Schietpartij Thialf: dader is teleurgestelde zakenpartner van slachtoffer Bert Jonker

Uit de jaarrekeningen van ingenieursbureau Clafis blijkt dat oprichter en directeur Bert Jonker nogal scherp concurrenten inkoopt, die er vervolgens bekaaid vanaf komen als het om winst delen gaat. De organisatie laat vervolgens zelf weten dat de dader ook in die hoek moet worden gezocht. Het hele incident maakte ook al een weinig professionele indruk, het leek allemaal meer op impulsieve domme handeling. 

Schaatsen. Wedstrijd dit weekend. Boeien. Op de parkeerplaats naast het Thialf-stadion gebeurde er vervolgens iets geks: een grote sponsor van de sport, directeur Bert Jonker van ingenieursbureau Clafis, wordt neergeschoten met een enkele kogel. Hij maakt het inmiddels goed, maar voor de zekerheid heeft de politie hem naar een veilige plek gebracht. Wie doet nou zoiets? Ingenieurs, dat zijn toch hele nette rekenaars die een goede opleiding hebben afgerond en geen gedrag zullen vertonen dat we eerder bij organisatoren van kickboxgala's verwachten? Kennelijk zit dat anders. Volgens de Leeuwarder Courant heeft deze Jonker wel eens gezegd dat hij zijn concurrenten 'de grond in gaat heien'. Moet u zich dus toch zorgen maken als uw slimste kind folders opvraagt van universiteiten uit Delft of Enschede, wie had dat gedacht. 

Jonker start in 2004 met Clafis, dat nu in de top 20 van grootste ingenieurskantoren van Nederland staat. De brutomarge verdubbelde sinds 2008, de onderneming is solvabel en structureel winstgevend en keert ook nog eens regelmatig dividend uit, waarbij het de middelen heeft om het schaatsen lokaal met substantiële bedragen te spekken. Dat klinkt niet als een omgeving waarin men Joegoslavisch hoeft te gaan. 

De jaarrekeningen laten echter een paar bijzonderheden zien. De stijging van die brutomarge maskeert dat Clafis scherp moet prijzen om al die opdrachten, vooral bij de overheid, binnen te kunnen slepen. In de eerste grafiek is het niet zichtbaar, maar als we brutomarge en winst indexeren met 2008 als basisjaar, dan is het duidelijk dat die marge in de knel zit. Zo is er steeds minder ruimte om dividend uit te keren. 

Verder is er een negatieve post 'aandeel derden' terwijl het geheel wel winstgevend is. Een aandeel derden ontstaat als een holding een reeks bedrijven consolideert, waarover het geen volledige zeggenschap heeft. Zo heeft Clafis een belang van 70 procent in Clafis Geodesie, dat voor de overname een andere naam had. De oprichter daarvan heeft de overige 30 procent in bezit. Omdat het voor de laatste persoon praktisch geen verschil maakt of die een minderheidsbelang heeft in een dochterbedrijf of het moederbedrijf (in beide gevallen is er toch geen zeggenschap), onstaat er zowel op de balans als op de resultatenrekening van het moederbedrijf een post 'aandeel derden'. Dat getal geeft aan welk gedeelte van de winst voor rekening komt van die minderheidsbelangen. Wat bij Clafis opvalt, is dat het resultaat van het geheel altijd positief is, maar van de minderheidsbelangen altijd negatief. Clafis koopt dus vooral bedrijven op van concurrenten die vervolgens (of daarvoor al, dat is niet zichtbaar) consequent verlieslatend zijn. 

Uit de toelichting mogen we opmaken dat er minstens elf personen zijn die met de post 'aandeel derden' worden aangeduid. Dat zijn dus de ondernemers, of voormalige concurrenten, die hun bedrijf voor het grootste deel aan Clafis verkochten. Door een minderheidsbelang te houden, heeft Clafis volledige zeggenschap en kan Jonker er naar eigen inzicht ondernemen, zonder gehinderd te worden door stroperige aandeelhoudersvergadering. Als dat allemaal goed gaat, dan heeft de houder van het minderheidsbelang wel recht op een deel van die winst, toch een prettig appeltje voor de dorst. 

