Pakhuis De Zwijger doet niks 'onrechtmatigs' maar stagevergoeding kan er echt makkelijk af

Dat konden we zien aankomen: een boze reactie uit de gelederen van Pakhuis De Zwijger (PDZ). Heeft allemaal met dit artikel te maken, over het appeltje voor de dorst van directeur Egbert Fransen. De reactie leest u hier. Closereaden - dus citeren en commentaar per alinea leveren - is even het makkelijkst. 

Goed, komt 'ie.

Eergisteren, maandag 12 juni, bereikte het bericht over slavernij en zelfverrijking stichting Pakhuis de Zwijger. Journalist Arno Wellens van 925 – het blog voor werkende mannen onder directie van Jort Kelder en Ronald van de Laar – publiceerde een stuk over de financiële misstanden bij onze non-profit instelling die volgens hem zwaar op subsidie draait. De pijlen werden met name gericht op onze directeur Egbert Fransen, die volgens hem persoonlijk miljoenen bij elkaar harkt en tegelijkertijd stagiaires onbetaald voor zich laat werken. Aangezien Arno Wellens en 925 weloverwogen gekozen hebben om geen wederhoor toe te passen, maar het online wel veel vragen heeft opgeroepen bij heel veel andere mensen, geven wij hierbij openheid van zaken aan iedereen die behoefte heeft om te weten hoe het echt in elkaar zit.

RE: Dat is allemaal waar. Vooral dat het een non-profit instelling is, staat letterlijk bij de vacatureteksten, als verklaring waarom er geen stagevergoeding kan zijn (zie onder). Dat miljoenen harken is inderdaad ook een ding. Volgens mij zit daar een oorzakelijk verband, want als Fransen ietsje minder harkt kan hij prima een paar honderd euro missen voor maandenlang een volledige werkweek. Het zijn dus communicerende vaten: procentje minder voor Fransen, wel een stagevergoeding voor de gratis arbeid. Dat is de kern van het verhaal, kijken of dat overeind blijft. Over dat wederhoor heeft u groot gelijk, laat ik dat meteen onomwonden toegeven. Het verhaal stond als een huis en het was tien voor vijf. Het was beter geweest u proactief te bellen voor publicatie. Daar heeft u een bloemetje verdiend. Ik ben een luie journalist en ik moet me schamen. 

Stichting Pakhuis de Zwijger is reeds tien jaar verantwoordelijk voor de avondprogrammering van Pakhuis de Zwijger, platform voor creatie en innovatie in Amsterdam. De afgelopen acht jaar ontving onze stichting per jaar € 130.000 structurele subsidie van de gemeente Amsterdam in het kader van het Kunstenplan. Dat is rond 10% (en de laatste tijd zelfs minder) van de totale begroting; een heel laag percentage voor een culturele instelling in de stad. De meeste kunst- en cultuurinstellingen ontvangen namelijk tussen de 50 en 80% financiële steun in de vorm van subsidie. Pakhuis de Zwijger slaagt er al jaren in om met hard werken en goed cultureel ondernemerschap een groot deel van de middelen voor de activiteiten van de stichting zelf te verwerven. Via partnerschappen, opdrachten en projectgelden werden de laatste jaren begrotingen van tussen de 1,5 en 1,9 miljoen euro gerealiseerd om betekenisvolle programma’s voor de stad te maken. Met deze manier van werken zijn wij in staat om, naast eigen programma’s te realiseren, ook andere initiatieven en partijen een ruimte te bieden om samen bijzondere projecten en programma’s tot stand te brengen.

RE: U heeft zeker interessante activiteiten, ik heb er meerdere bezocht. Dat was het punt ook niet. Maar dat van die subsidie is opmerkelijk. U heeft namelijk een subsidie aangevraagd bij het Amsterdams Fonds voor de Kunsten (AFK) en die is afgewezen. Als dat anders was gelopen, dan zou de verhouding (slechts tien procent subsidie) veel hoger hebben gelegen. Dat is dus niet het gevolg van ondernemerschap van uw kant, maar van de afwijzing. Wat staat er in de tekst over die afwijzing te lezen?

