De rechtsstaat is doodbezuinigd, drie kwart verkrachters mag lopen (en meer) [2/2]

'Ik had niet het idee dat de dader pakken de eerste prioriteit had'. Een vrouw vertelt over de een incident met betrekking tot seksueel geweld. Direct naar een politiebureau lopen heeft geen zin want het is onmogelijk om aangifte te doen. Sterker nog, onze rechtsstaat is kapotbezuinigd. Daardoor worden duizenden aanranders en verkrachters onterecht vrijgelaten.  

Gebrekkige keten
In deel een bespraken we de zorgen die bij de opsporingsautoriteiten leven, als het om criminaliteitsbestrijding gaat. Er is een aantal off the record-gesprekken geweest, daar kunnen we verder geen mededelingen over doen. Wel is het wellicht fatsoenlijk om te noemen dat het nooit zin heeft om boos te worden op Oom Agent.

De 'keten' zoals dat heet, van misdaad tot celstraf, is namelijk veel te dun gefinancierd en dan wordt er ook nog eens tussen allemaal afdelingen met geld geschoven. Dat is een politieke keuze aan de top. De professional kan daar niets aan doen, maar zal het schrijnende tekort aan geld ook niet publiekelijk aan de grote klok willen hangen. Dan geven ze immers aan dat een potentiële crimineel een zeer grote kans heeft om ermee weg te komen. 

In sommige landen met een gebrekkige 'keten' (zoals Cambodia) deelt de politie de straf dan ook maar direct uit, duur iemand publiekelijk aan de schandpaal te nagelen. Niet optimaal, maar dat is de stervende rechtsstaat in Nederland ook niet te noemen. Er moet gewoon meer geld bij om mensen hun werk te laten doen, zoveel is duidelijk. 

Statistische oorlogvoering
In de cijfers uit het vorige stuk kon u opmaken dat er steeds minder zaken voor de rechter komen, dus het aantal gestraften neemt ook af. Dat wist u dus al. De piek zit in 2004, het jaar waarin het Kabinet Balkende-II de statistische oorlog tegen de eigen bevolking heeft uitgeroepen. Dat werkt, het aantal seksuele overtredingen vertoont een frappante daling. 

Zou het nu ook zo zijn dat het aantal gepleegde overtredingen daadwerkelijk daalt? Het is onwaarschijnlijk dat overtreders het aantal misdaden dat ze plegen, laten meebewegen met het budget voor Veiligheid en Justitie. Nu komen die cijfers totaal niet overeen met het beeld dat Sociaal Werk Nederland schetst, om maar een voorbeeld te noemen. En geef toe, die plotselinge scherpe daling ziet er gewoon vreemd uit. 

Maar kijkt u nog eens goed naar die cijfers van ongerelateerde misdrijven. In 2007 zijn er 925 veroordelingen met straf voor levensmisdrijven. Zowel in het jaar ervoor als dat erna is dat aantal hoger, wat op zich al onverklaarbaar is. Waarom zou een bevolking ineens meer en dan weer minder moorden gaan plegen? Een trend is misschien nog te begrijpen. In deel een hebben we al besproken dat Kamerlid van de VVD Laetitia Griffith zich al zorgen maakte over de logistiek achter de rechtsstaat, dit lijkt meer op een 'file' in het systeem dan een daadwerkelijke verandering in de hoeveelheid crimineel gedrag in Nederland. 

Uit de cijfers blijkt dat er een enorme scheefgroei is tussen de verandering in het aantal veroordelingen, ten opzichte van het aantal zaken waar die veroordelingen het gevolg van kan zijn (opklik voor groot). Een verdachte die wordt voorgeleid kan namelijk worden vrijgesproken, veroordeeld tot straf, of rechter of Openbaar Ministerie worden niet-ontvankelijk verklaard.  

