PvdA wil extra belasting voor banken: liever niet!

Een hedendaagse Kop-van-Jut, meer is de bankier niet in 2016. Dat is soms terecht en soms ook niet. Terecht, want het waren bankiers die van Nederland een casino in de polder hebben gemaakt, met exploderende huizenprijzen op extreem risicovol krediet: de harde cijfers zijn huiveringwekkend. Banken vormen verder een kartel tegen de burger, door een onbedoeld gebrek aan concurrentie. Nog een gevolg van dat verschijnsel is dat de bankmedewerker nu een halve ambtenaar is. Een gemiddeld bankkantoor alwaar men een simpel rekeningetje wil openen ziet er tegenwoording niet veel beter uit dan een stadsdeelkantoor vol gemeenteambtenaren. Aan de andere kant is het voor politici nu wel erg makkelijk schieten: leg de belastingverhoging bij de bank neer en iedereen zal het best vinden. Toch kan dat averechts werken, beste Heer Nijboer. 

Waarom is het verhogen (of behouden) van de bankenbelasting een slecht idee? Merk op dat het Kamerlid in hetzelfde interview aangeeft het misbruik van faillissementen aan te willen pakken en dat hij niet bang is voor eventuele ongewenste fiscale neveneffecten. Het complete plan komt in het verkiezingsprogramma van de PvdA, daar moeten we we nog heel even op wachten. 

1) Juist verschillen in regelgeving veroorzaken belastingontwijking

Dit is nu typsich zo'n plan dat ongetwijfeld met de beste bedoelingen is opgezet, maar compleet verkeerd kan uitpakken. Het misbruik van fiscale constructies (waarbij men abject weinig belasting betaalt, in ieder geval naar de maatstaven van de solidaire mens) is nu juist mogelijk door het bestaan van allerlei verschillende regeltjes in de EU: het principe van transfer pricing

Daardoor is het mogelijk om de belasting in het ene gebied te verlagen door de kosten naar het gebied met de hoogste belasting te verplaatsen. Juist omdat er internationaal zo'n wirwar aan regels en verschillende tarieven is, bestaat deze mogelijkheid. Een vrij logische oplossing binnen bijvoorbeeld de EU is het gelijktrekken van die regels, zodat shoppen niet meer kan. Een nieuw regeltje voor enkel Nederlandse banken maakt dit probleem niet kleiner, integendeel. 

Het Nederlandse bankwezen doet het trouwens heel netjes in dat opzicht. De vennootschapsbelasting bedraagt 25% met een extra bankenbelasting van 2,3%. ING bijvoorbeeld zou daarom € 1,688 miljard winstbelasting moeten betalen over de jaarlijkse nettowinst. Het echte bedrag wijkt daar met een klein procentje vanaf. ING is dus een bank die zich netjes aan de verplichtingen houdt, iets wat we ook zo zouden kunnen laten. Voor de volledigheid noemen we hieronder de belastingaangifte van Yuri Kosiuk, de grootste kippenboer van Oekraïne en de EU. Voor elke euro die hij aan heffing moet betalen, krijgt hij er drie aan Europees en Oekraïens steungeld. Dat is enkel mogelijk door de complexiteit van het systeem zelf, die dus zo laag mogelijk gehouden moet worden. Liever harmonisatie van regels dan nog meer nieuwe regels. 

2) Het verlagen van de winst na belasting verslechtert de stabiliteit

Nogmaals ING. Net als de branchgenoten heeft de bank een mooi schema met kernwaarden en bedrijfsprocessen. ING heeft het in dat kader over 'value in, value out'. Prachtig. Daarin vinden we twee feiten waar de bank trots op is. Het is fiscaal gezien een eerlijk bedrijf, want de effectieve belastingdruk ('effective tax rate') ligt met 26,5 procent boven het wettelijke percentage in Nederland, dat zagen we al. Logisch ook, want ING is ooit eens door de staat gered en you don't bite the hand that feeds

Verder noemt de bank graag het percentage eigen vermogen, dat vrij hoog is: relatief tenminste, in vergelijking met Deutsche Bank bijvoorbeeld. Nu bijten deze twee elkaar natuurlijk. Hoe hoger de belasting, hoe lager de winst en de mogelijkheid om eigen vermogen op te potten. Het is natuurlijk slim als de overheid de bank dwingt om hogere buffers te hebben. Immers, als er dan een crash komt en de bank moet klappen verwerken, dan heeft die bank meer vlees op de botten. 

Dat slimme plan is ook afkomstig van de PvdA, om specifieker te zijn: van niemand minder dan Henk Nijboer zelf. Het huidige voorstel is dus tegenstrijdig met het vorige verkiezingsprogramma. Dat is daarom kennelijk maar van het web afgehaald

3) Een bank is niet helder af te bakenen, de belastinggrondslag dus ook niet

Wanneer is iets eigenlijk een bank? Is een bank enkel een plek waar men geld spaart en uitleent? Helaas is het begrip 'bank' zo vloeibaar als het maar kan. De antipathie van de gemiddelde burger tegen het bestaande bankwezen zal zich tegen de grote vier richten. Maar er zijn veel meer instellingen die geld ophalen en uitlenen. 

Zelfs Cordaid doet het. Dat lijkt een club voor ontwikkelingshulp te zijn, maar via zogeheten impact investment haalt het eigen vermogen op, verzwaart het dat met debt instruments waarna er rentedragende leningen in opkomende landen worden afgesloten. Soms moet daarop een verlies worden genomen, lezen we in het jaarverslag van een stichting die steeds meer op een bank gaat lijken: inmiddels heeft het zo bijna € 200 miljoen uitstaan in tientallen landen. Is niks mis mee, maar de taken die een bank op zich neemt met meer belasting verzwaren is vragen om een wildgroei van nieuwe financiële initiatieven die niet onder de noemer 'bank' vallen, maar wel hetzelfde doen; tenzij we het normaal vinden dat de banken de belasting direct in rekening brengt bij de consument, die vaak ook aandeelhouder is in de bank. 

Het is misschien een zeer revolutionair idee, maar zullen we het bij dit dossier niet gewoon een keer zo laten als het is?