Angolese dictator parkeert € 458.176.000,00 op de Zuidas en wat er toen gebeurde verrast niemand

Want Nederland/de EU blijft onwikkelingshulp geven die via een omweg weer terugkomt naar de polder.  Het veel te laat voldoen aan de deponeringsplicht wordt niet bestraft. ING en PwC mogen doen alsof hun neus bloedt. Meer dan de BTW op een kamerplant verdienen we er niet aan. Maar de gevolgen voor arme Angolezen zijn verschrikkelijk.

Staatsbedrijven
Als het om fiscaliteit geeft, is onze regering gelijk een onaantrekkelijke dame van lichte zeden op leeftijd. Alles mag naar binnen, ook als het weinig geld bij zich heeft, maar wel een penetrant geurtje met zich meedraagt. Neem deze Isabel dos Santos, sinds 12 juni van dit jaar de trotse bezitter van een kamerplant op Zuidplein 36-H Toren te Amsterdam. En een kleine half miljard euro, maar ze heeft meer eieren in haar mandje.

Het hele verhaal achter Angola bewaren we voor later. Nu volstaat het om te noemen dat de economisch opkomende republiek met pak hem beet 18 miljoen mensen in Zuid-West Afrika bakken met geld verdient aan de winning van olie, via staatsbedrijf Sonangol. Dat verdwijnt vooral in de zakken van de President, Eduardo dos Santos.

Net als andere dictators pleegt hij een ripdeal op de economie van zijn eigen land, met een hoofdrol voor zijn kinderen én Amsterdam. Nutsbedrijven, zoals telecom (het was een socialistisch land) worden voor een habbekrats opgekocht door die kinderen. Het mooie aan nutsvoorzieningen is dat mensen de afname niet verminderen bij een onredelijke prijsstijging, want drinkwater bijvoorbeeld is een eerste levensbehoefte.

Monopolie
Dos Santos (van het Marxistische Volks Bevrijdings Leger MPLA) verkoopt als president het telecombedrijf aan Isabel dos Santos (20 april 1973, Azerbeidzjan). Inderdaad, dat is zijn dochter. Ze is ook CEO van Sonangol. Vanaf nu betaalt iedereen die in Luanda een belletje naar zijn moeder doet, een fikse fee aan Isabel. Hoewel de helft van Angola geen schoon drinkwater heeft, komt de rijkste vrouw van het continent uit dit land: Forbes schat haar op $ 3,5 miljard.

De woekerwinsten op het telefoonmonopolie moeten snel het land uit worden geboekt, want voor je het weet is er regime change. Via een reeks tussenschakels moet het dan in een ver belastingparadijs terecht komen, dat 1) niet moeilijk doet over zeer fout geld en 2) elk buitenlands ‘hoofdkantoor’ volledige deelnemingsvrijstelling verleent, ook als het daar ten koste van de eigen bevolking verlies op maakt. Even nadenken, kennen we zo’n plekje op aarde?

Zo gezegd, zo gedaan. Een half miljard overboeken, dat ziet er zo uit. Aldus is het telecombedrijf Unitel te Amsterdam geboren. Het heeft 355 mensen die op papier allemaal in het WTC op het Zuidplein aan het werk zijn. Het is moeilijk voor te stellen.

Bij dergelijke bedragen gaat het vermogen niet van de ene bankrekening naar de andere, maar krijgt u het complete bedrijf erbij. Een ander voordeel van het overboeken van complete bedrijven in plaats van contanten, is dat op deze manier toezicht door Nederlandse opsporingsinstellingen wordt uitgeschakeld.

Gunstige regeling
Die kijken namelijk naar contanten, als ze belastingontduiking of terrorismefinanciering willen opsporen. Wie met een zonnebril op en € 40.000 aan bebloede briefjes van honderd in een vuilniszak een kantoor van ING binnenloopt, krijgt te maken met de Wet Melding Ongebruikelijke Transacties. Worden die contanten echter op een buitenlandse rekening gestort, waarna het geheel naar Nederland wordt overgeboekt, dan kan men gewoon bij ING bankieren. Geen haan die ernaar kraait.

In Angola maakt dochter Dos Santos gebruik van een gunstige regeling voor buitenlandse investeerders, dus betaalt ze daar geen belasting. Arme landen kennen dit soort lokkertjes voor buitenlands kapitaal: door een tax holiday in te stellen voor ‘Nederlandse’ bedrijven is het winstgevender voor ze om in Angola te investeren, wat zorgt voor banen en betere infrastructuur. Handig dat degene die daarover gaat in Angola haar eigen vader is.

Een aandeelhouder in het tussenstation, de Nederlandse brievenbus, kan elders claimen dat hij in Nederland al is aangeslagen en dan betaalt hij daar ook geen belasting. In dit geval gaat het echter om een zij. De fiscale constructie bestaat al sinds 2012 in Nederland en in 2015 werd 925 erop gewezen. Bij het onderzoek voor de Kamerplant Tour hebben we navraag gedaan hoe het kan dat Unitel geen jaarcijfers publiceert. Daar hoort een boete van € 5.000 op te staan, maar voor een miljardair is dat geen issue.

Op 14 juni 2017 worden ze allemaal netjes ingeleverd en zo krijgen we een idee van hoeveel er in dit brievenbusbedrijfje zit. Het balanstotaal in 2012 was nog € 228 miljoen: dat is nu verdubbeld. Er zitten wat schulden bij, maar die staan uit bij de aandeelhouder. Vestzak broekzak dus.

Beschamend
Wat meteen zo moeten opvallen is dat Unitel geen belasting betaalt en een bijzondere verhouding tussen winst en omzet kent. Normaal gesproken is het tarief in Nederland 25 procent, Unitel krijgt juist geld van de fiscus alhier. Dat komt omdat het moederbedrijf winsten in Nederland boekt, maar tussen allemaal Afrikaanse bedrijven facturen heen en weer stuurt.

Het gevolg is dat winsten in Nederland worden gesaldeerd met verliezen elders en zo wordt er nergens op de wereld waar winstbelasting bestaat, ook echt winst geboekt. In totaal heeft dit Nederland in de laatste vijf boekjaren € 5,5 miljoen gekost, met een stijgende trend. 

Let wel, dat is dus een directe aderlating voor onze fiscus, die ergens anders gecompenseerd wordt in Nederland zelf. Als we de voordelen van dit soort holdingstructuren willen inschatten (een baantje voor de fiscaal adviseur, een kamerplant, wat huur voor het kantoor in het WTC) dan moeten we ons realiseren dat de overheid er € 5,5 miljoen op toelegt. Dat het naar een Afrikaan gaat is prima, maar dat we dan specifiek de rijkste vrouw uitkiezen om nog wat miljoenen toe te stoppen, dat is eigenlijk niet uit te leggen.

We hebben het hier wel eens vaker genoemd: in plaats van dat we arme landen een paar grijpstuivers geven en verder onze ogen sluiten, zouden we ook die brievenbussen kunnen omkeren en het geld aan de rechtmatige eigenaar geven. Daar wordt iedereen beter van, behalve wat schimmige trustkantoren, een handjevol foute types en de Intratuin. 

De famillie Dos Santos ligt flink onder vuur. Er is een nieuwe president gekozen in Angola, die een beetje klaar is met de corruptie. Isabel is al ontslagen als CEO van Sonangol. Het is een kwestie van tijd voordat João Lourenço, al zoekende naar de verdwenen miljarden van zijn land na vier decennia kleptocratie van de familie Dos Santos, op de Zuidas aankomt. Dat gaat gaat een beschamende vertoning worden.