Beste regering, als u CETA/TTIP tekent dan beginnen we binnen een minuut met een nieuwe referendumcampagne

Zodra het handelsverdrag met Canada (en/of de VS) wordt getekend, starten we de procedure voor een nieuw referendum over het verdrag: dat u het weet. Deze dame kan maar beter op haar schreden terugkeren. 

In hemelsnaam, waarom? Wat is er mis met CETA, waarom kunnen we geen vrijhandelsverdrag tekenen met de Canadeze vrienden?

Met Canadezen is niks mis, integendeel. Alleen hebben de Canadezen een vrijhandelsverdrag met de VS, genaamd NAFTA. Als wij een vrijhandelsverdrag met Canada hebben en Canada met de VS, dan hebben de VS en de EU ook een vrijhandelsverdrag. Daar loopt al een procedure voor, genaamd TTIP. Dat is nogal omstreden. Via CETA krijgen we TTIP dus via de achterdeur binnen.

Maar wat is er dan mis met TTIP, wat ook slechts een vrijhandelsverdag is?

Dat zijn twee problemen. Een vrijhandelsverdrag is niet altijd zo mooi als het klinkt. Belangrijker is dat TTIP meer doet. Om handel te faciliteren, is het nodig dat landen afspraken maken over standaarden. Als een fietshelmpje door het Nederlandse TNO als veilig wordt beschouwd, weet een Amerikaanse douanier dan wel wat TNO is? Als dat niet zo is, dan kan de Nederlandse maker van een hempje zijn spullen niet in de VS kwijt. Dat is schadelijk voor de economie. 

Daarom maakt Nederland (via de EU) afspraken over het meten van de kwaliteit van producten. In 2004 sloten de EU en de VS een verdrag over standaarden in de maritieme industrie. Het gaat er daarbij niet om dat de ene standaard beter is dan de andere, maar dat er in ieder geval op dezelfde manier gemeten wordt. Met TTIP en CETA doen we dat bij alle producten: van geitenkaas tot autoruit, alles wordt op een manier gemeten die voor de partner begrijpelijk is en dat maakt handel makkelijker.

Nou weet ik nog steeds niet wat daar mis mee is.

TTIP en CETA zijn een paard van Troje. Met name het Amerikaanse bedrijfsleven wil graag dat er een forum komt voor alternatieve rechtspraak genaamd ISDS, zodat een Amerikaans bedrijf niet langer naar een Europese rechter hoeft als deze met een Europees land een probleem heeft. Verder willen Amerikanen graag naar Europa exporteren zonder handelsbelemmeringen (een duidelijk aspect van een vrijhandelsverdrag) terwijl ze zich niet aan milieustandaarden hoeven te houden die wel voor Europeanen gelden. 

ISDS, wat is dat nu weer?

Investor-state dispute settlement. Stel dat het Ministerie van Volksgezondheid (VWS) van Nederland waarschuwingen op pakjes sigaretten zet en dat die ook nog eens werken. De tabaksfabrikant zal dan omzet missen. Als die VWS voor de schade wil aanklagen, dan zal dit bij de Nederlandse rechter moeten: het is een Nederlandse wet, een Nederlandse partij die schade toebrengt (VWS) en de handeling vindt op Nederlands grondgebied plaats. De tabaksfabrikant is bang het te verliezen en wil daarom een systeem dat buiten het bestaande recht omgaat. Er komt dus recht voor gewone mensen, en voor grote bedrijven. 

Hoe gaat dat ISDS in zijn werk?

De Amerikanen willen graag dat in dit voorbeeld de tabaksfabrikant en VWS elk een advocaat benoemen, die weer een derde advocaat benoemen. Vervolgens gaan ze met zijn drieën in conclaaf over de boete die VWS moet betalen, waar VWS niet tegen in beroep kan. Uit soortgelijke situaties in Roemenië blijkt dat een land dat het beste voor de eigen volksgezondheid wil, zomaar miljarden moet ophoesten die het niet heeft. Verder is de zitting gesloten voor het publiek. Deze vorm ging de EU wat ver, maar wat er voor in de plaats komt is nog niet duidelijk. Het lijkt ons beter om wel een handelsverdrag te tekenen, maar de discussie over hoe onze rechtspraak moet functioneren intern te voeren. 

Hoe is het mogelijk dat een regering een handelsverdrag tekent die de Hoge Raad ontslaat als hoogste rechtscollege?