Minder veroordelingen
In de tabel op CBS.nl zit een rij met het totale aantal veroordelingen in Nederland. Door de algemene stijging van de criminaliteit en de daaropvolgende bezuinigingen van Balkenende, Donner en Zalm kan het gebeuren dat die criminaliteit, gemeten naar het aantal aangiftes, in 1995 exact even hoog is als in 2015, namelijk 102.000 en een beetje. Alleen daalt het aantal veroordelingen met 10.000 naar 86.500. Uit hetzelfde aantal aangebrachte zaken haalt de rechter dus veel minder veroordelingen. 

Laten we een grafiek maken van de het aantal veroordelingen op het aantal zaken. Dat kan nooit meer zijn dan één. 

Het chronische gebrek aan geld zorgt ervoor dat rechters verdachten eerder vrijspreken. Zo daalt het percentage daadwerkelijke veroordelingen op aangebrachte zaken van 82 procent in 1995 naar 67 procent in 2015. Als er een kink in de logistieke kabel komt, zoals een OvJ die overwerkt is en een vormfout maakt, dan is vrijspraak van een mogelijk schuldig persoon het onvermijdelijke gevolg. Een aangebrachte zaak resulteert dus niet per definitie in een veroordeling, iemand kan ook ten onrechte als dader worden aangemerkt, houdt u dat in het achterhoofd. 

Bedenktijd voor slachtoffers
De ontwikkeling van de verhouding tussen aangenomen zaken en het aantal veroordelingen daalt dramatisch. Dat is vreemd. Er is destijds namelijk een 'bedenktijd' ingevoerd voor slachtoffers van seksueel geweld. Wie huilend een politiebureau binnenrent, krijgt een brochure mee met de verdere gang van zaken. Binnen twee weken moet zij of hij aangeven of een intake-gesprek gewenst is, of dat dit maanden later ingepland moet worden als de persoon in kwestie bijvoorbeeld nog aan het studeren is. Het staat er echt.  

Als iemand direct zegt geen bedenktijd te willen, dan wordt deze persoon meestal toch heengezonden. Het direct aangifte kunnen doen is al wegbezuinigd, slechts in een enkel geval mag iemand die verkracht is, direct na het informatieve gesprek ook echt het verhaal in een proces-verbaal laten opnemen. Intussen verwatert het bewijsmateriaal. U dacht wellicht dat de Nederlandse politie net als in Law & Order: Special Victims Unit opereert en direct de straat oprent op zoek naar de viezerik, maar dat is in dit land niet zo. Er is een prachtige, bureaucratische molen opgezet weer veel in- en uitgaat, maar niet zozeer veroordelingen. 

In de statistiek zijn er type I en Type II fouten. Een fout kan inhouden dat een onschuldig persoon ten onrechte wordt veroordeeld, of dat een schuldig persoon ten onrechte niet wordt veroordeeld. Stel dat verdachten bij een bepaalde hoeveelheid bewijs (noemen we even punt X) al worden veroordeeld. Punt X definiëren we ineens ruimer, zodat verdachten sneller worden veroordeeld. In dat geval neemt de kans op een Type I fout toe maar die op een Type II fout af en andersom werkt dat ook zo. 

Of simpeler gezegd: stel dat X zo ver mogelijk naar links ligt, wat betekent dat iedere verdachte per definitie voor het vuurpeleton wordt gezet, zonder proces. Dan weten we honderd procent zeker dan er niemand ten onrechte zijn straf ontloopt. Dat is het goede nieuws. Het slechte nieuws is dat er ook meer mensen ten onrechte worden gestraft. Het een is een logisch gevolg van het ander. Vergelijk het met angst voor de vangrail: als u daarom maar helemaal links gaat rijden, is de kans op een aanrijding met een tegenligger alleen maar groter. Ofwel u verkleint de kans op contact met de vangrail, of met de tegenligger, de kans op beide verkleinen in een beweging is theoretisch onmogelijk. 

