Het Euro Evangelie II: Aanval op de waarheid

Hoera, de week van het geld is weer begonnen! Dat is de week waarin de financiële autoriteiten aan kinderen op basisscholen gaan uitleggen hoe ze met geld om moeten gaan. Dat is alsof een vader met een sigaret in z’n hand zijn zoon roept en, terwijl hij de rook in het gezicht van zijn puber blaast, zegt dat ‘ie maar beter kan stoppen met roken. Het toeval wil dat het ook de week is waarin Oxfam International met een rapport kwam waaruit blijkt dat het meerendeel van de twintig grootste Europese banken in 2015 zo’n 25 miljard eurootjes aan belasting ontwijken door dat bedrag elders te boeken. Bovendien is het de week waarin ik begon met het lezen van een boek over geld. Over ons geld, de Euro, wel te verstaan. Misschien kunnen we ons kroost beter de tip van financiële speurhond en auteur Arno Wellens meegeven: “Zet je geld om in goud of, als je dat niet hebt, leer dan tuinieren“.

Dat is de opbeurende conclusie van deze wandelende rekenmachine, die samen met Jort Kelder een activistisch pamflet schreef over onze Europees gedeelde munt: Het Euro Evangelie. Dat laatste woord is een scherpe knipoog naar het quasi-religieuze karakter van euro-fanatiekelingen en stamt af van het Griekse εὐ αγγέλιον, dat goede of blije boodschap betekent. Een goede boodschap is het allerminst, want hij voorspelt een doemscenario waarin de Eurozone in de nabije toekomst zal imploderen. Een voorspelling die gebaseerd is op een feitelijke analyse van de monetaire unie en kennis over boekhoudkundige technieken met positieve en negatieve getalletjes onder een streep. Het probleem met voorspellingen van Wellens is dat ze vaak blijken uit te komen. Hij prikte vroegtijdig de opgeblazen balans van vastgoedfonds Homburg door; publiceerde vier maanden voor de officiële val van DSB het scenario van Scheringa’s faillissement; en onthulde het derivatencasino van woningcorporatie Vestia alvorens het in elkaar donderde.

Hij werd door zijn ex-werkgever Quote op straat gezet toen hij wilde schrijven over schimmige activiteiten van een Portugees beleggingsvehikel, waar oud-redacteuren van het blad via beleggingsadviseur Maasbert Schouten nog wat financiële belanggetjes bij hadden. Bovendien schreef Wellens twee jaar geleden al op 925.nl over de internationale corruptie- en witwaspraktijken van Moldavische maffiabankiers, die een maand geleden pas in de kranten verschenen omdat ING er vermoedelijk bij betrokken is. Wellens doet me denken aan de hoofdrolspeler in de film Big Short, waarin Michael Burry – fantastisch gespeeld door Christian Bale – als hedgefund manager ontdekt dat de Amerikaanse huizenmarkt op klappen staat en hij daarmee de financiële crisis van 2008 voorziet. Gebaseerd op een waargebeurd verhaal speculeert hij vervolgens tegen de Amerikaanse huizenmarkt, wordt hij door iedereen voor gek wordt verklaard, maar is uiteindelijk een van de weinige winnaars van het financiële drama dat zich in 2008 afspeelde door een fortuin aan zijn speculaties te verdienen. Verschil: de euro-implosie heeft zich (nog) niet voltrokken en Wellens maakt zijn bevindingen publiekelijk, in plaats van met zijn kennis te speculeren op de financiële markten.

In het gesprek met Ruben Munsterman over de Eurocrisis vertelt Wellens (in minuut 27:25) dat hij samen met Jort Kelder in de werkkamer van Halbe Zijlstra over de euro heeft mogen babbelen. Dat leverde de volgende opvallende uitspraak van de VVD-politicus op: “De euro is mislukt en zal over een paar jaar waarschijnlijk niet meer bestaan. Maar zolang een meerderheid op het Binnenhof de feiten niet onder ogen wil zien, modderen we voort.” Tot nu toe heeft alleen nog de woordvoerder van Zijlstra ontkennend gereageerd.

