Italiaans bankwezen doodziek, laat overheid bloeden voor NPL's en daarom bent u de klos

Verdraaid, er gaat weer een Italiaanse bank omvallen! Veneto Banca kan het allemaal niet bolwerken en stopt met het terugbetalen van rente op achtergestelde schulden, een dun gipswandje bij het eigen vermogen vandaan. 

Het Italiaanse bankwezen is kapot, roepen we hier al langer. En Italië is geen Griekenland. Om de kredietcrisis op te lossen is er een fonds opgericht genaamd 'Atlante' en die zal alle problemen oplossen zonder dat er vers geld bijgestort hoeft te worden. Dat klinkt te goed om waar te zijn en dat is het ook. 

Het probleem in Italië is dat de oude consumptieve kredieten (Non Performing Loans, NPL) nog niet zijn afgeschreven. Elke bank heeft daar voor tientallen miljarden aan lijken in de kast zitten en de steeds sterker wordende geur van ontbinding houdt beleggers weg. De marktwaarde van banken is daardoor veel lager dan de boekwaarde afgegeven door de eigen bonenteller, die we niet moeten vertrouwen: in deze tabel gaat het om de banken met een score lager dan 100% (marktwaarde gedeeld door boekwaarde dus). Met zijn linkervoet houdt de boekhouder de deur van de kast vol met lijken dicht, terwijl hij met zijn rechterhand een persbericht tikt om beleggers te lokken. Ziehier de geboorte van de springbankier. Niet schrikken en anders niet klikken!

Hoe werkt dat Atlante eigenlijk? Het beste doen we het stapsgewijs. Een gezin neemt een hoog consumptief krediet en kan het niet later terugbetalen (1). Die probleemlening zal de aandeelhouder in de bank schaden en in Italië zijn dat vaak zelf beleggende burgers (2). In principe kan de kredietcrisis hier dus intern worden afgestreept maar de Italianen denken: 'hoe splitsen we de kosten van onze overconsumptie anderen in de maag, zonder dat we zelf niet hoeven te bloeden? Ze richten Fondo Atlante op (3) waar dezelfde banken met veel NPL's aandeelhouder in zijn. De directie wordt gevoerd door Quaestio (QCM), wie dat is laten we nu even.

QCM heeft trouwen een mooie presentatie waarin ze uitleggen hoe ze de schuldencrisis gaan oplossen: De aandeelhouders (de banken dus) storten aandelenkapitaal in Atlante en een partij genaamd Casa di Depositi e Presititi (CDP) doet dat ook (4). CDP is de enige belanghebbende die zelf niet veel NPL's heeft. Alle andere betrokkenen hebben een belang in elkaar (gezinnen in banken als aandeelhouder, maar banken in gezinnen als leenklant etc.) dus op wat intern geschuif na betekent enkel de deelname van CDP dat er vers geld bijkomt. 

Vissoep
De aandeelhouder van CDP is de Italiaanse overheid (5). Vervolgens wordt de NPL overgeboekt naar Atlante (6). Omdat dat fonds enkel en alleen in rommelkredieten belegt (dat is het hele doel van die club) maakt het per definitie verlies. Dat deelt het met de aandeelhouders, zijnde dezelfde banken die deze rommellening in eerste instantie al bij Atlante hadden gestald (7). Dat is wederom rondpompen van geld, want dit is een gesloten systeem waarin iedereen een belang heeft in de ander. De overheid splitst een verlies op een staatsbedrijf namelijk bij de Italiaanse burgers in de maag (8), zijnde de belastingbetalers, tevens zijnde de beleggers in de banken waar CDP via Atlante een verlies op maakt. Dat is in 2016 trouwens even groot als de helft van de complete half miljard die CDP in deze constructie heeft gestopt volgens het jaarverslag, dus het gaat hard. Er moet meer geld bij!

