Nederland doneert € 1.999.000.000,00 aan eigenaar IKEA die al dik miljardair was

Een relletje. De Europese commissie onderzoekt de 'staatssteun' van Nederland aan IKEA. Om de een of andere reden kan Nederland de neiging om Zweedse bedrijven een duwtje in de rug te geven, niet onderdrukken. Of, zoals commissaris van dienst Margarete Vestager (dat is een Deense naam) het noemt: "All companies, big or small, multinational or not, should pay their fair share of tax. Member States cannot let selected companies pay less tax by allowing them to artificially shift their profits elsewhere. We will now carefully investigate the Netherlands' tax treatment of Inter IKEA."

Ruling
Wat doen we dan fout? IKEA heeft een ruling met Nederland afgesloten, een deal die waarschijnlijk voor altijd geheim zal blijven. Nederlandse winsten van IKEA worden tegen een lager tarief belast dan die van binnenlandse concurrenten, wat inderdaad een voordeel voor IKEA is. Door een tussenholding te gebruiken (Inter IKEA Systems bv) schuift IKEA met internationale winsten. Inter IKEA stuurt facturen voor het gebruik van de merknaam naar elke IKEA in de wereld, ter grootte van 3 procent van de lokale omzet. 

Daardoor is de lokale winst lager en die in Nederland hoger, maar hier geldt dus een gunstiger tarief. Dankzij deelnemingsvrijstelling is het innen van de fee makkelijk, net als het uitdelen. IKEA kent een Nederlandse topholding (IngKa Holding) die weer een Nederlandse stichting als enig aandeelhouder heeft. Een blik op de namen van de directie van die club doet echter meteen al vermoeden dat dit stiekem Zweden zijn. 

Kunnen we het effect van de Nederlandse ruling in cijfers uitdrukken? Zeker wel. Wakker blijven, als u oplet is het vrij makkelijk. We pakken een willekeurige jaarrekening van na 2009, daarvoor is er niets te vinden. Neem 2013.

De winst voor belasting bedraagt € 4,107 miljard, op een omzet van € 27 miljard. Dat laatste is de wereldwijde omzet van IKEA, dus zo weten we dat we de topholding te pakken hebben. De vennootschapsbelasting in Nederland bedraagt 25 procent, dus IKEA moet ietsje meer dan € 1 miljard afdragen en dan blijft de winst na belasting over. Alleen bedraagt die € 3,3 miljard. De winstbelasting is namelijk lager dan wat bovengenoemd simpel sommetje oplevert: € 775 miljoen in plaats van € 1,1 miljard. Wat verklaart dat verschil?

Vrijgesteld inkomen
De toelichting bij de jaarcijfers. We doen dit in vier stappen, daarom is het opletten geblazen. Normaal gesproken is de winst voor belasting 25 procent: die staat bovenaan in de toelichting, bij punt 19. Dat is een. Dan volgt er een reeks verklaringen waarom het niet precies op dat mooie getal uitkomt, maar de effectieve heffing: die is slechts 18,9 procent, onderaan, stap twee. Die zes punten splitsen we op in tweeën: Tax Exempt Income (van belasting vrijgesteld inkomen) en de rest opgeteld. Dat zijn de stappen drie en vier.

Tax Exempt Income (TEI) is het belastingeffect van de Nederlandse ruling, oftewel het Haagse cadeautje voor de Zweedse dozenschuiver. Met bijna zes procent is het effect fors. Het is vergelijkbaar met een jaarlijkse teruggaaf van € 6.000 voor wie een ton verdient. De andere posten (de vierde stap) zijn vrij verwaarloosbaar en heffen elkaar op. 

In een gemiddeld jaar heeft IKEA dus een wettelijk tarief waar alle 'Nederlandse' bedrijven mee te maken hebben (blauw), het cadeautje TEI (rood), de andere factoren die voor een afwijking zorgen (groen) waardoor er een effectief voor IKEA overblijft (paars). De Europese commissie ziet dit als concurrentievervalsing want, zoals gezegd, sommige bedrijven krijgen zo'n korting en andere weer niet. Omdat het voor bijvoorbeeld een journalist niet mogelijk is om ook maar een beetje communiceren met de afdeling die deze rulings doet, lijkt hier sprake van willekeur.

IKEA doet het trouwens best wel lekker. Om het effect van deze rommeligheid in de tarieven op het totaal te meten, moeten we alle percentages met de grondslag voor de vennootschapsbelasting vermenigvuldigen en dat is natuurlijk de winst voor belasting. 

Onvoorstelbaar
Door het product te nemen, zien we het effect in absolute getallen. In 2013 bijvoorbeeld had IKEA eigelijk € 1,027 miljard moeten betalen. Door een Nederlandse korting (die dus een verlies inhoudt voor de Nederlandse fiscus) is die echter € 242 miljoen lager. De overige items hebben nauwelijks impact. 

Door alle rode staafjes op te tellen, komen op een haar na op een verlies van € 2 miljard voor Nederland en dat is dus pure winst voor de eigenaar van IKEA. Dat is de Zweed Ingvar Kamprad (daarom ook 'IngKa') maar die was met een vermogen van $ 33 miljard, volgens Forbes, al een van de rijkste mensen op aarde. Een hoofdkantoor op Nederlands grondgebied is in principe gunstig, maar hoe steekt het nut daarvan af tegen de genoemde € 2 miljard?

Zoals gezegd is het onmogelijk om een vinger achter het 'waarom' te krijgen. Zo doet elke Nederlandse regering zijn uiterste best om de privacy van een belastingplichtige te beschermen, ook als dat onvoorstelbaar en onacceptabel is, om maar met Jesse Klaver te spreken. Misschien helpt het dat de Europese commissie meekijkt, de tijd zal het leren.