Als Jonker dus zo'n concurrent overneemt, dan gaat het gedeelte van het resultaat dat voor rekening van de houder van het minderheidsbelang komt, naar de post 'aandeel derden'. Vaak doet een overnemende partij een toegift bovenop de boekwaarde van de opgeslokte concurrent. Zoals dat hoort, neemt Clavis deze overwaarde op in de eigen boeken als goodwill. Staat gewoon allemaal in het jaarverslag. 

Helaas bedraagt de post 'goodwill' nihil. Dat weten we omdat goodwill een zogeheten immaterieel vast actief is ('immaterieel' als in: niet tastbaar). Een balans laat altijd de bezittingen zien in volgorde van liquiditeit, ofwel verhandelbaarheid. Onderaan staat daarom altijd kasgeld, dat is immers het makkelijkst in geld om te zetten. Goodwill is niet eens tastbaar en staat daarom altijd helemaal bovenaan. De balans van Clafis Holding kent deze post in 2015 niet, waar we uit mogen opmaken dat goodwill niet bestaat, of al is afgeschreven wegens waardeloos. De elf voormalige concurrenten zijn dus niet goed bedeeld, dat moge duidelijk zijn. Als Jonker namelijk miljoenen aan goodwill had uitgedeeld, dan zou dat bedrag hier zichtbaar zijn geweest maar dat is dus niet zo. 

Uit het kasstroomoverzicht kunnen we verder opmaken dat de genoemde elf partijen een minimaal bedrag aan dividend krijgen, terwijl hun bedrijven onder de vleugels van Jonker verliesgevend zijn (geworden) en dat er praktisch geen goodwill is uitgekeerd. Om de oplopende verliezen bij die minderheidsbelangen te dekken, hebben een of meerdere van de aandeelhouders in deze dochterbedrijven (we gaan hier geen opsomming geven, u zult snappen waarom) een kapitaalstorting moeten doen. Van hoeveel?

€ 28 in 2014. Acht-en-twintig hele euro's moeten er gestort worden, om het levenswerk van één van de overnameprooien overeind te houden. U zou maar ingenieur zijn met een eigen bureau. U verkoopt het aan Clafis, waarna het structureel verlieslatend is. Dat zal voor een deel door het herverdelen van opbrengsten en kosten (waaronder het sponsoren van een schaatsteam, waar Jonker de held mag uithangen) door de bedrijvenkerstboom heen zijn beïnvloed, in een geconsolideerde jaarrekening is dat niet zichtbaar. Maar het idee dat uw bureau een appeltje voor de dorst is, een soort pensioenvoorziening, dankzij winstdeling via het minderheidsbelang, dat is een luchtkasteel. Sterker nog, om het brakke vehikel dat uw levenswerk is geworden overeind te houden, moet u even € 28 storten en daarna nog eens € 25. U zou er gek van kunnen worden, nietwaar, zo gek dat u even verhaal komt halen bij deze harde onderhandelaar, die wel goed voor zichzelf zorgt. Hij is altijd bij het schaatsten te vinden en de parkeerplaats van het Thialf stadion heeft maar één uitgang. Wat nu?

Het feit dat er een enkel (gemist) schot is gelost doet ook vermoeden dat de dader geen professionele hitman is, maar eerder een gefrustreerde ingenieur wiens Zwitserlevengevoel wat kariger is dan gedacht. Bedrijven waar u tientjes in moet storten in plaats van dat u er tonnetjes uit kunt trekken maken de mens wanhopig. Een beroepsschutter zou dit natuurlijk helemaal anders hebben aangepakt dus gelukkig komt Jonker er zonder al te veel kleerscheuren vanaf. Het heeft er dus alles van weg dat de dader een van de genoemde elf personen is. Nu zouden we zoiets nooit durven schrijven, als dat enkel op basis is van wat u hierboven leest. Nu geeft het Clafis zelf een verklaring uit, ongevraagd, die dit verhaal bevestigt

Gaat u een bedrijf overnemen? Werkt u dan liever niet met een aandeel derden. Als de opbrengst voor de overnameprooi tegenvalt, dan doet dat een keer pijn (geen goodwill in het begin) maar dan is het ook klaar. Zo voorkomt u onvrijwillige deelname aan de Friese Triathlon (schaatsten, schieten, rennen).