Nederland is al bijna het meest herverdelende land ter wereld

Bent u ook zo boos over die oneerlijke verdeling in de wereld? En is dat een overweging om op een partij met de term 'eerlijk delen' in het verkiezingsprogramma te stemmen? Niet doen, het hoeft niet. Zeker in Nederland is het een probleem dat niet bestaat. Er is al veel herverdeling, armoede bestrijden is een verhaal met behoorlijke successen en wie het over de oneerlijke verdeling heeft, maakt vaak geen broodnodig onderscheid tussen inkomen en vermogen. 

De wereld wordt emotioneler. Het debat wordt niet meer op feiten gevoerd, maar op gevoel. Een opiniemaker of politicus komt nu met een pikant statement dat cijfermatig niet te onderbouwen valt, maar dat maakt dan niet meer uit. Dat gerommel is iets dat we op deze site met liefde aanpakken. Daarom, in aanloop naar de verkiezingen, een najaarstopic in tien delen. Gelukszoekers, kapitalisme, herverdelen en racisme: waarom u niet boos hoeft te zijn. Eerst het puntje 'herverdelen'. 

Trump is geen Hitler (proloog)
1) Discriminatie van vrouwen op de loonstrook bestaat niet
2) Nederland is al bijna het meest herverdelende land ter wereld
3) Het snel afschaffen van de hypotheekrenteaftrek is diefstal
4) Geweld tegen minderheden in het westen neemt af
5) De meeste asielzoekers komen voor het geld
6) Niet kapitalisme maar het gebrek eraan is het probleem 
7) De Europese unie beknot vrijheid en vermindert welvaart
8) Banken redden is slecht, laat ze gewoon omvallen
9) Kapitalisme is gebaseerd op menselijke deugden

Emotioneel appèl
Goed. Ongelijkheid, is dat erg, zoals bijvoorbeeld GroenLinks stelt? Waarschijnlijk wel, zeker als het te ver doorschiet. Maar voordat politici hun morele gelijk showen door emotioneel tégen ongelijkheid tekeer te gaan, is het misschien goed om te kijken in welke mate er eigenlijk sprake is van dit verschijnsel, wereldwijd en in de polder. Dit topic is dus niet bedoeld om een standpunt in te nemen. Als het goed is dat GroenLinks (of iemand anders) ongelijkheid (of milieuvervuiling, of racisme, of wat dan ook) wil bestrijden maar het is er niet, dan kan de discussie ook meteen beëindigd worden. 

Daarom eerst een blij feitje.

Nederland is al een zeer egalitair, verdelend land, met relatief weinig ongelijkheid en armoede

Daar kunt u twee dingen mee doen. Ofwel u gelooft het op onze blauwe ogen, ofwel u leest door en probeert de cijfers inhoudelijk te bekritiseren. Wat we het liefst niet meer zien, is dat stemmers zich laten overhalen door een emotioneel appèl, gebaseerd op armoede, zonder zich af te vragen hoe ongelijk Nederland dan eigenlijk wel is. Daarom drie geruststellende feiten, die partijen als GroenLinks nopen een nieuw narratief te formuleren

1) Nederland is een van de meest genivelleerde landen ter wereld

Om die vreselijke ongelijkheid te meten, hebben economen het zogeheten Gini-coëfficiënt ontwikkeld. Daarbij zet men alle inwoners van een land op een rijtje naar rijkste, de rijkste links, de armste rechts. Vervolgens maken we een curve waarbij we meten welk gedeelte van het inkomen, van het totaal, voor rekening komt voor bijvoorbeeld de tiende of de twintigste persoon gemeten naar rijkdom.

Als we bij de twintigste persoon in een bepaald land zijn aangekomen maar hij en zijn negentien voorgangers verdienen al meer dan de helft van al het inkomen van het totaal, dan is er sprake van een zeer oneerlijke verdeling. Als daarentegen iedereen exact hetzelfde verdient, dan is de curve een rechte lijn. Meer over de methode leest u hier. 'Gini' is een coëfficiënt, een breuk of percentage dus, dat hier altijd tussen de nul ('eerlijk') en de één ('oneerlijk') ligt.

De OECD houdt nauwkeurig bij hoe dit getal zich wereldwijd verhoudt. In deze sample bijvoorbeeld zitten alle aangesloten landen plus de vijf landen met de hoogste score van de wereld. De landen met de grootste inkomensverschillen liggen in zuidelijk Afrika, een gevolg van Apartheid. Daar is de Gini-score ongeveer 0,6. Europese landen landen hebben een veel lagere score, landen als de VS en China zitten rond de 0,4. Het toonbeeld van kapitalisme en dat van communisme zitten grappig genoeg op hetzelfde niveau van ongelijkheid. Noorwegen is het meest egalitaire land ter wereld met een score van 0,226.

Nederland zit op 0,254 en daarmee hoeven we slechts vijf van de tweehonderd landen voor ons te laten. Naar herverdeling zit Nederland in de top van de wereld, met allemaal mooie regelingen als bijstand, zorgtoeslag, huursubsidie, villabelasting, noem maar op. Ongelijkheid is Nederland daarom absoluut geen dringend sociaal probleem waardoor er morgen een revolutie gaat uitbreken, zoals in het Rusland van 1917 of het Frankrijk van 1792. 

