Bankiers nemen de benen uit eigen banken, zijn kennelijk een beetje overgewaardeerd

Terwijl iedereen loco gaat over die film van Jesse Klaver, eitjes waar geen gif in zit en het programma Boer zoekt Vrouw dat eigenlijk een verkapt Albanees bordeel is, ziet niemand het echte gevaar. En dat zit verstopt in ons bankwezen. Tenminste, verstopt: meer hidden in plain sight, als u gewoon de jaarverslagen zou lezen.

Gouden parachute
Waarom zou een bankier met een gouden parachute uit de kantoorsilo willen springen, als zijn eigen werkgever echt hartstikke gezond is? Omdat hij als geen ander weet dat die gezondheid geveinsd is natuurlijk. Een bankier zit gewoon wat dichter op het vuur dan anderen en weet dat het wachten op de klap is. Laten we de cijfers van JP MorganChase er eens bijpakken, een bank met een beurswaarde van meer dan $ 300 miljard. Geen kleine jongen dus.

Op het hoogtepunt van 2007, vlak voor het begin van de Kredietcrisis (die niet over is, we zijn nog niet begonnen met het opruimen van de rommel, komen we op) stond het aandeel op $ 52. Inmiddels is dat $90, maar dit ligt vooral aan de verkiezingswinst van Donald Trump. Kennelijk neemt men aan dat de bank nu makkelijker dingetjes kan regelen met the Don, wat zich vertaalt in een koersstijging van 50 procent in zeer korte tijd. 

Er zit een redelijke overwaardering in de Amerikaanse banken, maar de Europese net zo. Daar maakten we dit topic over. Kort en goed kwamen alle Europese banken uit de stresstest van de Europese bankenautoriteit. Alleen was de stress waar mee gerekend werd zo laag, dat elke bank er doorheen kwam. Het is alsof u een paraplu test bij zonnig weer. Later worden de zonnige vooruitzichten gelogenstraft als er bij Europese banken weer allemaal lijken uit de kast vallen, maar dan het ene of het andere kabinetje ergens weer een paar maandjes langer doorgeleefd.

Statistisch manipuleren
Europese financiële instellingen zijn gemaakt om problemen op korte termijn een beetje vooruit te schuiven, in plaats van problemen grondig aan te pakken. Dat vergt een mate van Europese integratie die de gemiddelde burger niet wil, dus rommelen we maar een beetje voort totdat de boel onvermijdelijk klapt. Goed, leest u het Euro Evangelie maar. Terug naar de VS. 

Jamie Dimon, CEO van JP MorganChase, wil graag dat Trump de regeltjes voor bankiers wat versoepelt. Waarom wil hij dat? Omdat er anders niks te groeien valt. De VS hebben dezelfde economische en demografische problemen als de EU, in mindere mate. Sinds 2002 is de economie vooral schuldgedreven, waarbij consumenten overbodige spullen kopen met geld dat ze niet hebben. Ziedaar de enorme banciare opzwelling in samenleving en economie.

Van 2006 tot 2008 stegen de huishoudelijke schulden van de VS met veertien procent van het nationaal inkomen, wat betekent dat gezinnen schulden maken om tv's te kopen, in een tempo waarbij het negatieve saldo bij de credit card-maatschappij elke veertien jaar verdubbelt. De overheid doet daar zelf ook aan mee en dat is overduidelijk een onduurzaam business model. 

In de VS krijgt de gemiddelde vrouw 1,84 kind, wat ver onder de 2,1 kinderen per gezin ligt die nodig is om de bevolking tenminste op niveau te houden. Amerikanen worden daarom gemiddeld ouder, wat minder ruimte geeft om consumptieve kredieten terug te betalen. Verder zat Mary Jane al tot over haar oren in de schulden. Dan valt niet in te zien hoe de economie van de VS op korte termijn expontieel kan groeien, op krediet, wat voor JPMorgan Chase erg prettig zou zijn.

Strenge regelgeving
Daarom wil Dimon ook dat de regels voor kredietverlening weer worden versoepeld en de verwachting is dat Trump wel naar Wallstreet zou willen luisteren. Door strengere regelgeving blijven de huishoudelijke schulden rondom de 80 procent van het inkomen hangen, dus het zou aangenaam zijn als dat snel richting de 100 procent mag groeien, net als in good old 2007. Toen was alles beter, omdat we op een roze wolk leefden. 

In het laatste kwartaal had JPMorgan Chase een omzet van $ 25,5 miljard met een recordwinst van meer dan $ 7 miljard, dus wat zitten we hier dan te zeuren over een gebrek aan groei? En de economie van de VS gaat toch ook als een malle? Dat valt dus tegen. Cijfers over het GDP zijn vaak niet te vertrouwen, omdat die steeds achteraf opgedirkt worden om de schuldenberg te maskeren. Als we naar de echte, meetbare output van een bedrijf (zoals deze bank) kijken, blijkt dat die groei juist tegenvalt: exact wat we zouden verwachten bij een verouderende bevolking die al in de schulden omkwam. 