Ontmoedingsbeleid
Het schokkende aan deze cijfers is dat er een (doelbewust) ontmoedingsbeleid wordt gevoerd om aangifte te doen van seksueel misbruik. Dat betekent dat het aantal onterechte veroordelingen daalt, en daarmee het totale aantal. In 2000, als de problemen bij Justitie (ongeveer) beginnen, ligt het aantal veroordelingen met straf op 295 en 125 voor aanranding resp. verkrachting. 

Dat daalt naar 80 resp. 40. Die daling komt niet door het afwezig zijn van seksueel geweld, want andere hulpinstanties zien geen daling, eerder een gelijkblijvende trend en alleen 2015 al kende in Amsterdam een stijging van het aantal verkrachtingen met 40 procent in een enkel jaar. Dan zijn er twee mogelijkheden. Ofwel het aantal veroordelingen van onschuldingen voor 2000 was veel te hoog, of er worden sindsdien veel meer schuldige zedendelinquenten onterecht heengezonden. 

Politie en OM roeien ook maar met de riemen die ze hebben. In sommige gevallen zal de OvJ een zaak toch willen laten voorkomen, omdat deze anders verjaart, of omdat de zaak lang 'op de plank' laten liggen de kans op een (terechte) veroordeling niet ten goede komt. Dat resulteert dus steeds vaker in vrijspraak. Er is geen enkele reden te bedenken waarom er in 2015 vier keer zo weinig verkrachting zou zijn als in 1995, want dat is de verandering in het aantal veroordelingen. 

Kwaliteit van de rechtsstaat
Als het ontmoedingingsbeleid ten opzichte van aangifte doen zorgt voor minder terechte aangiften tegen schuldige verdachten, dan is de keerzijde dat er ook minder onschuldige verdachten ten onrechte worden veroordeeld. En ziehier het schrikbeeld van de Nederlandse rechtsstaat. Minder aangiften zou dus minder zaken tot gevolg moeten hebben.

Anders gezegd: als er veel minder onterechte aangiftes zouden zijn maar er wel evenveel echte viezerikken zouden worden veroordeeld, dan zou het aantal afdoeningen moeten dalen bij evenveel echte veroordelingen. Eigenlijk gaat de kwaliteit van de rechtsspraak dan omhoog, vanuit de onterecht veroordeelde gedacht. Erg genoeg is daar geen sprake van, want de daling van het aantal veroordeelden correspondeert volledig met het aantal ontmoedigde (vermeende) slachtoffers. Ergo, er worden elk jaar tientallen verkrachters ten onrechte vrijgesproken. 

Als we aannemen dat het juiste aantal veroordelingen, gegeven het aantal meldingen, op 155 zou moeten liggen (het aantal in 1996, voor de filevorming bij Justitie), dan is de daling daarna volledig te wijten aan onterecht vrijgelaten personen. In 2015 werden er slechts 40 verdachten veroordeeld voor verkrachting, 115 te weinig als we bedenken dat er niet minder slachtoffers zijn. Zo bekeken zijn er van 1996 tot 2015 niet minder 1.445 verdachten ten onrechte vrijgelaten. 

Double jeopardy
Het erge is dat die vrijspraken onherroepelijk zijn. Stel dat er op korte termijn wel een regering met fatsoenlijke mensen komt, die de rechtsstaat de middelen geeft om te functioneren. De blunders met betrekking tot de oude gevallen corrigeren is dan onmogelijk, want in het recht geldt zoiets als 'ne bis in idem': u mag niet tweemaal voor hetzelfde vergrijp worden veroordeeld. Als het niet tot een veroordeling komt, mag een verdachte niet oneindig lang gehinderd worden door de strafvervolging. Dan is hij of zij onschuldig, wat inhoudt dat de voormalige verdachte verder moet kunnen leven. In het Engels heet dat 'double jeopardy'.

