EU stort miljarden in Oekraïens-Cypriotische witwasbank op de British Virgin Islands

'Van arme en zielige mensen geld geven gaat men zich lekker voelen, als een vrouw die net nieuwe schoenen heeft gekocht'. Typisch een uitspraak die enkel een dame zelf kan doen natuurlijk, maar kloppen zal het zeker. Ook Oekraïne gaat geld krijgen van de EU en dan vooral van Nederland, ons land is immers de grootste nettobetaler in die EU. En dat geld komt bij de verkeerde mensen terecht, net als in landen in als Griekenland en Portugal. Daarom een welgemeend advies: maak het grondwettelijk onmogelijk om banken met belastinggeld waar ook ter wereld te steunen, dat voorkomt een hoop leed. Dit verhaal is wat lang, maar dan weet u wel weer hoe het zit (alle plaatjes: opklik voor groot, is ook nodig).

Het verdrag met Oekraïne gaat door, dat wist u al. In artikel 453 staat dat het land in aanmerking komt voor financiële bijstand en daar zit het om te springen. Dit weekend werd bekend dat de grootste bank aldaar, PrivatBank, genationaliseerd moet worden omdat er een gat in de balans zit van een miljard of vijf. Aangezien Oekraïne dat geld niet heeft, gaat de Europese belastingbetaler opdraaien voor het faillissement. Hoe gaat dat in zijn werk en wie zijn de mensen achter deze bank eigenlijk?

Maagdeneilanden
Het aandelenregister van PrivatBank zijn uit de jaarrekening van de grootste bank van Oekraïne te herleiden. Er vallen een paar dingen op. Privatbank maakt in zijn eentje meer dan de helft van het Oekraïense bankwezen uit, dus het is te begrijpen dat de regering een ongecontroleerd faillissement wil afwenden. De grootste bank heeft evenwel geen goedgekeurde jaarrekening, PwC kon er gewoon geen chocolade van maken. Het is dus niet helder waar we ons mee inlaten. FT schat in dat er ruim € 5 miljard nodig is om de nonperforming loans (NPL) af te dekken maar de cijfers van deze bank zijn dus niet te vertrouwen. 

PrivatBank heeft een omzet die sterk fluctueert en elk jaar wordt aangevuld met afschrijvingen op bestaande leningen met een nog grilliger karakter. Opgeteld maakt de bank elk jaar wel een bescheiden winst van zo'n 250 miljoen Hryvnia, de lokale munt. Voor € 1 krijgt u er 25 van, dus ondanks de instabiele situatie slaagt het management er wonderwel in steeds eenzelfde resultaat onder de streep te laten zien. Immers, de rentemarge daalt met meer dan twee derde terwijl de nettowinst heel toevallig onveranderd blijft. Dat wekt het vermoeden van creatief boekhouden.

PrivatBank heeft (of had) drie grote eigenaren, namelijk de beruchte miljardair Ihor Kolomoiski en zijn partner Hennadii Boholiubov met resp. 42 en 33 procent. Verder zit er dik 16 procent bij de Cypriotische club Triantal Investments LTD, dat weer een volledige dochter is van Fransiano Investments LTD op de Britse Maagdeneilanden. Kolomoiski heeft een privéleger van 10.000 man, daarmee is hij letterlijk de grootste gangster op aarde. 

Verder valt het op dat de eigenaren een agiostorting hebben gedaan om de oplopende verliezen te dekken. Door de verslechterende economische situatie (al sinds 2008) kunnen veel gewone Oekraïeners hun kredietjes niet meer afbetalen. De berg oninbare kredieten, NPL, is ruim € 30 miljard groot, een kwart van de economie. Met die score is Oekraïne het op twee na ziekste land van de wereld, na Cyprus en Griekenland: daar kunt u in dit artikel meer over lezen. 

Roundtrip-geld
Met deze storting en na het nemen van verliezen op de kredietportefeuille bedraagt het aandelenkapitaal van PrivatBank € 87 miljoen. Dat is een getal om over na te denken. Meer dan de helft van het bankwezen van een land met meer dan veertig miljoen inwoners, rust op een buffer aan eigen vermogen van € 87 miljoen. Dat is een schijntje, gegeven de NPL-positie van € 31 miljard: de eerste is bedoeld om de laatste te dekken. In Nederland hebben de banken samen een eigen vermogen van bijna € 100 miljard, honderd keer zoveel dus als de buffer van de Oekraiënse banken en zelfs Nederlandse banken vallen wel eens om. 