Dit overzicht komt van de investor relations-pagina van de bank zelf. We meten vanaf het tweede kwartaal van 2008, vlak voor het einde van Lehman Brothers, om het effect van de overname van Bear Stearns eerder dat jaar eruit te filteren. De omzet (1) schommelde afgelopen jaar rond de $ 25 miljard maar doet dat al een decennium lang, zal zo blijken. De marktwaarde (2) explodeert echter, van $ 224 miljard naar $ 307 miljard. Dat is de rally die helemaal aan het einde van de koersgrafiek zichtbaar is, het gevolg van Trump. De nettowinst bereikt inderdaad een recordhoogte van $ 7 miljard (3), maar dat is geen rechtvaardiging voor die koersexplosie. 

Euforie
De prijs van een aandeel is afhankelijk van het te verwachten dividend per aandeel, in vergelijking met alternatieve investeringen. Het dividend per aandeel (4) blijft stabiel op een halve dollar staan. Kennelijk leefde er onder beleggers euforie, omdat Trump oude tijden weer zou doen herleven. Als we doorzoeken in de jaarcijfers blijkt dat onterecht te zijn, want de VS zullen de komende jaren stagneren, net als de EU. 

De koers van een aandeel zat in 2008 ergens bij de $ 20, nu wordt de $ 100 aangetikt. Ondanks alle hosanna-berichten is de omzet (blauw) van de bank sindsdien niet gegroeid, wat om genoemde redenen ook niet kan. De winstgevendheid (groen) is echter wel sterk verbeterd. Hoe kan dat?

Wie van financiële puzzels houdt, weet dat er een bepaalde post stelselmatig een beetje opgedirkt moet worden, om dit effect te bereiken. Sommige kosten worden te laag ingeschat, of er wordt ergens anders iets te positief ingeschat. Bij JPMorgan Chase gaat het om de voorzienig voor dubieuze debiteuren, de provision for credit loss (PCL, geel).

Overwaardering
Elke keer als de bank een kredietje verkoopt, is er een kans dat de klant niet terugbetaalt, om wat voor reden dan ook. Deze kans wordt ingeschat aan de hand van recente, historische data. Als iets vijf jaar lang niet is gebeurd, dan denkt een bankier dat het nooit kan gebeuren, de bekende zwarte zwaan. 

Het probleem voor banken is dat ze onmogelijk kunnen inschatten of een klant iets wel of niet kan terugbetalen. Daar zijn wel modellen voor, maar niemand kan in de toekomst kijken. Het zijn schattingen. In de VS werkt men niet met IFRS maar met US GAAP, de eigen boekhoudregels van de Amerikaanse Financial Accounting Standards Board (FASB), al verschillen die regels op dit vlak niet heel erg. De EU is dus ook vatbaar voor overwaardering, maar dat terzijde.

Op pagina 120 van 'topic 326', dat gaat dus over het meten van de voorziening van dubieuze debiteuren, geeft de FASB aan dat de voorziening moet worden geschat. Het staat er letterlijk, onderaan. Soms vragen lezers wel eens waarom wij content hebben die elders niet te vinden is. Zien wij spoken, verzinnen we dingen, of geloven we in complotten? Nee, waar elk ander medium bezig is met transgenders en gluten lezen wij topic 326 wel en trekken we de onvermijdelijke conclusie. 

Boomstammetjes
Als u goed kijkt, dan ziet u dat de nettowinst en PCL elkaars spiegelbeeld zijn. De enige reden waarom de nettowinst groeit, is omdat de bank minder in de stroppenpot stop. De PCL is bedoeld om de kosten van wanbetaling te spreiden over meerdere jaren, wat de bank toekomstbestendiger moet maken. In sommige jaren gaat er wat meer in de pot, in sommige jaren wat minder. Als een bedrijf honderd jaar bestaat en zichzelf ordentelijk opheft, dan is de optelsom van alle mutaties, binnen de PCL, over die eeuw heen, precies nul. 

Als we kosten voor wanbetaling optellen bij de nettowinst, dan lijken het wel boomstammen die verticaal in het water zijn gegooid en en heen weer deinen. De staven worden niet langer, omdat er meer winst is (wat ook niet logisch is, want er is geen sprake van echte groei zagen we net), er wordt enkel stuivertje gewisseld tussen de kosten voor wanbetaling en nettowinst. Deze bank groeit operationeel helemaal niet, maar maakt tijdelijk slechts extra winst omdat het de kans op toekomstige verliezen gewoon eventjes wat gunstiger inschat. 

Als er een nieuwe conjuncturele klap komt (het gevolg van een nieuw conflict, of gewoon zomaar omdat het naar de conjunctuurklok gekeken wel weer tijd wordt voor een nieuwe recessie), dan nemen de kosten van wanbetaling weer toe (de gele staafjes worden dan een stuk langer) en daalt de nettowinst fors. Dan wordt er beknibbeld op het dividend zo dat er nog zal zijn en dat rechtvaardigt een forse koerscorrectie nu.    

Het onvoorspelbare gedrag van Trump maakt zo'n correctie alleen maar waarschijnlijker. De bankiers op Wallstreet dachten dat een vriendje in het Witte Huis een feestje zou betekenen en bestelden alvast wat Champagne, kaviaar en Oekraïense masseuses maar dat blijkt nu dus allemaal een beetje tegen te vallen. Voor JPMorgan Chase is een koers van $ 30 dan realistischer dan $ 100. De insiders voelen dat aan en nemen de benen. Meer is het niet. Wrang is het wel en onheilspellend al helemaal.