Het Euro-probleem
Het kernprobleem van de euro kan je terugleiden naar de weeffouten in de monetaire unie, waarbij een gemeenschappelijke munt als oplossing werd gezien om Europese lidstaten naar elkaar toe te laten groeien. Een experimentele en voornamelijk politieke beslissing dus. Met het zoeken van oorzaken kan je zo ver terug gaan als je zelf wil: de eeuwige rivaliteit tussen Frankrijk en Duitsland; de daaruit voortkomende geboorte van de Europese Gemeenschap van Kolen en Staal (EGKS); of het Verdrag van Maastricht. De eurocrisis is volgens Wellens in elk geval geen extern onheil dat we niet hadden kunnen zien aankomen en begon al aan het einde van de vorige eeuw – dus niet toen Lehman Brothers viel. De schuldenberg is niet in directe zin door het Amerikaanse casinokapitalisme ontstaan, maar tijdens de financiële crisis van 2008 slechts zichtbaar aan het licht gekomen. De euro heeft zijn eigen crisis veroorzaakt, want ze was bij invoering wel geschikt voor economieën als de Duitse of Nederlandse, maar niet voor die van de mediterrane staten. Het economische systeem van de laatste groep was weinig concurrerend en voornamelijk afhankelijk van devaluaties van de drachme en peseta om aantrekkelijk te blijven op de wereldmarkt. Tegelijk met de girale invoering van de euro op 1 januari 1999 begonnen de monetaire schulden waar we nu mee zitten te groeien.

Grof gezegd komt dat omdat twee van de belangrijkste regels – geformuleerd in het Verdrag van Maastricht – in de monetaire unie vanaf de eerste dag niet zijn gerespecteerd. Regel 1: staatsschuld mag niet hoger zijn dan 60% van het Bruto Binnenlands Product (BBP). Regel 2: begrotingstekort mag niet groter zijn dan 3% van het BBP. Die oersaaie Finnen hebben de regels nog nooit geschonden en in het zonovergoten Griekenland hebben ze die regels nog nooit gerespecteerd. Zie daar het verschil in cultuur, economie en klimaat dat de Europese Unie koste wat het kost in een munt poogt te verenigen. Griekenland had, net als België, in 2001 strikt genomen nooit bij de Eurozone mogen toetreden, maar de EU-commissarissen knepen een oogje dicht toen Goldman Sachs een zeer lucratieve sjoemeltruc op de Griekse staatsbegroting toepaste. Bovendien zijn met de ‘steunpakketten’ aan Griekenland, beter bekend als ‘operatie geld-naar-de-Grieken’, feitelijk gezien Noord-Europese banken gered in plaats van Griekse burgers. Uitgerekend Nigel Farage (minuut 02:15) was vrijwel de enige in het Europarlement die dat in het heetst van de strijd, tijdens de zogenaamde ‘Griekse crisis’ in de zomer van 2015, wist en te kennen gaf. Griekenland kan haar schulden “never nooit” terugbetalen – en zeker niet in combinatie met het huidige bezuinigingsbeleid. Daarom staat de rente van de leningen op 0% en is de terugbetaaldatum verschoven naar de volgende eeuw. “Waar staat dat?”, vraagt Munsterman hem in het interview. “In ESA95, een handboek van de Europese Unie over hoe je staatsschulden en dat soort dingen meet.

Dat zijn enorme dikke pakketten papier. Niemand leest dat, op een enkele idioot na.” Wellens kucht en kan een grimas niet onderdrukken. Er zijn dus honderden miljarden aan Noord-Europees belastinggeld aan de Mediterrané geschonken en gebruikt om de puinhopen van Noord-Europese banken op te ruimen. Waarom dan via de Griekse sluiproute? Omdat u anders boos wordt. Reddingsoperaties van banken liggen bij het publiek nogal gevoelig na 2008. Op dit moment staat Nederland voor ongeveer 20.000 euro per werkende Nederlander garant voor schulden van andere landen en hebben we ons, indirect via de bankenunie, in de toekomst voor een geschatte €700 miljard garant gesteld. Volgens Wellens zien we dat alleen niet of moeilijk, omdat de Europese instituten – met de Europese Commissie (EC), de Europese Centrale Bank (ECB), het Europese Stabiliteitsmechanisme (ESM) en Eurostat, het statistische bureau van de Europese Unie, voorop – er alles aan doen om dat te maskeren. Kort gezegd is de eurocrisis springlevend, omdat de schulden niet verdwenen maar boekhoudkundig verspreid zijn.