Tot nu toe zit alles nog in de grijze driehoek, bestaande uit partijen die exclusief Italiaans zijn. Hoe raakt dit de buitenwereld? Naast het direct nemen van verliezen op rommelkredieten kan Atlante de schulden ook securitizeren. Daarbij worden bestaande leningen in een SPV (Special Purpose Vehicle) gestopt, dat de rente op de leningen int. Het probleem van de gebrekkige kredietwaardigheid zit nu dus in de SPV. Tot nu toe is er niets verbeterd, er is geen geld bijgekomen of schulden afgelost: alles was een kwestie van het overgooien van de hete aardappel naar een andere Italiaan (nog niet die in Frankfurt). De SPV pakt meerdere leningen van 'originators' (banken linksboven) bij elkaar, gooit ze in een ton, husselt ze door mekaar en maakt beleggingsproducten van die leningen. In The Big Short leggen ze het zo uit.

Zo kan de SPV bijvoorbeeld een 'Italy residential mortgage invesment opportunity' (IRMIP) presenteren waar de hypotheken van Monica en Giovanni inzitten, twee Italianen met probleemschulden (die niemand op markt dus wilde overkopen van de banken linksboven). Door een derde van de schulden van Monica en twee derde van die van Giovanni in IRMIP Amsterdam 5 bv (Nederland is fiscaal handig voor dit soort dingen) te stoppen, hebben we een nieuw beleggingsproduct gemaakt dat internationale investeerders misschien wel willen, hoewel ze onderdelen eerst links zouden laten liggen aangezien ze het risico te groot vonden. Het ging immers om consumptief probleemkrediet. 

Tranches met rommel
De oplettende lezer zal hebben gezien dat dit exact de manier is waarop de Amerikaanse huizenbubbel is gebarsten: institutionele beleggers wisten niet wat er in hun 'vissoep' van CDO's zat. Daarmee wordt het kredietrisico van de Italiaanse economie uitgesmeerd over de hele (Europese) economie (9). Een andere manier is de de facto monetaire financiering die de ECB doet. Rome kan zijn begrotingstekort immers in Frankfurt dumpen (10). Daar hebben ze een printer waar veel geld uitkomt, dat beleggers kunnen lenen om er effecten van de voorbeeld-SPV IRMIP Amsterdam 5 bv mee te kopen. 

Gaan ze daarop nat, dan moeten ze wel de lening terugbetalen en is de schuld van de Italiaanse consument doorgesluisd naar misschien wel uw pensioenfonds (11) dat door de lage rente en gebrek aan alternatieven linksom of rechtsom wel met 'tranches' van de Italiaanse kredietbubbel komt te zitten. De Italiaanse centrale bank meldt ook fijntjes dat het nodig is om een ruim monetair beleid te hebben met een lage rente, zodat het schuiven met rommelkredieten zo lang mogelijk zo soepel mogelijk verloopt. 

De Nederlandse spaarder wordt gepakt omdat de spaarrente lager is dat het fictieve rendement op vermogensbelasting. Verder raakt haar of zijn pensioenpot bevuild met Italiaanse rommel waarvan we misschien jaren later pas in zullen gaan zien wat de echte schade is, als Monica en Giovanni bijvoorbeeld samen de benen hebben genomen naar de Bahama's. Dat raakt mensen zoals onze fiscaal-transparante bretel, die een groot deel van zijn pensioen laagrentend uit heeft staan, hij is hier even de voorbeeldkaas. Daarom houden Italianen ook zoveel van Nederlanders (13). Alle verhalen over een Zuid-Europese revolutie die de boel gaat omgooien (zoals de '5-sterrenbeweging' zijn dan ook voorbarig. 

Niemand bijt de hand die voedt. Hoe lang de hand zich laat bijten is een andere vraag. Gelukkig zijn dit soort constructies zo complex dat het lang duurt voordat een politicus of een gemiddelde journalist, laat staan een hardwerkende burger, doorheeft wat er gebeurt. En precies zo lang kunnen we doormodderen