'Ombuigingslijst': in 2017 zijn leger, politie, student én familiebedrijf de klos (1)

De 'ombuigingslijst' van Financiën die uitlekte naar De Volkskrant bevat verstrekkende bezuinigingsmaatregelen. Welke er genomen worden, dat weten we nog niet: dat hangt af van de mate waarin politieke partijen ze overnemen in hun verkiezingsprogramma's, alsmede de uitkomst van die verkiezingen zelf natuurlijk. De complete lijst met 'ombuigingen' (een eufemisme van 'bezuinigingen') behelst een verlaging van de uitgaven van het Rijk met € 50 miljard. De politieman, de soldaat, de student en de ondernemer lijken het meest de klos te zijn. Maar wie hulp van Belastingtelefoon nodig heeft, moet straks wellicht € 2 extra per belletje betalen. De lijst ligt al een paar dagen op straat, het kostte ons even om hem door te spitten. 

Levend document
Een ombuigingslijst is een rijtje met suggesties waarop bezuinigd kan worden. Het Ministerie van Financiën stuurt het in het jaar voor de verkiezingen - ongevraagd - naar de wetenschappelijke bureau's van de politieke partijen, zodat die er een verkiezingsprogramma omheen kunnen bouwen. Dus stel dat Groenlinks de Landmacht wil afschaffen, dan heeft dat een financieel voordeel. De jaarlijkse kosten vallen weg, we kunnen het materieel verkopen maar we zijn wel een bak met geld kwijt aan ontslagvergoedingen. Het saldo is echter positief en dat kan Groenlinks dan uitgeven aan windmolens en zo is het verkiezingsprogramma van de partij financieel sluitend. MinFin omschrijft het zo:

Dit document bevat een opsomming van maatregelen die genomen kunnen worden om besparingen op de overheidsuitgaven te realiseren. De lijst is nooit af, het is een levend document waarin regelmatig nieuwe ramingen worden verwerkt of nieuwe maatregelen worden opgenomen.

Dat woordje 'kunnen' is villein. MinFin zegt dat we een zekere bezuinigingsmaatregel kúnnen nemen, maar niet dat een eventuele latere kamermeerderheid er voor moét zijn. Dat mag de politiek uiteindelijk zelf bepalen. Het is natuurlijk wel zo dat de opties die genoemd worden realistisch zijn. Er staat niet in dat de installaties van Shell bij Pernis genationaliseere moeten worden, of dat we alle dieren in de Oostvaardersplassen gaan afschieten om het vlees te verkopen. De opsomming bevat realistischer opties waar een politicus later maar de verantwoordelijkheid voor moet nemen. Het zijn dus voorstellen die door de Haagse wandelgangen zoemen en met gemak de uitkomst van de verkiezingen kunnen worden. De hele ombuigingslijst kunt u hier downloaden. 

De bezuinigingsvoorstellen kennen een direct en een structureel effect. Laten we punten 1 en 7 als voorbeeld gebruiken. Als we morgen de griffierechten verhogen, dan heeft dat direct een positief effect van € 240 miljoen per jaar en dat blijft zo. Het is wel een keuze die verdedigd moet worden, want het maakt het voor arme gezinnen duurder om de gang naar de rechter te maken. Bezuinigen op detentiecapaciteit gaat minder snel, dat zal vanaf 2021 een voordeel van € 177 miljoen per jaar opleveren maar dit kost wel tijd om dat te realiseren. Een gevangenis kan niet van de ene op de andere worden gesloten. 

Het probleem daarbij is dat het document zich rijk rekent. De opstellers nemen aan dat de criminaliteit met een derde gaat dalen, dus kunnen we een derde van alle agenten (4.500 fte) ontslaan. Dat is lastig te verkopen voor partijen die het credo 'meer blauw op straat' hanteren, maar het is een optie. Om diezelfde reden zijn er ook minder gevangenissen nodig - hopen we, want we weten niet of het dalende aantal jonge mannen zich voort zal zetten. Het is ook goed mogelijk dat die trend anders zal lopen door de vluchtelingencrisis, maar dat is dus compleet onbekend. 

Optimistische prognose
Verder praat het document zichzelf naar de mond. Er wordt ook voorgesteld om gevangenisstraffen van minder dan een maand automatisch om te zetten in een taakstraf. Dan is de delinquent buiten plantsoenen aan het vegen en kan de detentiecapaciteit verder dalen: kassa!. Het document gaat dus uit voor winsten uit bezuinigingen die het zelf voorstelt. 

De lijst noemt expliciet dat de aanwezigheid van jonge mannen de hoofdoorzaak is van criminaliteit (is dat geen 'profiling'?). Een onzekere testosteronbom met geldingsdrang, dat moet wel fout gaan, ongeacht de afkomst. Dankzij vergrijzing in Nederland daalt de hoeveelheid belhamels automatisch. Op dit moment is elk jaarlijks cohort zo'n 100.000 man sterk. 

Met de instroom van asielzoekers kan die verhouding nogal verschuiven. Als we aannemen dat de helft van de nieuwkomers uit mannen bestaat, dan is de huidige instroom van 60.000 per jaar (bron: Vluchtelingenwerk) een slok op een borrel: eigenlijk precies die één derde waarde de ombuigingslijst het over heeft. 

We zeggen niet dat de wijkagent alvast zijn CV op orde moet gaan maken, maar dat er bij Veiligheid en Justitie gesneden gaat worden is wel duidelijk. Daarbij gaan we uit van maatschappelijke ontwikkelingen waarvan we niet weten of die ook echt zo zullen gaan plaatsvinden. Dat is een vervelende neiging van onze politieke klasse: alvast beknibbelen op dienstverlening naar de burger toe, hopende dat het achteraf te rechtvaardigen is. Helaas pakt de realiteit vaak héél anders uit dan de prognose. In het eigen vlees snijden durven de opstellers helaas niet. Nergens wordt het voorstel genoemd om het aantal beleidsmedewerkers en andere raamambtenaren te halveren. Dat zou een interne opstand tot gevolg hebben en dat moeten we niet willen. 

Uit cijfers van de Politie blijkt bijvoorbeeld dat het aantal zeer zware zedendelicten helemaal niet daalt. In Amsterdam stijgt dit cijfer op jaarbasis bijvoorbeeld met 40 procent. De bezuinigingen op Veiligheid en Justitie zijn echter al ingezet, dus het is te verwachten dat we hier na de verkiezingen van 2017 mee doorgaan. In welke mate, dat weten we volgend jaar. Verder bevat het document opvallende aanbevelingen met betrekking tot defensie, de student en de ondernemer.  

PS: de foto van de afwassende cops op de voorpagina is eind vorige jaar in Eindhoven genomen: deze twee komen op een melding van een onwel geworden vrouw af. Ze wordt door de ambulance naar het ziekenhuis gebracht, waarna de twee achterblijven om op de vijf kinderen te passen en het onbijt verzorgen.