Vooral Kolomoiski is berucht en de jaarrekening van PrivatBank geeft ons een hint waarom dat zo is. Er zijn twee problemen. Waarom zou een Oekraïense bank via Cyprus een aandeelhouder hebben op de Britse Maagdeneilanden? De reden is de fiscale wetgeving van Oekraïene zo lek is als een mandje. Door gaten in de wet betaalt een Cypriotisch moederbedrijf geen belasting over winsten uit Oekraïene, juist een van de redenen waarom dit land zo arm is onze hulp nodig heeft. Rijke mensen betalen daar gewoon geen belasting, dat maakt het land arm en de EU gaat zo lief zijn de tekorten aan te zuiveren.

Door de winsten vervolgens over te boeken naar de Britse Maagdeneilanden kan het bezit vervolgens daar verstopt worden. Dat verklaart de drietrapsconstructie (Oekraïene-Cyprus-Maagdeneilanden) die praktisch gezien natuurlijk geen toegevoegde waarde heeft. Tijdens het debat over het Oekraïenereferendum noemde onze regering vaak dat Nederland een grote investeerder is in Oekraïne, een reden waarom we juist enthousiast moeten zijn over dit verdrag. Ons land investeert wel € 9,8 miljard in dat land, een getal dat moet imponeren. 

Toch moet dat getal wel fout zijn. Ten eerste werd het gedurende de campagne zomaar verdubbeld, terwijl de website van de regering van Oekraïne het oorspronkelijke bedrag van ruim € 5 miljard laat zien. Dat is heel makkelijk aan te tonen: de Nederlandse regering (rechts) meet een dubbel zo hoge foreign direct investment (FDI) naar Oekraïne dan dat dat land aan geld ontvangt. Deze statistieken, van de betreffende bankiers maar ook van onze eigen overheid zijn daarom helaas niet te vertrouwen. 

Het Duitse Institute for Economic Research and Policy Consulting noemt dit 'roundtripping'. Een Oekraïense belastingontwijker neemt (clandestien verdiend) geld mee naar Cyprus en vervolgens een ander belastingparadijs, zoals Nederland of de Britse Maagdeneilanden. Daarna investeert hij het weer terug als FDI. Dit roundtrip-geld is enkel een truc om geen belasting te betalen, het vertegenwoordigt geen echte investeringen of een economische relatie tussen bijvoorbeeld Nederland en Oekraïne. Dat teruginvesteren gaat daarom weer via Cyprus, daar zijn de statistieken helder over.

Europese noodsteun
Zo kan het gebeuren dat de Britse Maagdeneilanden, met 30.000 inwoners, net zoveel Oekraïens geld herbergen als het complete Verenigd Koninkrijk met meer dan 60 miljoen inwoners. Dat is niet omdat de inwoners van deze paradijselijke voormalige Carabische kolonie zoveel interesse hebben in Oekraïne, er zijn gewoon een paar rijke Oekraïeners op het archipel neergestreken om geen belasting te hoeven betalen en een daarvan is Kolomoiski, wiens bank dringend redding nodig heeft. 

Het heeft er alle schijn van dat Kolomoiski zelf leningen verschaft aan zijn bank en winst maakt op die transacties. Als het eigen vermogen straks waardeloos wordt verklaard maar de Oekraïense overheid de rest gaat redden, dan krijgt hij alsnog zijn geld. Door het redden van deze bank slaan we de verliezen dus eigenlijk hoofdelijk om op alle Oekraïeners. Die hebben alleen de miljarden om deze bank te redden niet, maar gelukkig heeft dit land een assocatieverdrag met de EU dat voorziet in noodsteun. 