De directeur heeft dus overal 'overheersende zeggenschap' en daarom worden de activiteiten 'geconsolideerd'. De stichting en de bv's zijn dus communicerende vaten, bij het schrijven van het artikel was dat de motivatie om die conclusie te trekken, de afwijzing van uw subsidieaanvraag. Overigens blijkt uit de cijfers dat u helemaal geen 'structurele subsidie' nodig heeft. Dat is inderdaad 'goed ondernemerschap' van uw kant maar dat was het punt niet: waarom zijn de stages, feitelijk banen, onbezoldigd?

De juridische constructie van de programmastichting Pakhuis de Zwijger (PDZ) en twee exploitatie BV’s (PDZ Zalen BV en PDZ Horeca BV) is twaalf jaar geleden in samenspraak met de gemeente opgezet, om een heldere splitsing in activiteiten en geldstromen tot stand te brengen en een subsidiebijdrage specifiek op de programmering mogelijk te maken. Daarom zijn er twee BV’s. Daar is niets schimmigs aan. Deze twee BV’s zijn beide kerngezond.

RE: Nou, die bv's zijn zeker kerngezond! Daar zijn we het over eens, dat komt zo. Kennelijk wilde de gemeente een 'heldere splitsing in activiteiten', maar het doet onwaarschijnlijk aan dat het de wens van de gemeente was dat één enkel persoon bij de subsidie kan en vervolgens een privébelang heeft in de verdeling van de kosten, terwijl hij 'overheersende zeggenschap' heeft over alle geldstromen. U kunt prima het privébelang van de eigenaar van de exploitatie-bv's loskoppelen van 'overheersende zeggenschap' over de stichting die subsidie krijgt. Nu doet u alsof het de gemeente was die deze dubbele pet graag wilde. Daar trap ik niet in. 

PDZ Horeca BV faciliteert overdag de catering van de zaalverhuringen en is verantwoordelijk voor de exploitatie van het café-restaurant op de begane grond. PDZ Zalen BV verhuurt overdag zalen aan bedrijven en organisaties voor zakelijke conferenties. Beide BV’s schenken ieder jaar vanuit de winst een stevig bedrag aan de stichting ter ondersteuning van de programmering. Daarnaast is PDZ Zalen BV in staat om de zaalcapaciteit in de avonduren inclusief personeel gratis ter beschikking te stellen van de programmastichting. Op die manier kunnen de programmamakers iedere avond bijeenkomsten en gesprekken organiseren. Iets dat in deze roerige tijd meer nodig is dan ooit.

RE: Het inkomen van de stichting is dus afhankelijk van de giften van de bv's. Communicerende vaten dus, terwijl één persoon dus zowel het inkomen van de bv's bepaalt (Fransen is enig aandeelhouder) en namens de stichting die giften ontvangt. We zijn het nog steeds eens. Dat van die roerige tijden blijkt niet uit de inkomsten van Fransen, wel dat van de stagiaires want het vermogen van Fransen groeit hard en bedraagt meerdere miljoenen. Want na aftrek van die giften gaan er tonnen naar 'bv Egbert Fransen Holding', blijkens de toelichting op de balans in de jaarrekening. Van wie zou die bv zijn?

De door Arno Wellens in zijn blog genoemde bedragen hebben niets te maken met stichting Pakhuis de Zwijger, en hebben dus geen relatie tot de jaarlijkse subsidiebijdrage. Het is een optelsom (consolidatie in de holding BV) van de opgebouwde noodzakelijk reserves en liquiditeitsbuffers van de twee exploitatie BV’s (PDZ Zalen BV en PDZ Horeca BV) en Egbert’s eigen privé vermogen en het opgebouwde pensioen voor zijn vrouw en hemzelf. Dat vermogen is verworven gedurende twintig jaar commercieel ondernemen met zijn bedrijf Cultuurfabriek BV, waarmee hij tot voor vier jaar geleden voor bedrijven en ministeries grootschalige veranderbijeenkomsten organiseerde.

