisch niets af te dragen, in geen van de genoemde drie landen. De adviseur wordt bedankt voor zijn diensten en stuurt een mooie factuur. In Nederland betaalt hij belasting over zijn inkomen (hij wel) en zo is iedereen blij.

Wat is er mis met de tirade van Dolf Jansen? Ten eerste noemt hij dat ontwikkelingslanden € 100 miljard mislopen. We hebben geen idee waar dat bedrag vandaan komt, dus we geloven OXFAM Novib hierin. Het is wel een beetje weinig, want uit onderzoek van de VN blijkt dat multinationals het zevenvoudige overmaken aan belastingen die ze wel gewoon netjes afdragen, dus zonder dat ze allerlei grapjes uithalen (zoals hierboven). Daarnaast is het niet zo dat grote bedrijven nooit een blauwe brief op de deurmat krijgen. Hij komt wel, maar door slimme constructies is het bedrag van de aanslag verwaarloosbaar.

Sluiproute
Dat komt daar gaten in regelgeving, en daar zijn toch echt overheden voor verantwoordelijk. De Noorse fiscus zou in dit voorbeeld moeten onderzoek of de vrijstelling van belasting niet om de verkeerde redenen wordt verleend; met andere woorden, er moet even naar Nicaragua gebeld worden: als wij niet heffen, doen jullie het dan wel? Zolang overheden eenzijdig allerlei regels instellen, zullen er gaten te vinden zijn waar handige jongens via sluiproutes rijk van worden. De fiscaal adviseur verschilt hierin niet van de huizenmakelaar, de aandelenhandelaar, de visboer of de stofzuigerzakverkoper. Gaatje zoeken, factuurtje sturen, zo werkt Nederland handelsland. 

Dat is legaal, aangezien overheden die regels instellen. Bovendien is dit een taak van de wetgever, niet voor een cabaretier. Boos worden lucht soms op, maar in deze helpt het zo verdomd weinig. Zo vraagt OXFAM Novib om € 3 te doneren. Alle 'aangiftes' die via deze campagne binnenkomen, zullen aan de Tweede Kamer worden aangeboden. Het genoemde voorbeeld leert helaas dat het probleem een stukje complexer is. De woede wordt op de verkeerde partij gericht en daar zullen de echte hulpbehoevenden maar weinig mee opschieten.