Nu zijn daar net wat debatten over gevoerd. Het associatieverdrag betekent toch helemaal niet dat Nederland verplicht is te storten? Ja en nee. Voordat er een assocatieverdrag was, had de EU en daarmee Nederland een verdrag genaamd Oosters Partnerschap (OP). Dat is overgegaan in het associatieverdrag, maar in het OP was al geregeld dat de Europese commissie geld zal geven aan Oekraïne. Het associatieverdrag verdiept de financiële relatie wel, maar is er niet het startpunt van. Daarom kan MP Rutte juridisch gezien claimen dat het associatieverdrag niet de start van de Nederlandse steun aan Oekraïne (en daarmee de bank van de beruchte Kolomoiski) is, al betalen we uiteindelijk wel gewoon.

Vergelijkt u het met samenwonen en een huwelijk. Als uw relatie (waar u mee samenwoont) overgaat in een huwelijk, dan kunt u stellen dat er judirisch gezien geen verband is tussen enerzijds het huwelijk en anderzijds het samenwonen. Er zijn immers ook mensen die samenwonen zonder huwelijk, net zoals u dat zelf hebt gedaan. In de praktijk is het natuurlijk overduidelijk dat u samenwoont omdat u getrouwd bent, maar een jurist die verzot is op haarkloverij kan het zo brengen dat er geen verband is tussen die twee. Op dezelfde manier is er geen verband tussen de Nederlandse steun aan Oekraïne en het associatieverdrag met dat land, al wordt het eerste in de tekst van het tweede genoemd, maar het stond ook al in de tekst van het OP. Maar betalen zullen we, daar komt het uiteindelijk op neer. 

Helaas heeft de Europese commissie het benodigde geld niet. Daarom mag het geleend worden, met een garantie van de lidstaten. Dat betekent dat als Oekraïne niet terugbetaalt, die kans is aanwezig, dat dit een extra gift van de bestaande lidstaten van de EU aan Oekraïene is. Eigenlijk hebben we daarmee een nieuwe netto-ontvanger bij de unie, al is dat technisch gezien niet zo. Staat gewoon allemaal in Europese wetten en verdragen, kunt u gewoon zelf downloaden

Arme oudjes helpen
In feite lossen we de financiële problemen van Kolomoiski op. Hij dumpt zijn rommel bij de lokale overheid, die geld van de EU krijgt dat weer in bijvoorbeeld de Golfstaten of China geleend moet worden. Er is dus geen sprake van steun aan arme oudjes in Kiev, we helpen de grootste bankier van dit land. Waarom is dat erg?

Uit de jaarrekening van de betreffende bank kunnen we opmaken dat deze zich schuldig heeft gemaakt aan het overtreden van wetgeving tegen witwassen en terrorismefinanciering. In feite wordt er zwart geld in Letland gestort, al dan niet via Moldavië, dat een ondernemer met groene vingers er via Cyprus weer fiscaal vriendelijk uit kan trekken. Ook dat staat in openbaar beschikbare jaarrekeningen. Dus solidariteit klinkt prachtig, maar we steunen indirect een bank die witwassen en terrorismefinanciering mogelijk maakt. Daarom, misschien moeten we ons afvragen of we niet een beetje naïef zijn.

Bij de discussie over het referendum ging het over van alles en nog wat: solidariteit met arme Oekraïeners, Putin die heel erg eng is, niet in de val trappen van nationalisme, open grenzen die goed zijn voor handel, maar in feite komt het op een ding neer. 

De Nederlandse belastingbetaler gaat bloeden om de bank van Kolomoiski te redden. Het is een complex uitgevoerde roofoverval op Nederland. Vroeger deed men dat door vanuit de bosjes op de dilligence te springen en de koetsier onder bedreiging van een schot met de haakbus postwissels af te laten geven. Kolomoiski doet hetzelfde, maar dan met de technieken van de 21e eeuw die hem ten dienst staan. Een bailout vermomd als handelsverdrag, securitisatie waarmee zijn rommel over de hele wereld wordt verspreid, supranationale instellingen zoals de EU die het op korte termijn kunnen verkopen als solidariteit en wat Cypriotische brievenbussen die het zicht van de burger op de werkelijkheid ontnemen. 

De oplossing hiervoor is trouwens voorhanden. Het heet kapitalisme. Dat werkt fantastisch, als het consequent wordt toegepast. Maak steun aan banken onmogelijk, dan gebeurt dit ook niet. Zo simpel is.