RE: Lieve mensen, leest u deze alinea nou zelf nog eens. 'De genoemde bedragen hebben niets met de stichting te maken...' en '...[zijn]... een optelsom van de opgebouwde noodzakelijk reserves en liquiditeitsbuffers van de twee exploitatie BV’s (PDZ Zalen BV en PDZ Horeca BV) en Egbert’s eigen privé vermogen en het opgebouwde pensioen voor zijn vrouw en hemzelf'. Dat is veel 'en'. De winsten van de bv's zijn afhankelijk van de giften die ze aan de stichting geven waarvan Fransen directeur is. En de opgepotte winsten hebben alles te maken met 'Egberts eigen privé vermogen en het opgebouwde pensioen voor zijn vrouw en hemzelf'. Die geldstromen lopen dus compleet door elkaar, het zijn uw eigen woorden. En over al die geldstromen, ook de winstgevendheid van de stichting waar de subsidie in belandt, heeft 'Egbert' een 'overheersende zeggenschap'. Wederom: dubbele pet, communicerende vaten. 

Verder is de Cultuurfabriek inderdaad geconsolideerd in de holding van Fransen. Volgens uw eigen website zijn PDZ en de Cultuurfabriek in 2006 in elkaar gegroeid. 

De zeggenschap van Fransen over de commerciële bv's is volgens het Handelsregister even oud:

En in die periode zien we de reserves van Fransen, opgebouwd uit de PDZ BV's, groeien naar € 2.549.375,00. Het etiket 'kerngezond' is dus op zijn plaats. De betrokkenheid bij PDZ van Fransen is dus ouder dan u noemt en zijn vermogen komt vooral uit de winsten van de twee genoemde bv's. Voor de overzichtelijkheid een grafiekje van de jaarlijkse stand van het groeiende eigen vermogen, wat inderdaad goed 'cultureel ondernemerschap' is. Deze cijfers haal ik uit de KvK, specifieker zijn persoonlijke holding die losstaat van de stichting waar hij zelf directeur is en waarvan hij zelfstandig bepaalt wat hij bijdraagt.

Door de bewaarplicht van de KvK, beperkt tot zeven jaar, kan ik niet verder terugzoeken, maar minstens ruim meer dan de helft van het 'privévermogen' (uw eigen woorden!) van Fransen en zijn vrouw komt uit de relatie met PDZ.

Egbert Fransen is overigens pas sinds twee jaar directeur / bestuurder van de stichting (op verzoek van het toenmalige stichtingsbestuur) en pas vanaf dat moment ontvangt hij van de stichting een vergoeding voor zijn werkzaamheden. Als bestuurder van de stichting staat hij onder toezicht van de Raad van Toezicht, die hem kan ontslaan en die ook zijn salaris vaststelt. Voor zijn werkzaamheden als directeur/bestuurder van de stichting ontvangt Egbert Fransen een salaris dat aanzienlijk lager is dan gebruikelijk voor dit soort functies in de culturele sector. Wij als Raad van Toezicht zijn samen met de accountant van mening dat hier zeker geen onrechtvaardige of buitenproportionele verrijking plaatsvindt en alle cijfers worden in volle transparantie meermaals per jaar doorgenomen.

RE: Paar dingen. Als er 'volle transparantie' is, zou u anders de gecontroleerde jaarrekening niet op de website willen zitten? Waarom doet u dat niet, als u wel subsidie van de belastingbetaler krijgt? Verder heb ik het woord 'onrechtmatig' niet in de mond genomen, laten we het daar even eens zijn. Ik wil op geen enkel punt de stelling innemen dat we het in die hoek moeten zoeken. Jullie zijn wel flink krenterig, bij een belerende toon ('non profit') nog wel. En over dat salaris: stel dat dat meevalt en het bedraagt bijvoorbeeld een ton (hoeveel is het eigenlijk?). Hij kan daarnaast, dankzij de dubbele pet die niet onrechtmatig is, ik herhaal het maar, een eigen spaarpot opbouwen € 2.549.375,00 dankzij de combinatie van 'overheersende zeggenschap' over alle partijen. Dan doet hij het beter dan menig CEO. Het is zijn goed recht, maar leuren met een 'non profit' karakter en om die reden geen stagevergoeding geven aan arme jongeren is dan niet erg sociaal. Dat was het hele punt, niet of dit onrechtmatig is of niet. 

