Ondanks stijgende criminaliteit en dreiging terrorisme worden leger en politie wegbezuinigd

Bij deze voegen we twee draadjes bij elkaar. Ten eerste deze reeks over de vermeende daling van de criminaliteit: bovendien vindt u hier de reeks over de bezuinigingsvoorstellen van volgend jaar, want er komen weer verkiezingen aan. In de zogeheten ombuiglijst, die de voorstellen bevat waar politieke partijen uit kunnen shoppen, worden vooral veiligheid en justitie te grazen genomen. Waarom? Omdat Nederland vergrijst, krijgen we steeds minder jonge mannen en omdat dat de grootste amokmakers zijn daalt de criminaliteit automatisch

Het aantal nieuwe 18-jarigen daalt elk jaar namelijk met twee procent. Volgens de theorie van onze beleidsmakers zouden twee willekeurige soorten misdrijven - we noemen seksueel geweld en openbare orde - met diezelfde snelheid moeten dalen, de gele lijn. De verandering ('d') van deze typen delicten laat iets opmerkelijks zien. In sommige jaren is de mutatie inderdaad gelijk aan de gele lijn. Alleen zijn er soms enorme dalingen, zoals in 2010, die zich niet herhalen. Hoe is dat te verklaren?

Oplossingspercentage
Laat 2010 nu net het jaar zijn waarin de bezuinigigen van 2009 hun uitwerking hadden, dus de kans is groot dat er evenveel misdaad is als in het jaar ervoor maar dat het simpelweg niet wordt opgemerkt. Rond 2003 zien we een opmerkelijke stijging van vijftien procent van de genoemde delicten die ook totaal niet te verklaren uit de genoemde demografische ontwikkelingen. Alle reden dus om verder te zoeken.

Intussen is de perceptie onder journalisten juist dat de criminaliteit daalt, op basis van cijfers van het CBS. Die daling wordt door de bevolking geïnterpreteerd als een daadwerkelijke afname. 

Tegelijkertijd zijn er indicaties dat de criminaliteit juist stijgt, zoals uit de abnormaal harde toename van seksueel geweld in Amsterdam, met niet minder dan veertig procent op jaarbasis over 2015.  

Wat is de verklaring voor deze discrepantie? Zoals we de vorige keer zagen, wordt criminaliteit gemeten aan de hand van het aantal veroordelingen. Zo ontstaat de bijzondere situatie dat een verminderde opsporingscapaciteit vanzelf zorgt voor een lagere geregistreerde criminaliteit. Hoewel burgers evenveel last hebben van criminaliteit (of juist meer) geeft het CBS juist een tegenovergesteld beeld, namelijk dat op basis van het aantal veroordelingen. Dat is een onterechte maatstaf. 

Dierenmishandeling
Dat getal wordt namelijk ook beïnvloed door het oplossingspercentage. Dus eerst moet een jongeman bestaan, dan moet hij toegeven aan zijn neiging om crimineel te zijn, vervolgens moet er een aangifte worden opgenomen, daarna moet er een succesvolle opsporing volgen die ook nog eens resulteert in een veroordeling. Pas dan begint de teller bij het CBS te lopen. In een kansmodel moeten we al deze factoren met elkaar vermenigvuldigen dus het oplossingspercentage kan in zijn eentje de uitkomst compleet verstoren. 

Het CBS heeft een lijst gepubliceerd met oplossingspercentages per delict. Dit is slechts een selectie, maar het beeld is duidelijk: het oplossingspercentage verschilt enorm per delict. Er zijn vormen van criminaliteit waarbij het oplossings (per definitie) op honderd procent ligt. Als u een rijontzegging heeft maar in een politiefuik rijdt, dan is de kans op veroordeling nadat de agent proces verbaal heeft opgemaakt precies honderd procent. Aangifte staat gelijk aan oplossing, net als bij de 65 keer dat een ongewenste vreemdeling vorig jaar per ongeluk tegen de lamp loopt.

Maar het oplossingspercentage zegt niets over het aantal mensen met rijontzegging dat de wet overtreedt: eigenlijk weten we het niet. Bij andere misdrijven, zoals wegrijden na een ongeluk, wordt slechts een op de twintig overtreders veroordeeld. Het is dus goed denkbaar dat er twintig maal zo vaak met rijontzegging wordt gereden als de cijfers van het CBS suggereren, of dat het aantal ongewenste vreemdelingen veel hoger is dan de 65 die vorig jaar werden gearresteerd en uitgezet. De aard van het misdrijf heeft dus een aanzienlijke invloed op de kans op oplossing. Betreft het een slachtoffer (en getuige) dat geen mens is (dierenmishandeling dus) dan is de kans op oplossing letterlijk nihil.

Te succesvol
Bij oplossingspercentages die zo verschillen is het eigenlijk statische waanzin om de hoeveelheid criminaliteit te meten aan het aantal veroordelingen. Toch gebeurt dat. Sommige experts nemen aan dat de criminaliteit inderdaad daalt en zoeken dan een verklaring, waar ze kennelijk zelf mee worstelen. Zo noemt een victimoloog in De Volkskrant dat jongeren veel meer achter de computer zitten dan in de jaren '90 waardoor ze kennelijk minder delicten plegen. 

De redenering van het CBS en daarmee politieke beleidsmakers dat Nederland veiliger wordt en een forse reductie in de investeringen in leger en politie te rechtvaardigen is, zou wel eens heel verkeerd kunnen uitpakken. Een afgestoten of wegbezuinigde eenheid, zoals het Amsterdamse zakkenrollersteam, dat veel te succesvol was in het oppakken van verdachten en daarmee de mooie statistieken verstierde, of de tank-squadrons van de Koninklijke Landmacht, is niet zo snel weer opgebouwd als afgebroken.