Operatie Matroesjka tegen Amsterdam Trade Bank: 'ja, wij zijn een witwasbank'

Waarom zou een Russische bank (Amsterdam Trade Bank, ATB) vol met Russisch en Oekraïens spaargeld, eigendom van een Russische oligarch die internationaal mensen omkoopt om zich ten koste van arme landen te verrijken, een bank in Amsterdam hebben? De vraag stellen is hem beantwoorden. Probeer niet aan het woord 'witwassen' te denken. Mikhail Fridman, een van de rijkste bankiers van Rusland, hebben we natuurlijk al langer in het vizier, niet in de laatste plaats door een ronkende tipmachine. En op 4 december om precies 9:18 trapt de politie de deur aan de Amsterdamse Herengracht in, de inval wordt gedaan in verband met een verdenking van witwassen. 

De directie probeert het nu allemaal te downplayen en geeft het personeel geheime instructies over hoe te praten met pers en klanten. Best wel lastig, als je het witwaskanaal bent van een Russische oligarch en zijn vriendjes. Uit gelekte documentatie en communicatie van het OM en ATB, in ons bezit, blijkt dat de directie van ATB het personeel aanspoort om de vermoorde onschuld te spelen. ATB worstelt met het formuleren van de reactie aan klanten. Zo staat te lezen dat ATB eerst wilde noemen dat het baalt van de inval, omdat de directie eerder juist braaf had meegewerkt aan een ander onderzoek. Die formulering wordt snel doogekrast, want dat is geen handig statelemt. Volgens andere interne communicatie bij het OM en de FIOD is de codenaam van het onderzoek 'Operatie Matroesjka'. Het gaat om 55.000 transacties per jaar bij ATB, waarbij Russisch zwart/crimineel geld wordt witgewassen via Amsterdam. 

Eigenaar Mikhail Fridman, met een geschat vermogen van $ 15 miljard een van de rijkste Russische oligarchen die deze planeet rijk is, was tot voor kort ook commissaris bij zijn bank. Uit interne documentatie van ATB staat ook te lezen dat de bank de relatie met hem problematisch vindt. In een actieplan staat het volgende te lezen: 'The former board members are a risk for reputational damage to ATB. Efforts should be made to counter this risk.'

Over welk risico hebben we het dan? In een eerdere zaak, het Oezbeekse omkoopschandaal, heeft Fridman voor $ 800 miljoen geschikt met het Amerikaanse en Nederlandse OM. Via zijn eigen telecombedrijf, Vympelcom, had Fridman zich enorm verrijkt in een Oezbeekse telecomdeal, waarbij de bevolking van dat land ernstig werd benadeeld. Fridman had onder meer de dochter van de president van dat land omgekocht, teneinde een voor hem gunstige deal te kunnen sluiten. Het moet gezegd: pa Karimov greep in en liet zijn eigen dochter arresteren.

Meerdere bronnen bij de Nederlandse en Amerikaanse justitie bevestigden bij ons het beeld van een labbekakkerige houding bij de Nederlandse opsporingsautoriteiten. Zoals u hier eerder hebt kunnen lezen, nam Justitie in de VS het leeuwendeel van het onderzoekswerk voor zich. Drijvende kracht was Jeff Sessions, een Republikeins politicus die er onder Obama bij diens Minister van Justitie Eric Holder (rechts) op aandrong dat er onderzoek zou worden gedaan naar foute Russische geldstromen. 

Sessions klom vervolgens zelf op tot Minister van Justitie onder Trump, hier links wordt hij ingezworen. Omdat Fridman een brievenbusje in Amsterdam en Delaware had, vond het OM in de VS dat de schikking gedeeld moest worden tussen Nederland en de VS: pats boem, $ 400 miljoen voor ons koninkrijk. Destijds besloot onze Minister van Financiën Dijsselbloem dat dat geld de Nederlandse begroting in zou gaan, in plaats van dat het aan de bestolen Oezbeken zou worden teruggeven. Alleen was de schikking een licht beschamende vertoning voor Nederland. De Zuidas zit vol met ernstig foute bedrijven en Nederland besluit zo goed als nooit tot vervolging over te gaan. Dat heeft voor een groot deel met bezuiningen bij politie en justitie te maken, alsmede het niet geven van prioriteit aan de bestrijding van misdrijven die niet als bijzonder ernstig worden beschouwd in de publieke opinie, of waarvan een schikking niet tot een mooie financiële extra voor onze schatkist zal leiden. 

De enige verklaring waarom Nederland $ 400 miljoen verdiende aan deze schikking, is omdat Sessions achter Fridman aanzat, die toevallig ook wat bedrijven in Nederland had, vooral uit fiscale motieven. Zonder Amerikanen zou Nederland nooit zelf een Russische boef in de kladden grijpen, is het beeld dat ontstaat. Om dat tegen te gaan neemt Justitie te Amsterdam Fridman nu compleet te grazen, mogen we wel zeggen. 

Een compleet overzicht van Fridman zijn streken en belangen in (Nederlandse) bedrijven volgt later. Fridman is overigens een belangrijk persoon in de Kamerplant Tour, niet in de laatste plaats omdat hij onder meer Rinat Akhmetov (MetInvest, zie het item met GeenStijl) naar Amsterdam wist te trekken. Deze foto voor een artikel in Trouw werd dan ook voor ATB genomen. Wordt vervolgd.