Onze directeur/bestuurder geeft nu al 10 jaar lang zijn hele ziel en zaligheid, zeeën van tijd en al zijn ondernemerstalent aan Pakhuis de Zwijger. Hij investeert de opbrengsten van zijn eigen ondernemingen in onze stichting en hij heeft Pakhuis de Zwijger lokaal, nationaal en internationaal op de kaart gezet. Hij verdient alle lof. Wij nemen Arno Wellens niet alleen kwalijk dat hij de feiten niet kent, maar dat hij ze kennelijk ook niet wilde kennen. Wij zijn van mening dat Arno Wellens op ongepaste wijze stichting Pakhuis de Zwijger en haar directeur in een kwaad daglicht heeft gesteld zonder hen eerst zelf te consulteren. We zijn van harte bereid ieder die meer wil weten over deze kwestie van informatie te voorzien en staan volledig achter Egbert Fransen en zijn team van medewerkers.

RE: Is het nou twee jaar of tien jaar? En wat u hier stelt is simpelweg niet waar. De opbrengsten van de ondernemingen gaan naar 'Egberts eigen privé vermogen en het opgebouwde pensioen voor zijn vrouw en hemzelf'. U zag in de toelichting dat Zalen bv een eigen vermogen heeft van € 477.462,00 en een laatst bekend resultaat van €128.839. Voor Exploitatie bv zijn die cijfers € 508.589,00 en € 156.895,00: de groei door ingehouden winst is dus € 285.437,00 per jaar. Die cijfers consolideert hij in zijn eigen holding, dat zag u gebeuren. 

Verder heb ik respect voor iemand die 'zeeën van tijd' investeert maar daar krijgt hij dan ook € 2.549.375,00 voor. Er zijn er die het minder goed voor mekaar hebben. Het punt blijft: er is een enkel persoon met 'overheersende zeggenschap' die alle geldstromen reguleert. Door de dubbele pet bepaalt hij de reserve in zijn eigen holding, dat heeft u zelf bevestigt (dat zinnetje over zijn pensioen en zijn vrouw). En mooi dat hij zo goed boert. Maar als hij geen € 285.437,00 per jaar zou verdienen maar afgerond tien procent minder, dan was het geven van een stagevergoeding aan tien mensen geen enkel probleem. Het is zijn goed recht om dat niet te doen, inderdaad. Maar erg inclusief en duurzaam is het niet. 

Raad van Toezicht Stichting Pakhuis de Zwijger

Marjan Minnesma
Lars Boering
Cees de Graaff
John Olivieira
Floor Ziegler
Gert Urhahn

RE: Hartverwarmend, zoveel steun. Jullie komen toch niet zelf uit de stal van de Cultuurfabriek? 

Gun die arme stagiaires nou gewoon een vergoeding, dat is waar de hele discussie begon. Een opgepotte winst van € 2.549.375,00 past niet bij leuren met een onbaatzuchtige doelstelling. Geef de eerste tien aanmelders op de genoemde vacatures (vacatures!) nou € 200 per maand en de strijdbijl is begraven. En als u echt transparant wilt zijn, gooit u dan gewoon de jaarrekening van de stichting en die van de consolidatiegroep, zoals aangeleverd bij AFK, online. Zet u daar naar duurzaam, divers, glutenvrij, klimaat- en genderneutraal en inclusief gebruik ook het salaris van de directeur bij. U krijgt immers wel degelijk een structurele subsidie. Is dat dan teveel gevraagd, een beetje 'transparantie'? 

We bevinden ons in het goede gezelschap van Lodewijk Asscher. Doe gewoon eens open zijn. Alle succes toegewenst met uw organisatie.