Lage rente vervelend voor pensioen maar euro opblazen helpt niet

Lezersvraag. Nu de ECB de inflatie probeert op te voeren door als een malle geld bij te drukken, hebben pensioenfondsen het moeilijk. De overvloed aan geld drukt de prijs van het huren ervan, letterlijk rente. Daarom staan de winst en daarmee de uitkeringen van de pensioenfondsen onder druk. Eigenlijk is geen enkele serieuze econoom van mening dat dit opkoopbeleid verstandig is, net als het bestaan van een centraal reddingsfonds. Dit beleid is dan ook een uiting van pure wanhoop. Maar betekent dit dan ook dat de euro opblazen dit probleem oplost? Een korte rondgang op social media laat zien dat dat de overheersende opinie is. Alleen klopt het niet echt. Of echt niet. 

Als de ECB er niet zou zijn geweest (of als Nederland de eurozone recentelijk zou hebben verlaten), hadden we dit probleem dan niet gehad? Waarschijnlijk maakt het niet veel uit. Door demografische ontwikkelingen heeft Nederland een relatief groot spaaroverschot. Sinds eind jaren '80 is de rente sowieso aan het dalen. Dat betekent dat de staat tegen een lage rente mag lenen, maar pensioenfondsen ook een lagere rente ontvangen. Het voordeel van de een is het nadeel van de ander, zo is het leven nu eenmaal. De lage rente zorgt voor een interne herverdeling, binnen Nederland.


Economen noemen de periode tussen ongeveer 1987 en 2010 de 'Great Moderation'. Om verschillende redenen is de economische groei hoog, de rente en de inflatie zijn laag en dat geldt ook voor de volatiliteit. Dat komt omdat centrale banken zelfstandig zijn, in combinatie met een hoog spaarsaldo. In dit paper uit 2004 is duidelijk op te maken dat het nationaal inkomen van de VS stabieler beweegt dan voorheen, er zijn steeds minder grote pieken en dalen. De omstandigheden en statistieken verschillen per land en het is de vraag of de 'Great Moderation' nu over is, maar het beeld is helder. Het gaat dus niet zozeer om de hoogte van de variabele, maar de scherpe daling van de volatiliteit. 

Als Nederland in 2002 de euro zou hebben geweigerd, dan was er waarschijnlijk nog steeds sprake van een dalende trend in de rente. Helaas weten we niet wat er in dat alternatieve scenario zou zijn gebeurd, maar grote kans dat het niet zoveel uitmaakt. 

Uit een persbericht van DNB van vandaag blijkt dat Nederlanders hun spaarsaldo vorig jaar met dik € 5 miljard hebben laten groeien. Dat feit is voor meerdere interpretaties vatbaar. Die groei neemt namelijk wel af, wat ook weer kan duiden op nakende problemen. Maar het oppotten van geld zorgt ervoor dat er meer van beschikbaar is en de prijs (rente) staat dan onder druk, wat inderdaad vervelend is voor pensioenfondsen. Dus hoewel economen bakkeleien over de vraag of de 'Great Moderation' over is, zijn de kenmerkende factoren er nog steeds (zoals een hoog spaaroverschot). 

Nederland bouwt dus een netto-vermogenspositie op, terwijl andere eurolanden zich in de schulden steken. Dat zijn communicerende vaten, daar hebben we het al eens over gehad. Als Nederland niet in de euro zou hebben gezeten maar Duitsland wel, dan is de kans groot dat we nog steeds zo'n hoog overschot zouden hebben gehad, met bijbehorende tekorten elders. 

Pensioenfondsen staan ook onder druk omdat ze jongeren graag zo weinig mogelijk premie betalen, terwijl de ouderen zich alleen om hun eigen consumptie bekommeren en belachelijk veel uitkering krijgen. Er is zelfs een partij er een sport van maakt om zoveel mogelijk van het pensioenvermogen zo snel mogelijk uit te keren binnen de bestaande generatie gepensioneerden, genaamd 50Plus (brrrrr...). En in de meeste andere Europese landen is het niet beter. 

Kortom, de eurozone verlaten helpt Nederlandse pensioenfondsen niet om dit renteprobleem op te lossen. Zonder euro zou Nederland ook al in een situatie met een lage of een dalende rente hebben gezeten, wat voordelen en nadelenheeft. Tegenover al die Nederlandse bezittingen staan Zuid-Europese schulden die ongezond hoog zijn maar dat probleem is het gevolg van keuzes uit het verleden, het is er ook als we binnenkort de eurozone of de EU verlaten. We hebben ons op deze site wel eens kritisch uitgelaten over de euro en dat blijven we doen maar de euro opblazen helpt natuurlijk niet tegen problemen die daarmee niet weggaan. Dat is ook weer gewoon een waarheid als een koe.