Zo wordt 't associatieverdrag via achterdeur gewoon ingevoerd: referendum was zinloos (3)

Met elke minuut dat de regering het definitieve besluit over het Oekraïnereferendum uitstelt, wordt dat besluit steeds minder relevant. Daar komt de prikkel vandaan om het uit te stellen, want het lijkt er steeds meer op dat er pas na verkiezingen echt knopen worden doorgehakt en dan is het te laat. Hoe zit dit precies?

In de ministerraad gesproken over het Oekraïne-referendum. We blijven tot het laatste moment naar een oplossing zoeken. pic.twitter.com/V0xt74Dt7Q

— Minister-president (@MinPres) October 28, 2016

Deel een uit deze reeks leest u hier, deel twee is optioneel. Waar er tijdens de referendumcampagne steeds werd benadrukt dat het een simpel handelsverdragje was, nu is kennelijk vooral belangrijk dat we naar het geopolitieke aspect gaan kijken. Zelfs het beleg van Aleppo zou een reden moeten zijn om het handelsverdrag met Oekraïne doorgang te laten vinden. Maar terwijl er erover bakkelijen, wordt er invulling gegeven aan het verdrag is verdere discussie uiteindelijk zinloos.

Douane-unie
Uit het verdrag mogen we opmaken dat we met Oekraïne feitelijk een douane-unie aan het optuigen zijn. Er wordt wel eens over gesproken of het land wel of geen lid wordt van de EU: dat is in beide richtingen niet duidelijk, de douane-unie wel. Bij een dergelijke samenwerking besluiten meerdere landen om de binnengrenzen voor mensen, goederen, diensten en kapitaal op te heffen. De douanes van de landen negeren de binnengrenzen en functioneren als één enkele organisatie, die zich vanzelfsprekend richt op de buitengrenzen van de gezamenlijke unie. Een volgende stap in het integratieproces is een muntunie, wat de EU middels de euro met de meeste landen ook al heeft.

De discussie over of Oekraïne juridisch gezien bij de EU komt is dus niet zo relevant. De oostgrens van Oekraïne wordt dus de oostgrens van alle NAVO-landen op twee na en moet fysiek bewaakt worden, of Nederland het verdrag nu ratificeert of niet. 

In een douane-unie spreken de deelnemende landen af dat goederen zonder douanerechten in alle andere landen verkocht kunnen worden. Wanneer een derde land, bijvoorbeeld Canada of Rusland, een product aan een enkel land in die unie wil verkopen moet het zich voegen naar de regels die alle landen gezamenlijk hebben opgesteld: daarom worden handelsverdragen centraal geregeld, dat is logisch. 

Stel dat een Rus een zijn wodka aan Europa wil verkopen. Berlijn wil de wodka in de schappen van de slijterijen wel verkocht zien, zonder enige belemmering. Rome wil hem toestaan maar dan wel met een belasting van honderd procent erop, omdat de regering het geld kan gebruiken. Parijs daarentegen overweegt de wodka in zijn geheel verbieden, omdat Fransen wijn horen te drinken. Als de Rus slim is verkoopt hij alle wodka aan een Duits dochterbedrijf, die gebruikmakend van de open binnengrenzen de wodka op de zwarte markt verkoopt, wel of geen Franse boycot of Italiaanse belasting. 

Uitbreiding
Een douane-unie met een extra belasting (zoals de Italianen dat in dit voorbeeld willen) werkt dus alleen maar als alle partijen hetzelfde beleid accepteren en extern naleven. Verder is het duidelijk dat een land onmogelijk in twee douane-unies tegelijk kan zitten. Als Oekraïne een apart handelsverdrag met Rusland zou sluiten kan het niet tegelijkertijd met Frankrijk in bed liggen: Oekraïne zou dan een zwarte doorvoerhaven van illegale Russische wodka worden. 

