Barack Obama was echt een mooie l#l maar hij verdubbelde de staatsschuld wel naar $ 20.000.000.000.000,00

'I am not worried about the deficit. It is big enough to take care of itself'. Leuk voor een quizzzz: van wie is deze quote? Ronald Reagan, Amerikaans President in de nadagen van de Koude Oorlog. Om de economie te stimuleren gingen de belastingen omlaag in de jaren '80, terwijl de VS de Sovjet-Unie met een wapenwedloop op de knieën probeerden te dwingen. Dat lukte wel, maar het had zijn prijs. Onder Reagan werd een trend ingezet die nooit meer gekeerd zou worden: de staatsschuld van de VS gaat letterlijk door het dak. En Barack Obama laat het land met twee keer zoveel schuld achter als zijn 42 voorgangers bij elkaar opgeteld zijn aangegaan. 

Wallstreet-film
Het maakt dus eigenlijk niet uit of er een Democraat of een Republikein in het Witte Huis zit, in meer dan dertig jaar is het land er letterlijk nooit in geslaagd de schuld te laten afnemen door bijvoorbeeld één keertje meer binnen te krijgen dan uit te geven. Net als in Nederland ('links' of 'rechts) houdt iedereen van teveel uitgeven, in goede én slechte tijden. Bill Clinton deed het nog relatief netjes, die kent de laagste procentuele stijging. Al deze cijfers kunt u downloaden van de site van de Amerikaanse Treasury. Die ziet er wat archaïsch uit dus de grafieken mag u zelf in elkaar knutselen, maar het beeld is helder (opklik voor groot, overal). 

In 1987 ging het land door de grens van $ 2.000.000.000,00 heen, oftewel two trillion dollar. De geschiedenis lijkt zich te herhalen, want ook toen was er spanning in het Midden-Oosten en aan de Europese oostgrens, terwijl de financiële markten instortten door overoptimistisch bankieren: de iets oudere lezers zullen zich de eerste Wallstreet-film nog kunnen herinneren. Het is een vervelende combinatie, minder ontvangen en meer uitgeven in dezelfde periode. Een staatshoofd dat belooft de overheid te verkleinen, verlaat vervolgens zijn post met een drie keer zo grote staatsschuld.

Kennelijk is two trillion dollar veel, want dit kwam Reagan op veel kritiek te staan. Dezelfde statistiek komt nu alleen bijna op het tienvoudige uit. In het tempo waarmee het maandelijkse cijfer nu toeneemt, zitten de VS nog voor het einde van het jaar op twenty trillion, oftewel $ 20.000.000.000.000,00. Dat is dertig keer wat Nederland in een jaar verdient.

Toen Obama begon, bedroeg de schuld net iets minder dan de helft van dit bedrag. Mede door de kredietcrisis is de schuld onder zijn bewind verdubbeld, al hebben zijn sociale plannen ook voor een begrotingstekort gezorgd.

Dodelijke omhelzing
Verder zijn al die zinloze oorlogen ook niet goedkoop, net als een oorlogsschip dat per stuk meer kost ($ 7,5 miljard) dan de complete Nederlandse defensiebegroting. 

Eigenlijk maakt het niet uit wie de president mag leveren, de schuld groeit gewoon altijd, met Clinton als lichtpuntje. Als Trump deze prestatie herhaalt (en dat ligt in de verwachtingen), zijn opvolger ook én beiden mogen twee termijnen dienen, dan zitten we in 2033 met een Amerikaanse schuld die groter is dan de wereldeconomie. Daar moet wel bij gezegd worden dat het dan niet duidelijk is wat een dollar of een euro eigenlijk nog waard is. 

Het onvermijdelijke gevolg (en dat is nu al met gemak zichtbaar) is een centrale bank die politiek gaat bedrijven en herverdeelt. Een manier is om die schuld van een lage rente te voorzien, door de centrale bank het tekort van de overheid in zijn boeken op te laten nemen. Daarmee is het niet vol te houden dat de centrale bank op afstand van de overheid staat, de twee houden elkaar in een dodelijke greep. 