Aanval op de waarheid
Wellens beschrijft in zijn boek drie manieren die gebruikt worden om de werkelijkheid te verdoezelen. Eén: bagatellisering van de Grafiek des Doods. Daarin splijt de hoopvolle verwachting zich van de confrontatie met de werkelijkheid. Als voorbeeld verwachtte de Europese Commissie in 2011 dat de Italiaanse staatsschuld zou dalen van 119% naar 113%, maar in werkelijkheid steeg naar 130%. Twee: de salamitactiek. In Wellens’ eigen woorden is er “in de periferie van de crisis een duidelijke goednieuws-roadshow zichtbaar. Er moet koste wat kost worden voorkomen dat de burgers, tevens kiezers, schrikken van de op handen zijnde schade. (…) Daarom wordt de slechte boodschap in partjes gebracht. Later komt ineens de mededeling – verrassing! – dat de Grieken toch méér hulp nodig hebben.” (bladzijde 42). Hij laat met een handvol voorbeelden zien dat die informatie al lang voor handen was, en het dus “een vooropgezet plan moet zijn”. Drie: de VerliesVerberger. Deze truc wordt voornamelijk gebruikt door het in 2011 opgerichte reddingsfonds, het European Stability Mechanism (ESM). Wellens legt uit dat het transformeren van de European Financial Stability Fund (EFSF) naar ESM niet het doel noch het personeelsbestand veranderde, maar een subtiele en cruciale wijziging in de boekhoudkundige methode tot wasdom heeft gebracht. Het EFSF nam risico’s op beleggingen wel in de boeken op, waar ESM dat niet hoeft te doen. Zo lijkt het alsof dergelijke risico’s er niet (meer) zijn. Bovendien is de definitie van schuld, onder leiding van Jeroen Dijselbloem, aangepast zodat het geen schuld meer lijkt.

Oplossingen
Snel afbreken die handel? Nee, dat is onverstandig volgens Wellens. Snelle exit uit de Euro dan? Dat doet de schulden en de effecten van de eurocrisis niet verdwijnen. Wel is het noodzakelijk om de (gemaakte) problemen te onderkennen en (voorlopig) geen andere landen meer tot de eurozone toe te laten ten einde de financiële oriëntatie te kunnen herpakken. “A time for choosing“, parafraseert Wellens Ronald Reagan in de hoedanigheid als Amerikaans president. Het allerbelangrijkste is dat er een beslissing gemaakt wordt. Dat er gekozen wordt. Door burgers en politici. Stoppen of doorgaan. Bij het eerste is er een tal van mogelijkheden: van exit-strategieën uit de Eurozone tot aan grove schuldsaneringen. Bij de laatste is er minder te kiezen: dan zal er nogal rabiaat werk gemaakt moeten worden van een federale unie, die alles – van fiscaliteit tot aan gewasbescherming – vanuit centraal gezag regelt. Daar moet dan natuurlijk wel Europees draagvlak voor zijn. Met andere woorden: dan moeten wij in het Noorden de broederlijke solidariteit opbrengen om maandelijks geld naar het continentale zuiden over te boeken. Dat doen ze in de Verenigde Staten ook. Daar wordt het geld grofweg aan de oost- en westkust verdiend en klaagt er zelden iemand over de constante kapitaalstromen naar het binnenland. Waarom? De VS is een federatie van staten met dezelfde taal, hetzelfde volkslied, dezelfde vlag en eenzelfde munt. Zolang politici in Europa uit naam van hun Europese burgers geen duidelijke keuze maken heeft Wellens gelijk als hij zegt dat “de eurozone een konijn is dat half de snelweg heeft overgestoken“. Ben je enthousiast geworden over de roetzwarte schuldenwolk boven onze Europese gemeenschapsmunt? Koop dan voor het luttele bedrag van 900 euro een kaartje voor het derivatencongres in het Amsterdamse Apollohotel, want de entreebewijzen ter waarde van €7,50 voor het Gepeperd Gesprek van Follow the Money zijn helaas uitverkocht.