Het associatieverdrag ontneemt Oekraïne dan ook de mogelijkheid om nog langer zelfstandig verdragen met andere landen af te sluiten, omdat het daarmee de landen in de EU beïnvloedt. Een douane-unie is daarom automatisch exclusief. In 2013 onderhandelde Oekraïne tegelijkertijd met Rusland over een handelsovereenkomst, maar Brussel besloot bij monde van de commissaris voor uitbreiding (!) dat die gesprekken afgekapt moesten worden: het land moest kiezen tussen Brussel en Moskou.

Het militaire aspect is ook onvermijdelijk. Als een smokkelaar eenmaal over de buitengrens van de douane-unie is geslopen, wacht hem geen enkele belemmering meer om zijn contrabande in de complete unie af te zetten. Die grens moet daarom door het collectief bewaakt worden. In het geval van Oekraïne is dat een gevoelig aspect, omdat het land een minderheid van miljoenen Russen in het oosten heeft zitten. Als het complete land zo'n verdrag sluit met het Europese collectief, dan moet het die Russen fysiek afscheiden, met hekken en bewakers, van de andere Russen. 

In dit kaartje is donkerblauw het gebied waar Russisch de taal van de meerderheid is. Niet heel ontoevallig is dit ook het gebied waar nu gevochten wordt. 

Bandieten
Omdat Oekraïne geen lid mag worden van de EU maar wel alle standaarden moet overnemen, ontstaat er een vervelende, semi-koloniale situatie voor de Russen in dit gebied. Als ze willen handelen met de Russen aan de andere kant van de grens, worden ze nu geconfronteerd met een fysieke muur die daar eeuwen niet heeft gestaan, maar nu door Brussel is opgetuigd. Verder heeft geen van de Russen een afvaardiging in het Europees parlement waardoor ze ook geen zeggenschap hebben over de eigen handel. De enige manier om aan deze rare situatie een einde te maken is een snel lidmaatschap van  de EU voor Oekraïne. 

De muur die Oekraïne nu op de rode lijn bouwt, bevat prikkeldraad, electronische observatieposten en twee slotgrachten. Daarom heet het ook 'Project Slotgracht Europa'. De premier van Oekraïne noemde specifiek dat als Oekraïne geen muur bouwt tegen 'Russische bandieten', zijn land nooit visumvrij reizen van Brussel zal krijgen. Dat klopt met de analyse hierboven. Het militaire optreden van Oekraïne is dan ook een verlengstuk van het gemeenschappelijke veiligheidsbeleid (GVB) van de EU: dat staat letterlijk in artikelen vier en tien van dit verdrag. 

Bij dat GVB hoort ook dat deelnemende landen samen gevechtsklare troepen onder bevel van Brussel stellen, de zogeheten EU Battle Groups. De genoemde gemilitariseerde grens staat vanuit Moskou gezien op een enkel punt op slechts 400 kilometer afstand: historisch gezien zal dat lastig te verkroppen zijn. In ieder geval vordert de bouw van de muur gestaag. Dus als Nederland over een paar maanden nog wat bezwaren tegen deze muur uit (als reactie op het referendum) dan is dat gewoon irrelevant. De muur staat er dan immers al. 

Omdat we de fysieke grens aan de westkant van Oekraïne hebben weggehaald, krijgen we alle problemen van dat land erbij. Goedkope arbeid, plofkippen, gedwongen prostitutie, wapenhandel en oligarchen: u bedenkt het zo gek nog niet. Door de gebroken relatie met Rusland heeft het land ook nog eens een groeiend handelstekort en ligt het aan het infuus, naast de Grieken. Goed, u kent onze bezwaren

Wij doen een voorspelling. Een echt besluit over het verdrag wordt pas na de verkiezingen genomen. Wie er ook wint, de overwinnaar kan zich altijd achter die verkiezingen schuilen ('wij zijn altijd voor/tegen referenda geweest'). Intussen is het praktisch irrelevant, want er wordt al uitvoering gegeven aan de militaire componenten. De Amerikanen lopen daarbij voorop, met 'boots on the ground'. Een fait accompli dus. Of moeten we zeggen sprava zroblena? Helaas is nu elke kans op een redelijk verdrag dat voor iedereen acceptabel is, verkeken. Dit kan alleen maar escaleren, met dank aan Moskou maar net zo goed Brussel.