Geld scheppen
Immers, als de centrale bank niet méér geld schept, moet de politicus parcimonieus beleid maken en daar houdt niemand van: kadootjes uitdelen is leuker, zeker bij verkiezingsdebatten. De centrale bank daarentegen zit met de overmatige schuld in de boeken en zal voorkomen dat er argwaan uitbreekt over de houdbaarheid van die schuld, want als daarop afgeboekt moet worden is diezelfde centrale bank ook de klos. 

In de eurozone zien we dit probleem ook. Elke euro is - in theorie - gedekt door een beetje goud. Maar op dezelfde hoeveelheid goud wordt sinds 2008 een eindeloze hoeveelheid schuldpapier uitgegeven, om zo in feite het gat in de hand van de deelnemende landen te dichten. Een centrale bankier zou wellicht ooit op het idee komen om deze escape voor de overheid te beëindigen, maar benoemingen van centrale bankiers zijn in de eurozone politiek gedreven: in de VS is daar minder sprake van, maar toch. 

Door dit beleid is de rente op spaargeld weg en ook het noodzakelijke aanwakkeren van de inflatie (dan wordt alles minder waard, net als uw pensioen, maar die schulden ook) vreet aan het bezit van de gemiddelde burger. Eigenlijk weet niemand nog wat de waarde van een euro of een dollar is. Het lijkt geen opzet te zijn maar meer een soort incrementeel proces, net als de obese persoon die een betere levensstijl steeds een dagje uitstelt en aan het eind van het jaar wéér tien kilo is aangekomen. Het is dan niet duidelijk wanneer het begon, of op zal houden. 

Cavinistische traditie
Politici rekenen graag met relatieve getallen, in plaats van absolute. We moeten dus niet naar de hoogte van de schuld zelf kijken, maar deze verhouden met de economie. Als de schuld met drie procent toeneemt en de economie ook, dan is er op papier niets aan de hand. Daarom zijn we niet bang voor deficit spending, leven op de pof. Een beetje begrotingstekort is niet erg, dat is 'investeren' want de economie groeit dan ook. 

Het probleem daarbij, vergeleken met een harde, absolute grens (bijvoorbeeld: een grondwettelijk verbod op een begrotingstekort, al is dat misschien wel weer erg gortig) is dat er vervolgens weer extra procentjes worden toegevoegd aan het deel van het begrotingstekort dat wel 'mag'. Dus als de economie met drie procent groeit, dan is niemand bang voor een paar procent extra schuld, alleen stijgt die om politieke redenen vervolgens wel steeds net iets harder dan drie procent. En procentjes tellen op, zo blijkt maar. 

Met het argument dat schuld maken eigenlijk neerkomt op investeren, zijn de VS er elk jaar in geslaagd om die schuld met enkele procentpunten meer te laten stijgen (rode lijn) dan met economische groei te rechtvaardigen is. Niemand gaat in een zeker jaar moord en brand schreeuwen om zo'n enkel procentje, maar als de opgetelde schuld (blauw) zo doorgroeit zitten we in een enkele generatie plotsklaps met een tien keer hogere schuld, zo werkt exponentiële wiskunde nu eenmaal.

De enige oplossing zit hem in het hoofdelijk omslaan van die schulden, zodat bijvoorbeeld spaarders ongevraagd gaan opdraaien voor de kosten. Dat kan door een inflatie en een spaarbelasting in te voeren die samen hoger zijn dan de rente. In Nederland zijn we daar al. Het is allemaal niet leuk, maar voordat u weer eens boos wordt op die nare politici en hun bancaire vrienden: we trappen er elke weer in, de onmogelijke verkiezingsbeloftes. Daarom, we zullen uiteindelijk naar de oerdegelijke Calvinistische traditie de tering naar de nering moeten zetten. 

Een mens kan niet oneindig lang meer uitgeven dan er binnenkomt, dat wringt een keer. Het is dus de hoogste tijd voor Calvinistische matiging en zuinigheid. En laten we eerlijk zijn, dat is hartstikke saai.