Dat doet inderdaad aan als een juridische staatsgreep. In 2005 hield Nederland het referendum over de Europese grondwet. Die werd verworpen. In de verworpen tekst stond een voorstel om de EU de macht te geven om 'alternatieve methoden' voor rechtsspraak te ontwikkelen, zoals ISDS. Ondanks het overweldigende 'nee' besloot de regering destijds het verdrag toch in te laten gaan. De desbetreffende bepaling in het verdrag staat in artikel 65 lid g.

Waarom is dit zo belangrijk?

Als u een handelsovereenkomst sluit, dan is het niet de bedoeling dat daarmee het complete juridische systeem op zijn kop wordt gezet. Technische barrières voor handel wegnemen is inderdaad prettig voor het bedrijfsleven, maar als en passant de Hoge Raad wordt gepasseerd dan hebben we met veel meer te maken dan een handelsverdrag. Het is dus prima mogelijk om een verdrag te sluiten waarmee we handel faciliteren maar we ons eigen juridische systeem met rust laten. En als er 'alternatieve rechtsspraak' komt, dan weten we niet waar dat eindigt. Wat gaat er nog meer op de schop? Tot slot bestaat het gevaar dat landen bang zijn om wetten aan te nemen, aangezien dat tot een zaak zou kunnen leiden. VWS in het vorige voorbeeld moet zich met onze volksgezondheid bezig houden en meer niet. 

Hoe zit dat met die handelsbelemmeringen wegnemen, dat is toch alleen maar goed?

Dat hangt er maar vanaf. Er zijn twee situaties. Bij een comparatief voordeel is vrijhandel goed, omdat een product daar wordt gemaakt waar de omstandigheden optimaal zijn. Zo hebben aubergines zonlicht en warmte nodig. We kunnen aubergines in Siberië telen, door met heel veel moeite Turkse omstandigheden na te bootsen. Dan is het makkelijker ze direct uit Turkije te importeren. In de regel wordt iedereen daar beter van. 

Wanneer is vrijhandel niet beter?

Als het een race to the bottom inluidt. Zo wordt varkensvlees op dit moment in de VS goedkoper geproduceerd dan in Nederland, terwijl technieken worden uitgewisseld en de landen op dezelde breedtegraad liggen. Het gaat hier niet om een comparatief voordeel, maar om een verschil met betrekking tot regelgeving. In de VS zijn landbouwpraktijken toegestaan die Nederland verboden heeft, terwijl ze wel goedkoop waren. Denk daarbij aan arbeidsomstandigheden, dierenwelzijn, milieu en fiscaliteit. Deze discussie lijkt als twee druppels op die bij Oekraïne overigens

Dit is vaag. Heeft u een concreet voorbeeld?

Ja. In de VS is het bijvoorbeeld toegestaan om varkens in kisten te houden, waarbij ze hun hele leven op spijlen leven. De uitwerpselen zakken daarbij door de grond en worden opgevangen in een open meer. Deze methode is zeer kosteneffectief maar dieronvriendelijk en milieutechnisch bepaald niet optimaal. Daarom is dit voor Nederlandse boeren verboden. Een vleesvarken dat nu uit de VS wordt ingevoerd, krijgt daarom met een importheffing te maken van  53,70 per kilo, minstens. Voor dat geld kan de Nederlandse boer dus zorg dragen voor het milieu en het leven van het beest nog een beetje aangenaam maken. 

Maar vrijhandel zorgt toch juist voor meer banen?

In dit geval niet. Als een Nederlandse medewerker van een boerenbedrijf dat varkens niet mag martelen zijn baan verliest omdat die business naar de VS verplaatst, dan is het netto-effect op de werkgelegenheid nihil. Deze verdragen zijn dus niet goed voor de werkgelegenheid. Uit onderzoek in opdracht van de EU blijkt dat ook. Het effect is onmeetbaar klein, over het geheel. Maar op locale industrie kan het door het effect van het verplaatsen van de banen juist een gigantische negatieve impacht hebben, vooral in gebieden waar veel regelgeving is: zoals Nederland. 

Maar goed, dan maken we met de VS tenminste een vuist tegen bijvoorbeeld China!

U houdt van ironie. De eigenaar van deze varkensfabriek zit op de Cayman Islands en wordt bestuurd door een Chinese investeerder, met wat Amerikaanse vrienden zoals Goldman Sachs. Het enige voordeel zit in de hogere winstmarge, die gerealiseerd wordt door productie tegen lagere milieustandaarden. 

