De F35 (JSF) wordt een vliegende Fyra, het einde van een inzetbaar Nederlands leger

Volgens onze MinDef is het een feestje, de eerste 'Joint Strike Fighter' (JSF) in Nederland. Vijftien jaar te laat, maar goed. De meeste nieuwsberichten over de JSF zijn positief, maar wie tussen de regels door leest ziet een probleem opdoemen. Door de kostenoverschrijdingen zijn ze per stuk zo duur dat we er veel te weinig van zullen krijgen. Binnen afzienbare tijd hebben we geen operationeel inzetbare luchtmacht meer. Of überhaupt een leger. Aftellen voor een parlementaire enquête dus, wij gokken op zo'n twee duizend dagen. 

JSF in NL #F35 pic.twitter.com/hFAmdUOoD0

— Jeanine Hennis (@JeanineHennis) May 23, 2016

De ontwerper van de f16 legt in dit filmpje haarfijn uit wat er mis is met het nieuwe toestel, de JSF of f35. Het is voor zo veel taken tegelijk gebouwd (daarom de term 'joint') dat het nergens echt goed in is. Het idee is dat we goedkoper uit zijn als we een toestel hebben dat meerdere taken kan vervullen, zodat we minder verschillende soorten vliegtuigen hoeven te kopen. De JSF is bijvoorbeeld geschikt om ergens van grote hoogte bommen op te gooien, een bommenwerper dus. De FSF moet ook een luchtgevecht aan kunnen gaan, waardoor het 'stealth' is. Het apparaat heeft speciale verf die het voor radar veel minder opvallend maakt. Ook zitten de raketten en bommen in een interne opslagplek, zodat ook die niet op radar zichtbaar zijn. 

De opslagplek (hier is die opengeklapt) heeft ophangpunten voor slechts twee bommen of raketten. De f16 heeft elf ophangpunten. Om dezelfde hoeveelbeid bommen te gooien, moet de JSF dus zes keer zo veel vluchten uitvoeren, met alle risico's van dien. Het is wel mogelijk om bommen onder de vleugels van de JSF te hangen maar dan is het voordeel van 'stealth' weer weg, want bommen en raketten zijn dat niet. Dan hadden we net zo goed een toestel voor de helft van de prijs kunnen kopen. Met ophangpunten onder de vleugel kan een JSF acht wapens per keer meevoeren, tegenover elf voor een f16. Die is ook sneller en wendbaarder. De JSF is - op het 'stealth' aspect na - een achteruitgang. 

Verder heeft Defensie aangegeven dat de JSF ingezet kan worden voor 'close air support' (CAS). Als Nederlandse soldaten in bijvoorbeeld Mali onder de voet gelopen dreigen te worden, kunnen ze om luchtsteun vragen. Een JSF blijft dan in de buurt van de grondtroepen en bombardeert of beschiet vijanden die de soldaten op de grond aanwijzen. Helaas moet een JSF dan laag vliegen. Als een kogel uit een Kalashnikov van € 400 (prijzen in Amsterdam-West) dan de speciale verf beschadigt - en zoiets gaat een keer gebeuren - dan is het toestel niet meer stealth en kan het apparaat van € 108 miljoen (als het daarbij blijft) weer terug naar de fabriek. Dat is kort en goed de inhoud van het filmpje.

Pang pang
Door de kostenoverschrijdingen hebben we het bestelde aantal teruggebracht van 80 naar 37. Waarschijnlijk durven we hem nooit in te zetten voor CAS. Als er eentje neerstort, waar we op kunnen wachten, dan zijn we drie procent van de luchtmacht kwijt. Verder is het toestel nogal duur in het onderhoud waardoor piloten vooral in een simulator moeten trainen. Uiteindelijk krijgen we dus een piepkleine luchtmacht, met piloten die veel te weinig trainen, om een toestel te kunnen hebben dat het in een luchtgevecht tegen een veel goedkoper Russisch toestel verliest. Beter houden we de JSF dan aan de grond. De motor van een JSF maakt ook meer dan twintig keer zoveel geluid als een f16. Het is dus wachten op NIMBY's die het toestel aan de ketting gaan laten leggen. 

'Belevingsvluchten' #JSF #F35 rond Leeuwarden dag opgeschoven ivm weer, naar do. dus. Hier wat beleving van gisteren pic.twitter.com/9hUy86LjhB

— Robert Jan Speerstra (@RJSpeerstra) May 24, 2016

Het overambitieuze project maakt het ook veel te duur, zodat we op ander materieel moeten bezuinigen. Zo heeft het Nederlandse tankleger geen tanks en moeten soldaten 'pang pang' roepen tijdens oefeningen. De totale uitgaven van onze overheid zijn in tien jaar tijd verdubbeld, die voor defensie gehalveerd

'Militair moet zelf pang-pang roepen' http://t.co/o8Frkm0cvU Heerlijk zo'n bericht!

— Alexander Pechtold (@APechtold) August 1, 2015

Sunk cost
Defensie ziet dit zelf ook zo, getuige twee opmerkelijke berichten, allebei in De Telegraaf. Eigenlijk hoopt men op meer dan 37 toestellen, want dat is toch wel een beetje weinig. Daarnaast wil Defensie Italiaanse toestellen aanschaffen voor trainingsdoeleinden. Dat is opmerkelijk, want nu beschikken we alleen over goedkope propellorvliegtuigjes. Daarin leren piloten de beginselen van het vliegen. Daarna gaan ze naar Arizona, waar tien f16's klaarstaan. Het programma voor Nederlandse piloten is eigenlijk hetzelfde als dat voor Amerikaanse: we doen als bondgenoot mee en betalen ervoor. Bij de f35 zal dat hetzelfde zijn. 

Toch wil Nederland zes Italiaanse toestellen van het type M346 kopen. Waarom? Die staat te boek als trainer, maar volgens de fabrikant is deze uitdrukkelijk in staat om gronddoelen uit te schakelen: precies waar we een JSF dus liever niet voor gebruiken. Hiermee geeft onze luchtmacht schoorvoetend toe dat het met 37 JSF's totaal niet voldoende uitgerust is. 

Vijftien jaar of langer te laat, twee keer te duur, twintig keer zo lawaaierig als de voorganger, en half zo veeltoestellen als gedacht. Beter stoppen we direct met dit rampproject, want alle energie die we erin hebben gestoken is toch 'water onder de brug'. Bij beslissingen als stoppen of doorgaan is het beter om gemaakte kosten te negeren, deze zijn 'sunk' en kunnen niet worden teruggedraaid. Helaas werkt dat in de politiek niet zo, want daar zijn sunk costs verworden tot 'politiek kapitaal'. Ergo, iemand moet teogeven dat de JSF een blunder was. En dat gaat niet gebeuren. Totdat de wal het schip keert.