ING gaat straks duizenden mensen ontslaan: boeien, maar waarom doen ze dat?

Het traditionele bankieren is ten einde, als in: er zijn bijna geen argeloze vinexbewoners meer die nog straffeloos volgepropt kunnen worden met consumptief krediet. Het huidige kapitalistische model, dat uitgaat van oneindige groei heeft zijn langste tijd duidelijk gehad. Tenminste, voor ouderwetse grootbanken als ING dan. 

Wat was het verdienmodel van de oranje bank eigenlijk? In de database van SEC kunnen we de cijfers tot 1999 terugvinden. De verzekeringsinkomsten laten we weg, omdat deze met de nationalisering van verzekeraar NN hun vergelijkende waarde hebben verloren. Rente-inkomsten is gelijk aan de ontvangen rente, netto rente-inkomsten zijn gelijk aan het eerdere cijfer minus betaalde rente en zaken als personeelskosten. Helemaal onderaan de streep bij een bank zien we de nettowinst, waar ook kosten van afschrijvingen of boetes in zijn verwerkt. 

Rente-inkomsten en nettowinst in miljarden (SEC Edgar 20-F forms van ING)

ING is er eind jaren '90 gewend aan geraakt om bijzonder hard te groeien. Dat zien we al aan deze afbeelding uit het jaarverslag van 2006.

In een paar jaar verdubbelde de bank de bank in omvang, maar dat gold niet voor de (Nederlandse) economie als geheel of het marktaandeel, met of zonder acquisities. Hoe kan ING dan toch zo hard groeien?

Index Nederlandse huizenprijzen (Bank of International Settlements)

Praktisch gezien werd de bestaande hoeveelheid klanten volgestopt met extra consumptief krediet of verzekeringen, een belangrijke reden waarom ING eerder zo graag met een verzekeraar wilde fuseren ('cross-selling'). In de goede jaren gingen de huizenprijzen bijvoorbeeld letterlijk door het dak en leefden we in de illusie van rijkdom, waarna ING bij alle extra hypotheken nog een leuke overbodige levensverzekering kocht. Wat we niet doorhadden is dat dezelfde beperkte groep huizen (en werkende inwoners) met steeds meer krediet werd opgezadeld. Op een gegeven moment is het klaar.

Huishoudelijke schuld als percentage van het inkomen (OECD)

Samen met Denemarken staat Nederland inmiddels aan de top van landen, gemeten naar huishoudelijke schuld als percentage van de economie. Het gevaar van het waarderen van vastgoed naar marktwaarde gecombineerd met excessieve kredietverlening is dat het simpelweg van eigenaar doen veranderen de waardes van vastgoed al kan opstuwen, omdat de laatste transactiewaarde leidend is. Dat is waar de illusie van immer stijgende huizenprijzen vandaan komt. Huizen worden niet meer waard, omdat de laatste in een reeks speculatieve transacties met geleend geld bereid is nóg meer risico te nemen. 

Er werd dus geen waarde toegevoegd, nee, hetzelfde onderpand werd met steeds meer krediet verzwaard. Zo onstond het waanidee dat de bank oneindig hard zou kunnen groeien, wat ruimte bood voor matige bestuurders, weinig kritische klonen van elkaar, die gratis rijk werden door simpelweg veel risico te lopen. ING kende proportioneel veel Belgische elitaire types die van bankieren niet zoveel snapten, maar door de stijgende koers van het aandeel (dat door andere banken ook werd gekocht, gedeeltelijk op krediet) ging het met iedereen goed en was het niet nodig om kritisch te zijn. Sommige van deze topbankiers zagen hun salaris in een paar jaar verdubbelen, net als de omvang van de bank.

Rond de eeuwwisseling maakt de euro dit effect nog erger, omdat ook Zuid-Europese consumenten met krediet overspoeld konden worden. Daar kochten ze vervolgens Duitse Mercedessen van zodat ook in Noord-Europa de werkloosheid daalt en iedereen is blij. De bankier krijgt misschien wel een beetje veel bonus, maar op korte termijn was er geen zichtbare schade dus who cares

Buitenlandse schulden als percentage van de economie, in procenten (Eurostat)

Met de komst van de kredietcrisis is dat feest over. Op oude leningen moet nu worden afgeboekt en omdat heel Europa al teveel schuld heeft, is er geen ruimte om nog meer leningen te creëren. De inkomsten van de bank nemen af en omdat er onzekerheid is over de inbaarhoud van de bestaande schuldenberg, moeten er steeds meer voorzieningen worden getroffen. 

De conclusie is: ING gaat nooit meer het productievolume van het midden van het vorige decennium halen. Daarom zijn banken recentelijk ook geobsedeerd door 'fintech' en proberen ze het bestaande netwerk van 'adviseurs' (of verkopers) in de regiokantoren af te slanken, omdat deze niet meer winstgevend zijn. Als de 80-jarige buurvrouw van de account manager van ING al vijf koopsompolissen, drie hypotheken en een doorlopende reisverzekering heeft dan is het wel even mooi geweest. Dat ING en de andere banken nu zo groot zijn, betekent niet dat daarmee hun bestaansrecht gewaarborgd is. 

Een organisatie die enorm groot is geworden door zich extreem in een bepaalde richting te specialiseren, kan zich per definitie niet aanpassen aan de nieuwe tijd en zal ooit uitsterven. Bij Deutsche Bank is hetzelfde aan de hand, maar dan in veel ernstiger en dringender mate. Het laatste wat een overheid dan moet doen is zulke banken proberen te redden met belastinggeld, hoe groot de verleiding ook is. Dat is net zoiets als dinosaurussen terugklonen in de huidige wereld. Klinkt leuk, maar het beest heeft zijn tijd gehad. Redden gaat tegen de wetten van de evolutie in en levert uiteindelijk meer rommel op dan iets anders. 

Maar net als dinosaurussen worden banken gigantisch groot voor ze uitsterven. Daarom is dat laatste ook voor de omgeving niet zo'n fijn proces. Maar onherroepelijk is het wel.