Daarom zeggen we hier wel eens: de rechtsstaat is dood, een zombie. Hij doet nog wat dingen die lijken op wat een levend organisme doet, maar lang niet alles. Wie in een gelukkige bubbel wil leven kan de ogen sluiten voor de nachtmerrie van vrouwen die dit overkomt, het is toch maar een minderheid van de samenleving. Nederland is gewoon een 'gaaf land' en dit soort nare dingen moeten we misschien maar met de mantel der liefde bedekken. 

Mensen die met die zombie in aanraking komen, zoals een verkrachte vrouw die het politiebureau binnenloopt en naar buiten gaat met een folder en een telefoonnumer dat ze kan bellen om over een paar weken een intakegesprek te doen, die mensen snappen hoe erg het is gesteld. Pas als u het recht nodig heeft ziet u dat het er niet is. 

Het overblijfsel van de rechtsstaat is een zwaar geautomatiseerde boetefabriek, die erop in is gericht om regels extreem strak uit te voeren, waarbij elk menselijk aspect is wegbezuinigd. Pijnlijk, want recentelijk zijn de belastingen voor werkenden fors verhoogd. Daar staat geen tegenprestatie tegenover in de vorm van betere dienstverlening, au contraire.

Ook Mark Rutte maakt er geen geheim van dat het hakken in de rechtsstaat enkel en alleen is ingegeven door budgettaire overwegingen, meer is het niet. Medewerkers van de veiligheidsdiensten zijn er glashelder over: zo is het onmogelijk om het werk te doen. Vergelijk het met een voetbalteam dat een plek moet wegbezuinigen. In principe is winnen met tien man mogelijk. Dan worden het er negen en dan is winnen in theorie ook nog mogelijk. Er komt een punt dat winnen zelfs theoretisch onmogelijk wordt en daar zitten we nu. Daarom wordt er ook als een malle gelekt. 

Dierenwinkel
Het schadelijke hieraan is dat een verkrachter weet dat hij nooit gestraft zal worden, of dat die kans uitzonderlijk klein is. Dan krijgen we een negatieve spiraal van meer echte criminaliteit, minder geregistreerde criminaliteit door het wegbezuinigen van de mogelijkheid om aangifte te doen, (potentiële) overtreders die daardoor worden uitgelokt om nog meer overtredingen te plegen, meer criminaliteit die steeds minder wordt geregistreerd omdat de overheid het probeert weg te masseren met dubieuze statistieken, enzovoort. Uiteindelijk pikken mensen het niet meer en barst de bom.

Nog een laatste cijfer. In 2005 werden er 2.500 verkrachtingen geregistreerd, daarna zijn die statistieken niet meer te vertrouwen. Uit de cijfers van Rutgers mogen we opmaken dat het met gemak het dubbele is. Als er dan elk jaar 80 veroordelingen zijn, dan is de kans op cel na een verkrachting 1,6 procent. Tien jaar geleden was dat nog 7,0 procent. Als een dronken hansworst een meisje ziet lopen en twijfelt wat hij zal doen, dan is dat wat de overheid in deze situatie regelt: de kans op celstraf is in luttele jaren met drie kwart gedaald en de bodem is nog niet in zicht. Tot zo ver de afschrikkende werking van de rechtsstaat. 

Agenten balen hier ook van, laat dat duidelijk zijn. Ze zien zichzelf als de inspecteur uit de Dierenwinkel van Jiskefet, een afschuwelijke muggezifter die letterlijk niets toevoegt aan de samenleving. Als ze een boete uitschrijven worden is hoon hun deel: als er wat valt te verdienen aan een fout geparkeerde auto zijn ze er wel, is er een vrouw verkracht, dan krijgt die een folder. Dat is waar agenten dag in dag uit mee te maken hebben, terwijl ze voor hun werk kozen omdat ze de maatschappij wilden dienen door bijvoorbeeld zedendelinquenten in de kraag te vatten. 

Daarom, niet Oom Agent de schuld geven. Dit is het resultaat van uw stemgedrag en niets anders. Gaat u zich diep schamen.