2) Alle belastingverhogingen komen bij de middenklasse terecht

'Ja, maar mijn buurvrouw kan niet rondkomen van haar geld terwijl anderen in een dikke BMW rijden'. Kan kloppen, vervelend. Alleen halen we hier inkomen en vermogen door elkaar. Een dikke BMW kan heel goed het resultaat zijn van lang werken en sparen en is vaak een opgebouwd vermogensbestandsdeel, dankzij inkomen dat reeds belast is. Iemand die moeilijk kan rondkomen, hoe vervelend ook, kampt met een te laag periodiek inkomen, gegeven de lasten. 

Spaarbelasting
Traditioneel is het erg lastig om vermogen te belasten, omdat het tijdens het verdienen al belast is waardoor kiezers het niet accepteren. Vermogensrendementsheffing (spaarbelasting) bijvoorbeeld is daarom een verschijnsel in de marge, dat weinig oplevert maar voor veel irritatie zorgt. Een betrokken politicus die belooft de rijke patser met zijn BMW te pakken om de arme buurvrouw te helpen, komt toch al snel in de sfeer van inkomen of bestedingen terecht. Accijns op bier of belasting op inkomsten verhogen is makkelijker dan spaargeld confisceren, laat staan een complete BMW. 

Wie zijn nou die rijken en die armen in Nederland? Stel dat we bovenstaande excercitie uitvoeren en alle Nederlanders op een rijtje zetten, met de cijfers van het CBS in de hand. Nederland kent acht miljoen huishoudens die we groeperen in vier kwartielen van elk twee miljoen. Voor het gemak kunnen we ons hier een land met vier inwoners voorstellen. Dit land kent een bijstandsmoeder, een winkelmedewerker, een ervaren leraar en een advocaat, de gemiddelde inkomens variëren van € 16.000 tot € 121.000. 

Het totale inkomen (en daarmee de productie) van de bijstandsmoeder in deze economie bedraagt € 31 miljard, de advocaat verdient € 225 miljard en de rest zit ergens in het midden. Sommigen vinden dat verschil oneerlijk, maar dat hoeft het niet zijn. Veel mensen kiezen bijvoorbeeld voor minderbetaalde banen, zoals kunstenaar, in plaats van dat ze ingenieur worden. Verder zitten er veel gepensioneerden in het eerste kwartiel, alsmede tijdelijk werklozen en zieken. 

De huishoudens met de hoogste inkomens betalen nu € 54,5 miljard aan inkomstenbelasting, tegen € 2,7 miljard voor de laagste. Dat is goed nieuws voor wie blij wordt van gelijkschakeling, want de rijkste persoon betaalt in Nederland net zoveel belasting als de andere drie bij elkaar. Sterker nog, de herverdeling is dusdanig dat de bijstandsmoeder bijna compleet ontlast wordt door de rest: mooie solidariteit, nietwaar?

Extreme armoede
De vervelende consequentie daarvan is wel dat 'eerlijker' beleid, in de vorm van de last van de zwakste naar de sterkste schouders verplaatsen, na een eeuw sociaaldemocratie nauwelijks nog mogelijk is: er valt nog maar € 2,7 miljard 'om te buigen'. Dat betekent dat elk ambitieus plan van een nieuwe, progressieve regering zal neerkomen op het verhogen van de belastingen van het tweede, derde en vierde kwartiel. Het komt allemaal immers ergens vandaan. 

Omdat de advocaat al op een marginaal tarief van boven de 50 procent zit, durven maar weinig politici hier nog meer lastenverzwaring neer te leggen. Daarom is meer solidariteit praktisch gezien enkel te realiseren door het verhogen van de belastigen voor de middenklasse, of bezuinigen op de uitgaven voor iedereen. Daarom krijgen (voormalig) loonslaven sinds 2008 minder WW, een hogere bijtelling, minder inflatiecorrectie als het ambtenaren zijn, heeft ons tankleger geen tanks meer, enzovoort. 

Conclusie: Nederland is al zo egalitair, dat nog meer herverdeling neerkomt op een belastingverhoging voor de middenklasse, of een bezuiniging op een gemeenschappelijke voorziening als defensie, onderwijs of veiligheid. 

Goed hè (dat eerste dan)?

3) Bonusfeit: extreme armoede is in één generatie met 80 procent gedaald

Als er in Nederland geen herverdeling meer mogelijk is, dan kan er internationaal toch nog met geld worden gestrooid? Kan, maar het hoeft niet. Extreme armoede als percentage van de totale wereldbevolking is in de afgelopen dertig jaar met 80 procent afgenomen, vooral dankzij het verdwijnen van het communisme. Ook dat is een humanitair succes en geen reden voor een emotionele oproep tot meer herverdeling, integendeel. 

De Jesse Klavers van de wereld hebben al gewonnen, dus ze hoeven niet meer te strijden. Hoe mooi is dat.