Goed. U heeft me. Maar ik heb die petitie al getekend dus ik heb mijn steentje bijgedragen.

Was het maar zo makkelijk. De procedure is dat een referendum pas gehouden kan worden, als de desbetreffende wet door de Kamer is. Bij de petitie was dat niet het geval, want deze had betrekking op een wet die nog niet aangenomen is. Deze actie is dus niet rechtsgeldig. Het is zaak om te wachten totdat er een wet voor CETA of TTIP is aangenomen, pas dan is deze referendabel en begint de teller opnieuw te lopen. Mensen die deze petitie hebben getekend zullen het belang begrijpen en zijn naar alle waarschijnlijkheid bereid om ook bij de aanvraag via de Referendumwet een krabbel te zetten. Het gaat daarbij om bijna 200.000 mensen die Meer Democratie heeft georganiseerd (nota bene, onderaan de pagina kunt u zich daar melden). Dus dat referendum gaat er waarschijnlijk komen. Daarom is het voor de regering wijsheid om daarop te anticiperen en niet alvast verdragen stiekem voorlopig in werking te laten zijn, dat geeft alleen maar irritatie. Geen wet uitvoeren waarvan de ratificatie nog niet rond is. 

Drie maal raden. Zodra die wet is aangenomen, gaan jullie binnen een minuut de procedure voor een nieuw referendum in werking zetten. 

You bet.

Wie doen hieraan mee? 

De mensen van Geenpeil die de tool hebben gemaakt waarmee er digitaal gestemd kan worden, stellen deze gratis ter beschikking aan de Kiescommissie. Zo kan deze zelf toezicht houden op de gang van zaken en is er een neutraal platform waar mensen hun handtekening achter kunnen laten. Als de Kiescommissie zich daar niet in wil mengen, dan maken we met in ieder geval het Burgercomité EU een nieuwe website (om niet) waar u terecht kunt. Als er 300.000 handtekeningen zijn, dan komt er weer een nieuw referendum. Al met al zal dat nog een jaar duren voordat het zover is. Verder maken veel milieubewegingen zich hier terecht druk over, zoals Greenpeace. Waar de plofkip, de legbatterij en het hormoonvlees in Nederland zijn afgeschaft komen ze met TTIP, CETA en het verdrag met Oekraïne via de achterdeur weer binnen. 

Maar dat zijn allemaal linkse partijen! 925 was toch een beetje libertair?

Ja hoor, maar dat zijn die verdragen juist niet. Ten eerste hoort een hervorming van de interne rechtstaat niet in een handelsverdrag met een externe partij plaats. Dat is een discussie die de politiek met de eigen burger moet voeren, niet met McDonalds. En in elke stad zit al een McDonalds dus het Amerikaanse bedrijfsleven heeft niets te klagen. Verder is het bij echte vrijhandel zo dat deze productie daar laat plaatsvinden waar de omstandigheden het beste zijn, zoals de klassieke liberaal Ricardo al schreef.

Dat is het idee van marktwerking, niet dat regelgeving vermeden kan worden. Dus ofwel de VS nemen onze milieunormen over, ofwel er is geen sprake van vrijhandel. Het eerste is natuurlijk niet waarschijnlijk. Daarom is het beter om niet te gretig te zijn met het tekenen van een 'vrijhandelsverdrag'. Eerlijk ondernemerschap stimuleren komt juist neer op het faciliteren van een eerlijk speelveld, dit is precies het omgekeerde. 

Is het niet belachelijk dat een enkele lidstaat dit met een referendum gaat blokkeren voor de hele EU?

Nee, natuurlijk niet. Ten eerste heeft de EU geen democratisch mandaat om dit namens Nederland te tekenen. Vooral het juridische aspect van ISDS is juist verworpen bij het referendum van 2005, met fikse meerderheid. Dat een volksraadpleging eenmaal wordt genegeerd, betekent niet dat datzelfde volk zijn stem nooit meer mag laten horen. Nederlanders hebben zich in grote meerderheid uitgesproken tegen het verdrag van Lissabon. Bovendien is er op Europees verband een veto voor dit soort zaken. Een veto dat een regering niet durft te gebruiken is geen echt veto. Tot slot valt niet in te zien waarom dergelijke ingrijpende verdragen op geen enkele manier met de bevolking overlegd worden. Wat is er mis met een handelsverdrag waarbij we alle technische barrières voor handel inderdaad weghalen, maar de rechtstaat zelf regelen en niet met onze handelspartner bespreken?